Atyraýdyń munaıly óńir ekeni aqıqat. Alaıda eldi mekenderdiń bári taqtaıdaı tegis jolmen qamtyldy deı almaımyz. Muny osy salanyń mamandary joqqa shyǵarmaıdy. Oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtokólik joldary basqarmasynyń basshysy Áset Orazǵalıevtiń aıtýynsha, 56 eldi mekende qatty jol jabyndysy tóselmegen. Mundaı aýyldar ásirese, Qurmanǵazy men Qyzylqoǵa aýdandarynda kezdesedi. Jylyoı aýdanynda – tórt, Inder aýdanynda – úsh, Maqat aýdanynda bir eldi mekende jol jabyny joq.
Jalpy oblystaǵy joldyń uzyndyǵy 3000 shaqyrymnan asady. Onyń ishinde 1120 shaqyrym jol respýblıkalyq mańyzǵa ıe bolsa, jergilikti baǵynysqa 1927 shaqyrym jol qaraıdy. Byltyr kólik ınfraqurylymyn damytýǵa 39,2 mlrd teńge bólindi. Bul qarajatqa 37 eldi mekendegi 230 shaqyrym jol salyndy. Sondaı-aq «Nurly jol» baǵdarlamasyndaǵy mańyzdy joba – «Atyraý-Astrahan» halyqaralyq avtokólik joly qalpyna keltirildi. Alaıda búgingi ekonomıkalyq jaǵdaı biraz ózgeriske sebep bolyp otyr.
– Qazir jaǵdaı ózgerip jatyr. Jobalardy júzege asyrýǵa qarjy jetispeýshiligi baıqalady. Sondyqtan aldymen basty mindetterge, aýdandardyń qajettiligine, joldyń jaǵdaıyn jete zerdeleýge nazar aýdarý qajet. Osyndaı qajettilikke baılanysty jospar jasalǵany jón. Bizge kólik ınfraqurylymyn damytýdyń naqty merzimi men basty baǵyttary kerek, – deıdi oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetov.
Ákimniń pikirinshe, jobany iske asyrýdyń barlyq mehanızmin esepke alý kerek. Al atqarylǵan jumystardyń sapasyna qatysty aıtylatyn syn da bar. О́ıtkeni keıbir jaǵdaılardan tehnologııany saqtamaý, paıdalanylǵan materıaldar men óndiristik prosesterdiń sapasyna tolyqqandy baqylaýdyń joqtyǵy baıqalady. Degenmen, Atyraý oblysyndaǵy jaqsy joldyń úlesi – 57 paıyz. Endi bul kórsetkishti 2025 jyly 95 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Bıyl óńirde «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda 422 shaqyrym joldy qaıta jańǵyrtýǵa 34 mlrd teńge bólindi. Oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetovtiń aıtýynsha, qaıta jańǵyrtylatyn jobalar qataryna «Qandyaǵash – Maqat» jáne «Atyraý – Astrahan» baǵytyndaǵy jol qurylysy kiredi. Qurylys jumystary 2018 jyly bastalǵan «Qandyaǵash – Maqat» tasjolynyń 145 shaqyrymynda qozǵalysty jyl sońynda ashý josparlanýda.
Al uzyndyǵy 277 shaqyrymdy quraıtyn «Atyraý – Astrahan» (Reseı Federasııasy shekarasyna deıingi) jol ýchaskesinde aýqymdy jumystar jasalyp jatyr.
– Byltyr jergilikti 37 eldi mekende 230 shaqyrym jol jóndeldi. Bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 9 mlrd, al jergilikti bıýdjetten 30,2 mlrd, barlyǵy 39,2 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde oblystaǵy jaqsy jáne qanaǵattanarlyq kúıdegi joldardyń jaǵdaıy 57 paıyzǵa jetti. Jalpy 2020 jylǵa jol qurylys jumystaryna 41,1 mlrd teńge bólingen. Onyń 26,4 mlrd teńgesi – respýblıkalyq bıýdjetten, 14,7 mlrd teńge – jergilikti bıýdjetten qarastyryldy. Oǵan 180 shaqyrymǵa jýyq jergilikti mańyzdaǵy qala jáne aýylishilik joldardy jóndeý josparlanyp otyr. Atalǵan jumystarǵa 4500 adamdy tartý kózdelýde, – deıdi oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetov.
Ras, Atyraý oblysynda respýblıkalyq deńgeıdegi joldarda qaıta jańǵyrtý, sondaı-aq jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Alaıda, jol boıynda kezdesetin kemshilikter de joq emes. Máselen, «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Atyraý oblystyq fılıalynyń mamandary jyl basynan beri bul jumystyń sapasyn, qurylys materıaldaryn tekserip, 27 túrli kemshilikti anyqtady. Oblystyq fılıal dırektorynyń mindetin atqarýshy Jantas Sháripovtiń aıtýynsha, «Aqtóbe-Atyraý-Astrahan» avtomobıl jolyn qaıta jańǵyrtý, «Atyraý-Oral» jáne «Dossor-Qulsary-Beıneý» baǵytyndaǵy avtomobıl joldaryn kútip-ustaý, aǵymdaǵy jóndeý, sondaı-aq kepildikte turǵan nysandarda 181 tekseris uıymdastyrylypty.
– Tekserý nátıjesinde 27 aqaý anyqtaldy. Máselen, «Atyraý-Oral» jolyn kútip-ustaýda, ıaǵnı jarylǵan bólikterine shaıyr quıý kezinde kemshilikterge jol berilgen. Sondaı-aq «Atyraý-Oral» jáne «Aqtóbe-Atyraý-Astrahan» baǵytyndaǵy kepildikte turǵan joldy túngi ýaqytta jaryqtandyrý, «Dossor-Qulsary» jolyndaǵy ortasha jóndeý jumystarynda da kemshiliktiń bary belgili boldy. Atalǵan aqaýlardy ýaqtyly joıý úshin tapsyrys berýshi mekeme men merdigerlerge hat joldandy, – deıdi J.Sháripov.
Ortalyq mamandary bıylǵy I toqsanda joldarda júrgizilgen tekseriste 101 ret synama alǵan eken. Zerthanada qoldanystaǵy qıyrshyqtas, qum, shaıyr, malta tas aralas qumdy qospa, sementti beton, bıtým, usaq qaldyqtardyń sapasyn tekserý barysynda sáıkessizdiktiń bir deregi anyqtalyp otyr. Bul – «Dossor-Qulsary» jolyndaǵy ortasha jóndeý jumystaryna paıdalanylǵan materıal.
Jol salýdaǵy kemshilikke qatysty taǵy bir derekti aıtar bolsaq, Atyraý qalasyndaǵy Qurmanǵazy kóshesinde eski joldyń qaldyqtary jınalmaı, ústine jańa asfalt tóselipti. Muny «Atyraýınjstroı» JShS mamandary jasaǵan. Bul avtomobıl jolynyń sapasyn kásibı zerthanalyq jabdyqtar arqyly tekserý arqyly anyqtalyp otyr. «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Atyraý oblystyq fılıalynyń mamandary sapany baqylaý úshin avtokólik jolyn paıdalanýǵa tapsyrǵannan keıin asfaltbetondy jabynnyń joǵarǵy qabatynan kern dep atalatyn synama alǵan. Bir jerden úsh kesý arqyly birneshe kern serııasy jasaldy. Kern asfalttyń barlyq qalyńdyǵynan alynyp, onyń uzyndyǵy 30 sm-di quraýy tıis. Monıtorıng barysynda 26, 26,5 jáne 23 sm bolatyn úsh kern alynyp, jańa asfalt salý bóliginde asfalttaý normalaryn buzyp, eski asfalt betine salynǵany anyqtaldy. Demek, merdiger «Atyraýınjstroı» JShS asfalt tósemin salý kezinde ústińgi betin daıyndaý talaptaryn buzǵan.
Sondaı-aq kernniń sýǵa qanyǵý koeffısıentin tekserýde qospany tyǵyzdaý koeffısıenti anyqtaldy. Joldyń eni, eńisi, uzyndyǵy sekildi geometrııalyq parametrleri baǵalandy. Ortalyq mamandary saraptama qorytyndysymen synaq hattamasyna sáıkes, kernderdiń asfalttaý normalarynyń talaptaryna sáıkes emestigi týraly sheshim shyǵardy. Anyqtalǵan buzýshylyqtar boıynsha merdigerler men memlekettik organǵa anyqtalǵan kemshilikterdi joıý merzimderi men tásilderi kórsetilgen nusqamalar berildi. Qazir merdiger anyqtalǵan buzýshylyqtarmen kelisip otyr.
Jaqynda Mahambet aýdanynda Jaıyq ózeniniń ústinen 2018 jyly paıdalanýǵa berilgen kópirdiń búlingen tustary baıqalyp qaldy. Aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń habarlaýynsha, bul nóser jaýynnyń kesirinen bolǵan kórinedi. Árıne bul tańdanys týdyrmaı qoımaıdy. Kúnine ústinen birneshe kólik ótedi dep josparlanǵan kópirdiń qurylysy sapaly salynǵan ba?
– Jaıyq ózeniniń Jalǵansaı aýyly tusynan salynǵan kópirdiń uzyndyǵy – 8030 metr. Nóser jaýynnyń kesirinen atalǵan kópirdiń jaıaý júrginshi joly aýmaǵynda asfalt jabyndysy tesilip, kólshik paıda boldy. Bul týraly oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasyna dereý habarlandy. Kópir qurylysyn júrgizgen bas merdiger – «Atyraýınjstroı» JShS-niń mamandary zerdeleý jumystaryn júrgizýde. Bas merdiger qysqa merzimde bes jyldyq kepildemesine sáıkes aqaýlyqty qalypqa keltiretin bolady, – dep aqparat taratty Mahambet aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi.
Mine, Atyraýdaǵy jolda da, kópirde de anyqtalǵan kemshilikterdiń bir parasy osyndaı. Kemshilikter joldy da, kópirdi de salǵan bir merdigerdiń jumysynan baıqalyp otyr. Biraq kópirdiń búlingenin tabıǵattyń qubylysyna aýdara salý aqylǵa qonymdy bola ma?!
Árıne kemshilikter túzetileri daýsyz. Alaıda jurt jadynan qapelimde umytyla qoıýy qıyn. О́ıtkeni turǵyndar kóńilinde endi jol men kópirdiń sapasyna qatysty senimsizdik týyndasa she? Al senimge túsken selkeýdi nóser jańbyrmen jýyp-shaıý múmkin emes.
Atyraý oblysy