Áskeri bilimdiniń áleýeti zor

Elimizde áskerı bilim men ǵylymnyń búgini men bola­shaǵyna qatysty baǵytta ter tógip, osy saladaǵy istiń ilge­ri­leýine úles qosyp jatqan ká­siporyn, mekemeler barshylyq. Desek te, salalyq baǵyttar bo­ıynsha oqý-ádistemelik qural­dar ázirleýge daǵdylanǵan or­ta­lyqtar elimizde asa kóp te emes. Áskerı taqyryptaǵy ádis­temelik oqý quraldary men basy­lymdardyń jetkiliksizdigi áskerı qurylymdarda aı­qyn seziledi. Táýelsiz el bol­ǵan­dyqtan biz Otanyn qor­ǵaıtyn azamattarymyzdy mem­lekettik tildegi oqý qural­darymen to­­lyqtaı qamtamasyz etýge min­­dettimiz. Sondaı maq­sat­pen sońǵy bir jyldyń ishin­de birneshe oqýlyq shyq­ty. Bul oqý quraldary Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy atyn­daǵy Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıtetiniń avtorlary ázir­ledi.

Áskerı kafedralardaǵy stý­dentterdiń bilimin jetildirý maq­satynda «Aýmaqtyq qor­ǵanys negizderi» jáne «Osnovy terrıtorıalnoı oborony» atty oqýlyqtar jaryq kórdi. Oqý quraldaryn Qorǵanys mı­nıstrliginiń áskerı oqý oryn­darynyń oqý prosesinde, son­daı-aq aýmaqtyq áskerlerdiń bó­lim­­shelerimen jıyndardy uıym­dastyrýda qoldanýǵa bolady.

Ulttyq qorǵanys ýnıver­sıtetiniń Ǵylymı keńesi men Qorǵanys mınıstrliginiń Aýmaq­tyq qorǵanys Bas basqarmasy basyp shyǵarýǵa usynǵan oqý qura­ly ujymdyq eńbek bolyp tabylady.

Taǵy bir aıta keterligi, atal­ǵan oqý quraldary Ulttyq qor­ǵanys ýnıversıtetiniń Ǵylymı keńesinde qyzý talqy­lanyp, Qarýly Kúshterdiń Aýmaqtyq qorǵanys Bas basqar­masynda qaraldy. 2019 jylǵy 26-30 naýryz aralyǵynda aýmaqtyq armııany qorǵaý rotasymen birge «Qorǵaý–2019» arnaıy taktıkalyq oqý-jattyǵýynda synaldy. Sondaı-aq Qorǵanys mınıstrliginde memlekettik qupııalardy qorǵaý qyzmetiniń saraptamasynan ótti.

Osy turǵyda ýnıversıtet­ter­diń áskerı kafedralary­men belgili bir deńgeıde uıym­dastyrýshylyq jumystar júr­gi­zildi. Atap aıtqanda, tıisti baǵ­darlamalar men oqýlyqtar zerttelip, monıtorıng jasaldy. Nátıjesinde, eldiń áskerı oqý oryndarynda jańa býyn oqýlyqtarynyń joqtyǵy anyq­taldy. Áskerı kafedranyń májilisi ótkizilip, onda mamandar oqý quraldaryn talqylady. Árıne oqý quraldary barlyq tıisti prosedýralardan ótti: olar Kitap palatasynda tirke­lip, Ádilet mınıstrliginen avtor­lyq kýálikter alyndy, oqý quraldary maquldanyp, Respýblıkalyq oqý keńesinde baspaǵa usynyldy. Osyndaı sharalardan keıin oqý quraldary jyl boıyna synaqtan ótip, oń pikirlerge ıe boldy.

Áskerı kafedralardaǵy bi­lim berýdi jetildirý maqsa­­­t­yn­da serjanttar men zapas­taǵy ofıserlerdi daıarla­ý baǵ­dar­lamasy negizinde «Jo­ǵ­ary kásiptik bilim berý uıym­daryndaǵy áskerı daıyndyq» dep atalatyn úsh bólimnen turatyn oqýlyq daıyndaldy. Bul oqý-ádistemelik qural joǵary oqý oryndarynyń ás­kerı kafedralarynda za­pas­ta­ǵy ofıserlerdi daıarlaý baǵdar­lamasyna sáıkes ázir­­lendi. Munda Qarýly Kúsh­terdiń jalpy qurylymy men urys quramynyń negizgi túrle­rindegi qurlyqtyq kúshter bólimsheleriniń is-qımyldary taktıkasy túsindiriledi. Sony­men qatar komandırlerdiń bó­limshelerdi basqarýyndaǵy is-áreketteri, qarý-jaraq pen ás­kerı tehnıkanyń taktıkalyq-tehnıkalyq sıpattamalary, baı­lanys jáne ınjenerlik qam­tamasyz etý syndy másele­leri jan-jaqty baıandalady. Oǵan qosa, jappaı qyryp-joıý qarýy­nan qorǵaný men qor­ǵaý, vzvod komandıriniń olardy júrgizý kezinde basqarý jó­nin­degi is-áreketteri týraly jazylǵan.

Endeshe, «Joǵary kásiptik bilim berý uıymdaryndaǵy áskerı daıyndyq» ataýymen basylyp shyqqan 3 bólimdi kitaptyń I bólimi áskerı kafedralarda oqı­tyn joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine arnalǵan. Sondaı-aq áskerler­diń oqý prosesinde qatardaǵy jáne serjanttyq quramnyń jalpy áskerı pánder boıyn­sha bilimin, daǵdylary men iskerligin jetildirý maqsatynda qoldanylady. Al jalpy tak­tıkaǵa negizdelgen II bóli­mi əskerı kafedralarda zapas­taǵy ofıserlerdi daıarlaıtyn oqý baǵdarlamasyna səıkes əzirlengen. Osy baǵytta bi­lim alýshy stýdentter men jo­­ǵa­ry əskerı oqý oryndary­ kýr­santtaryna bilim be­rý úrdi­sinde qoldanylýǵa arnal­ǵan. Oqý quralynda zamanaýı­ jalpy əskerı urysqa daıyn­daý­dy uıym­dastyrýdyń jəne júr­­gizý­diń negizgi másele­le­ri mazmun­dalady. Son­daı-aq bólim­she, vzvod, rota koman­dıri­niń urysty uıym­dastyrý jəne urys barysynda bólim­shelerdi bas­qarý boıynsha is-əreketteri qaras­tyrylady.

Jalpyáskerı pánder boıynsha III bólim oqýlyǵy áskerı kafedralarda barlyq mamandyqtar boıynsha zapastaǵy ofıserlerdi daıarlaıtyn oqý baǵdarlamasyna sáıkes bilim alatyn stýdentterge arnalǵan. Sonymen qatar kafedralarda əskerı oqý oryndarynda kýrsanttarǵa bilim berý úrdisinde qoldanylýǵa ba­ǵyt­talǵan. Oqý quralynda keńeı­tilgen kólemde «Əskerı quqyq», «Əskerı daıyndyq negiz­­deri «Qazaqstan Respýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń, basqa da áskerleri men áskerı quralymdarynyń jalpyəskerı jarǵylary», «Saptyq daıyn­dyq», «Taktıkalyq daıyndyq», «Əskerı topografııa» pənde­ri boıynsha úlgilik oqý baǵ­dar­­lamasynyń məseleleri bas­qarýdyń taktıkalyq býyny ofıserlerdiń praktıkalyq qyz­metine sáıkes mazmundalǵan.

Al «Osnovy voınskoı slýjby» jáne «Áskerı qyzmettik negizderi» atty oqý quraly áskerı daıyndyqtan ótken zapastaǵy daıyndyq baǵdarlamasyndaǵy stýdentterge arnalǵan. Ony ás­kerı qyzmetshilerdi daıarlaý bólimshelerindegi áskerı daıyndyqta qoldanýǵa bolady. Usynylǵan oqý quraly arnaıy pánderdi tıimdi oqyp-úırenýge jáne Qarýly Kúshterde qyzmet etýge qajetti teorııalyq bilim men praktıkalyq daǵdylardy shyńdaýda bereri mol.

Jastardy áskerı patrıottyq turǵyda tárbıeleý men bilikti mamandarmen qamtylý deńgeıine úles qosqan ortalyq retinde «Bilim-2050» respýblıkalyq shy­ǵar­mashyl muǵalimder qaýym­­das­tyǵy men «Samǵaı bil» JShS-niń avtorlar tobynyń ujym­dyq eńbeginiń bir bóligi ǵana. Búginde atalǵan ujym oqytý­dyń mazmunyn jańartýda jalpy jáne joǵary bilim berýdiń barlyq pánderi boıynsha ádis­te­me­lik quraldardy ázirlep, shyǵarýda.

Gúlzada ORAZOVA,

«Bilim-2050» respýblıkalyq shyǵarmashyl muǵalimder qaýymdastyǵynyń tóraıymy