Áıgili Forbes basylymy jýyrda koronavırýs saldarynan ataqty sportshylardyń qansha shyǵynǵa batqanyn eseptep shyqty. Basylymnyń jazýynsha, Lıonel Messı 50 mıllıon, Krıshtıaný Ronaldý 20 mıllıon dollar tabysynan aıyrylǵan. Ulttyq hokkeı lıgasynyń oıynshylary jalaqylarynyń 25 paıyzynan qaǵylýy múmkin. Al Ulttyq basketbol qaýymdastyǵy (UBQ) juldyzy Lebron Jeımstiń esepshotyna keıinge shegerilgen ár match úshin 300 myń dollar kóleminde qarjy túspeı jatyr.
Koronavırýstyń keri áseri eń aldymen sportta baıqaldy. Komandalar jyl sońyna deıin «kún kórý» úshin shyǵyndaryn qalaı azaıtaryn bilmeı biraz bas qatyrdy. О́ıtkeni iri klýbtardyń negizgi shyǵyny sportshylardyń jalaqysynan turatyny belgili. Keı komandalar fýtbolshylarmen kelisken túrde jalaqylaryn qysqartty. Sondaı-aq iri-iri týrnırler ótkizbegendikten, qosymsha syıaqydan da qaǵyldy. Sonymen koronavırýs sportshylardyń tabysyna qalaı áser etti?
Fýtbol
Eýropanyń keıbir klýbtarynda fýtbolshylar jalaqysynyń qysqarýyna ózderi kelisimin berdi. Mysaly, «Barselona» fýtbolshylary jalaqylaryn qysqartý týraly basshylyqqa ótinish bergen. Katalonııa sýperklýby koronavırýsqa deıin bir jylda jalpy 858 mıllıon dollardyń 600 mıllıonyn tek jalaqyǵa jumsaıtyn. Osylaısha klýb fýtbolshylardyń jalaqysyn 70 paıyzǵa qysqarta aldy.
«Barselona» sapynda álemde jalaqysy eń kóp fýtbolshylardyń biri Lıonel Messıdiń dop tebetini belgili. Forbes-tiń málimetinshe, onyń jyldyq tabysy, jarnama shartyn qosa eseptegende, 127 mıllıon dollar kóleminde. Sonymen qatar «Barselona» Messıge bonýs esebinen bir jylda 80 mıllıon dollar tóleıtin. Endi pandemııa sebepti Messıge tek 30 mıllıon dollar beretin boldy.
Krıshtıaný Ronaldý da «Iýventýstaǵy» komandalastarymen birge naýryz aıynan maýsymǵa deıingi 4 aılyq tabysyn qysqartýǵa ótinish bergen. Bul óz kezeginde «Iýventýsqa» 97 mıllıon dollar nemese jalaqynyń 30 paıyzyn únemdeýge múmkindik berdi. О́tken jyly Ronaldýdyń bir ózi, jarnama qyzmetin qosa eseptegende, 109 mıllıon dollar tabys tapqan eken.
Fransııa joǵary dıvızıonynyń klýbtary sáýirden bastap fýtbolshylarǵa ýaqytsha jumyssyz statýsyn berdi. Bul – sportshylardyń jalaqysy avtomatty túrde 30 paıyzǵa qysqardy degen sóz. Sondaı-aq klýbtar kásipqoı fýtbol keńesi men eldiń qarjy mınıstrliginen fýtbolshylardyń jalaqysyn taǵy da qysqartý týraly usynys alǵan. Osyǵan sáıkes, aptasyna 10 myńnan 20 myń eýroǵa deıin alatyn fýtbolshylardyń jalaqysy 20 paıyzǵa, 100 myń eýrodan kóp alatyndardyń jalaqysy 50 paıyzǵa deıin qysqarýy múmkin.
Bul shekteýler PSJ klýbyna tıimdi boldy. О́ıtkeni klýb jyldyq jalaqy úshin 400 mıllıon eýro jumsaıdy. Atalǵan somanyń 20 paıyzy Neımardyń, qalǵan 70 paıyzy ózge fýtbolshylardyń jalaqysy eken. Neımar PSJ-dan jylyna 70 mıllıon dollar alady. Ýaqytsha jumyssyz mártebesine ıe bolǵan soń brazılııalyqtyń jalaqysy 70 paıyzǵa qysqarǵan jáne ol qazir aıyna 4 mıllıon dollar alyp jatyr. Tipti bul kórsetkish 2 mıllıonǵa deıin qysqarýy ábden múmkin ekeni aıtylǵan. Biraq Fransııa fýtbol federasııasy 28 sáýirde eldiń ishki birinshiligi merziminen buryn aıaqtalǵanyn málimdegen-di.
Avtosport
Koronavırýs saldarynan «Formýla 1» básekeleri belgilengen merzimde bastalmady. Sol sebepti uıymdastyrýshylar, komandalar jáne sportshylar qarjylaı zııan shegip jatyr. Árbir qaldyrylǵan Gran-prı jarystarynan komandalar 1,5-2 mıllıon eýrodan qaǵylýda. Sondaı-aq sportshylar óz kelisimimen jalaqylarynan da bas tartyp jatyr. Olardyń arasynda ataqty pılot Sebastıan Fettel men Lýıs Hemılton da bar. Lýıs ótken jyly 45 mıllıon dollar, Fettel 40 mıllıon dollar jalaqy alǵan.
UBQ jáne UHL
Amerıka basketbol jáne hokkeı lıgalary fors-major jaǵdaıdy aldyn ala eskerip, jalaqy berý máselesin burynnan bir jolǵa qoıǵan. Sportshylardyń kelisimshartynda jalaqynyń maksımým jáne mınımým kólemi belgilengen. Amerıkalyqtar muny eskroý dep ataıdy. Bylaısha aıtqanda, sportshylardyń ulttyq qory. Iаǵnı lıga basshylyǵy sportshylardyń jalaqy paıyzyn aı saıyn tekserip, belgili bir bóligin qorǵa jiberip otyrady. Eger maýsym sońynda sportshylardyń tabysy belgilengen mejeden tómen bolsa, onyń orny eskroý qory esebinen tólenedi. Al tabys kóbeıip ketse, artylǵan soma qorǵa aýdarylady.
UHL-da eskroý paıyzy ár kezeńde ózgerip otyrady. О́ıtkeni bul lıganyń tabysyna baılanysty. Bıýdjet kóp bolsa, paıyzy da kóp bolady. Ádette jańa maýsym úshin eskroý kólemi ótken maýsymdaǵy tabys kórsetkishi negizinde daıyndalady. Mysaly, lıga byltyrǵy tabysynyń 50 paıyzyn eseptep, ony 5 paıyzǵa kóbeıtedi. Shyqqan somany 15 paıyzǵa kóterip, jalaqynyń maksımým deńgeıin, al 15 paıyzǵa túsirip mınımým deńgeıin belgileıdi. Mamandar kelesi jyly eskroý paıyzy kóterilýi múmkin dep boljap otyr. О́ıtkeni 2019/20 jylǵy maýsym ýaqytsha toqtap tur. Sondaı-aq lıga klýbtary barlyq tólemdi 15 mamyrǵa deıin toqtatty. Qazir UHL-da eń kóp (16 mıllıon dollar) jalaqy alatyn Mıtch Marner osynyń saldarynan 1,23 mıllıon dollar zııan shegýi múmkin.
Ulttyq basketbol lıgasynda da jalaqy qysqartylǵan. 15 mamyrdan olardyń jalaqysy 25 paıyzǵa, eskroý qory arqyly 10 paıyzǵa qysqartylǵan. Osy arqyly keıinge qaldyrylǵan árbir oıyn úshin basketbolshylar 1 paıyz jalaqysyn saqtap qala alady. Lıganyń eń kóp jalaqy alatyn basketbolshylary Lebron Jeıms, Stefan Karrı jáne Keıın Dıýrant úshin 1 paıyz degenimiz 300-380 myń dollar shamasynda.
Tennıs jáne golf
Jalaqy almaıtyn, tek ár týrnırdiń qarjylaı syıaqysynan tabys tabatyn golf pen tennıs sportshylary da qarjylaı qıyndyqqa tap keldi. Sebebi básekeler ótkizilmegendikten olar da tabysynan aıyrylatyny belgili. Mysaly, tennısshiler keıinge shegerilgen «Úlken dýlyǵa» sanatyndaǵy eki iri jarysta 2-4 mıllıon dollarǵa deıin, Masters serııasynda 1 mıllıon dollarǵa deıin qarjy tabatyn edi. ATP 500 jarysynyń týrnırlerinde tennısshiler 300-500 myń dollar, ATP 250 dodalarynda 100 myń dollarǵa deıin syıaqy alýshy edi.
Biraq ataqty tennısshilerdiń negizgi tabysy jarnamadan túsetinin eskersek, olar asa shyǵynǵa bata qoıǵan joq. Mysaly, 2019 jyly Rodjer Federer 93,4 mıllıon dollar tabys tapqan. Onyń 86 mıllıony tek jarnamadan túsken eken. Álemdik reıtıngte birinshi orynda turǵan Novak Djokovıch jyldyq jalpy tabysynyń 30 mıllıonyn (50,6 mıllıon dollar), Rafael Nadal 26 mıllıonyn (35 mıllıon dollar) jarnamadan tapqan.
Al reıtıngtiń tómengi oryndarynda turǵan tennısshiler úshin júlde qory jalǵyz tabys kózi bolyp tabylady. Sol sebepti Federer, Nadal jáne Djokovıch reıtıngte 200-700-orynda turǵan tennısshilerge kómektesý maqsatynda 4 mıllıon dollar jınamaq. Sondaı-aq atalǵan tennısshiler «Úlken dýlyǵa» jáne ATP týrnırlerin uıymdastyrýshyǵa da qarjylaı kómek kórsetpek.
2019 jyldyń eń tabysty golf sheberleri Taıger Výds pen Fıl Mıkelson ótken jylǵy básekelerde sáıkesinshe 9,9 mıllıon jáne 12,4 mıllıon dollar tabys tapqan. Al jarnamadan Výds 54 mıllıon, Mıkelson 36 mıllıon dollarǵa kenelgen. Biraq olar da qazirgi ýaqytta tek jarnama arqyly «jan baǵyp» otyr. Al tanymal emes golfshiler tek translıasııanyń, ıaǵnı týrnırdiń bastalǵanyn saryla kútýde.