Dúbirli dúnıeniń dúrmegi kóbeıip barady. О́z jaratylysynan beri adam balasynda maza joq. Jaqsy ómirge, tynysh ta beıbit turmysqa qol jetkizemiz dep talpynyp-aq jatyrmyz. Sol jaqsy ómirdi keıde qolǵa qarý alyp ta ornatpaq bolǵan jaǵdaıattar az bolǵan joq. Ǵaryshqa da shyqtyq, adam balasynyń tabany aıǵa da tıdi. Aqyl men mı jete bermeıtin ǵylymı jáne tehnıkalyq jańalyqtar men qanshama jetistikterge kýá bolyp kóz kórip, solardyń ıgiligin kórip te jatyrmyz. Biraq jan balasynda tynyshtyq joq...
Dúnıeniń mazasy ketip-aq tur. Qaýip pen qaterge basyn tikken adam balasynyń sol jantalasynan-aq oı túıer bolsaq, bizdi de tereń oıǵa jeteleıtin jáne tipti de alań kúıge túsiretin jaılardyń az emestigin sezine alar edik.
Bul alań jaıdyń negizgi ózektileri Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde (5 mamyr 2020 jyl) jaryq kórgen «Elimiz bul qıyndyqtan shyńdalyp shyǵady» atty suhbatynda aıtylǵan máseleler bizdiń árqaısymyzǵa tereń oı salǵany anyq. Prezıdent óz suhbatynda «Pandemııa búkil álemniń qalypty tirshiligine aıtarlyqtaı áser etti» deı kelip, osy indettiń saldarynan dúnıe júzinde ekonomıkanyń qarqyny kúrt tómendep, shıkizat baǵasynyń quldyrap túsip ketkenin aıtty. Árıne bul jaǵdaıda shuǵyl da qajetti sharalar qoldanylmasa, álem boıynsha jaǵdaıdyń qıyndaı túsetini sózsiz. Az ba, kóp pe, áıteýir óz kúnkórisi úshin pápaqalaryn taýyp júrgenderdiń birazy jumystaryn qoıyp, úılerinde otyrdy. Tótenshe jaǵdaıdyń talaby da osy boldy!
Mine, osy jaǵdaıda Memleket basshysynyń pármenimen qazaqstandyq azamattarǵa qoldaý kórsetý úshin tótenshe jaǵdaı jarııalanysymen-aq naqty sharalar jedel qolǵa alyna bastady. Prezıdentimizdiń ózi osy karantındik jaǵdaı jarııalanǵaly dúrkin-dúrkin televızııalyq málimdemeler jasap, eldegi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıdy ózi aıtyp, memleket tarapynan halyqqa kórsetilip jatqan kómek, qoldaýlardyń jaı-japsaryna deıin baıandap keledi. Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaev ta halqynyń basyna túsken syndarly shaǵynda qarap jatpaı, eldi birlikke shaqyryp, halqynyń eńsesin tikter sóz aıtyp, qoldaý kórsete bastady. Bul da halqymyzdyń yntymaǵyn odan ári bekemdeı túsýge zor septigin tıgizdi der edik.
Prezıdenttiń óz suhbatyndaǵy «eń aldymen, jastardy jumysqa ornalastyrý kerek. Sondyqtan 250 myńnan astam jumys orny ashylady. Ár óńirde ınfraqurylymdyq jáne ınjenerlik jobalar, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq nysandary bar. Mine, jumyssyz qalǵandardy solardyń qurylysyna, jóndeý jumystaryna jumyldyrýdamyz», degeni ózekti máseleni, jastardyń jumyssyzdyǵyn joıýǵa baǵyttalǵan alǵashqy qadam retinde qarastyrar edik. О́ıtkeni qazir jastardyń «bizge tek jumys berińizder, odan ózge eshnárse suramaımyz» degen talaptary da estilip jatady. Bul oryndy talap! Qazir bizdiń jastarymyz da jumys isteý jaǵyna kelgende eshkimnen kem túspeıdi. Tek sol óz jastarymyzǵa sene bileıik, qoldaı bileıik, jumys bereıik! «Qazaq jastary jalqaý, olardyń qoldarynan esh nárse kelmeıdi» degendi eń áýeli ózimiz aıtqandy qoısaq edi.
Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń suhbatyndaǵy «taǵy bir zor maqsat – eldi eńbekke baýlý. Shyndyqty aıtsaq, shetelderde halqymyz naǵyz eńbekqor jurt retinde áli tanyla qoıǵan joq. Bul bizdiń bedelimizge de edáýir nuqsan keltiredi. Qajyrly eńbektiń arqasynda ǵana kóp máseleni sheship, memleketimizdi damytamyz, ál-aýqatymyzdy arttyramyz!» dep osy bir oı-pikir – erekshe nazar aýdartarlyq jáne de oılantarlyq zamana sózi boldy. Aqıqatynda, «Bul ulttyń bolashaǵyna tikeleı yqpal etedi» dep eńbekti, eńbekqor ult bolýdy aıtyp otyrǵan Prezıdent tujyrymy bizdiń árqaısymyzdy alǵa umtyldyrýy tıis. Osy oraıda endigi arada Úkimet jastarǵa, jalpy halyqqa jumys berýdi uıymdastyrý máselesine barynsha jaýapkershilikpen, tipti jan-tánin sala kirisýge tıisti. Ol úshin ár mınıstr jergilikti jerdegi jaǵdaıǵa ábden qanyq bolýy kerek. Nege osy bizdiń úkimet músheleri shalǵaıdaǵy aýyldarǵa barmaıdy? Nege olar sol jergilikti turǵyndarmen sóılesip, árkim óz salasy boıynsha nege oı jınaqtamaıdy?
Mysaly, jylyna eki ret qoıynan qyrqylatyn júndi, soıylyp jatqan malynyń teri-tersegin, óndirip jatqan basqa da ónimderin satyp alýdy Úkimettiń tikeleı ózi uıymdastyratyn kez keldi emes pe? Bul másele talaı aıtylyp, jaýyr da bola bastady. Aýyl halqy óz malynyń ónimi naqtyly tabys ákeletinin sezinse, olardyń mal ósirýge degen ynta-jigeri de arta túser edi ǵoı! Jáne de aýyl sharýashylyǵynyń ıgerilmeı jatqan mol múmkindigin iske qosý úshin, jastardyń aýyl sharýashylyǵyna betterin burý úshin maqsatty jáne júzege asyrylýy múmkin jospar men baǵdardy da anyqtaǵanymyz durys bolar edi.
Sóz sońynda, osy bir karantın kezinde Memleket óz halqyna kómek qolyn sozyp, qarjysyn da berip, ózge de qoldaýlaryn jasaı bildi, jasap ta jatyr! Árıne, bul karantın de biter. «Halqymyzdyń turmys sapasyn jaqsartý úshin Qazaqstandy myqty memleketke aınaldyrýymyz kerek!», dep Qasym-Jomart Toqaevtyń suhbatynda aıtylǵandaı osy bir aýyz sózi – endigi arada bizdiń de árqaısymyzdy «Qazaqstandy myqty memleketke aınaldyrý úshin men ne isteı alamyn?» degen oı da tolǵandyrsa etti. Saıyp kelgende, qıyn da kúrdeli kezeńde qoldaı bilgen memleketimizdi endi biz de qoldaıyq!
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy-dramatýrg,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Senatorlar keńesiniń múshesi
KО́KShETAÝ