Jaqynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde О́zbekstannyń Bostandyq aýdanynda týyp-ósken qazaqstandyq sport sańlaqtary týraly kólemdi materıal jaryq kórdi. Al búgin shetelde dúnıege kelse de, tarıhı otanyna oralyp, el mereıin sporttyq jarystarda asqaqtatqan daryndy sportshylarymyz týraly áńgime qozǵamaqpyz.
Shetelde týyp, óz otanyna oralǵan sportshylarymyzdy aıtqanda, esimizge eń birinshi Mustafa О́ztúrik túsedi. 1954 jyly Túrkııanyń Qaıseri qalasynda týǵan, óz ultyn ólerdeı súıgen erjúrek Mustafa О́ztúrik esimin álemdik taekvondo tarıhynda altyn árippen jazyp ketti desek qatelespeıtin shyǵarmyz. Dańqty sportshy orta mektepti Ystanbulda támamdap, 1975 jyly Taıbeı qalasyna oqýǵa attanǵan. Sonda Taıvan halyqaralyq saıasat ýnıversıtetinde jýrnalıstıka mamandyǵy boıynsha bes jyl joǵary bilim alady. Taekvondomen de tanystyǵy ýnıversıtet qabyrǵasynda bastalǵan. Shyǵys jekpe-jeginiń qolmen de, aıaqpen de qatar soqqy jasaýǵa bolatyndyǵy qatty unapty. Unaǵany sonshalyq, bul sport túrinde qandasymyz alty ret álem chempıony ataǵyna qol jetkizip, jetinshi dannyń qazaqtan shyqqan tuńǵysh ıegeri atandy. Shákirt tárbıeleýdi de umytqan joq. Bar bilgenin bólisýge asyqqan sportshy Germanııada jumys istep júrgen jyldary Mıýnhende taekvondo mektebin ashty. Kóp uzamaı Ystanbul balalary da shyǵys jekpe-jeginiń álippesin úırenýge múmkindik aldy.
Al 1990 jyly tarıhı otanyna oralyp, qazaq jastaryn taekvondo sportyna baýlý úshin 1991 jyly Qazaqstan taekvondo federasııasyn qurady. Arada bir jyl ótkende Qazaqstan Halyqaralyq taekvondo federasııasynyń (WTA) múshesi boldy. Onyń shákirtteri alǵash ret 1992 jyly Túrkııadaǵy halyqaralyq jarysqa baryp, eki altynmen oralady. Sonyń biri – 2009-2012 jyldary Qazaqstan quramasynyń bas bapkeri bolǵan Qaırat Qyrǵyzbaev. Sonymen qatar О́ztúriktiń taǵy bir shákirti Qaıyr Meıirbekov Almatyda Mustafa О́ztúrik mektebin ashyp, sonda taekvondoshylardy tárbıeleıdi. Osy mekteptiń túlekteri Arman Shylmanov 2008 jylǵy Beıjiń Olımpıadasynda qola júlde ıelengenin jankúıer jaqsy biledi. Al Qaırat Qyrǵyzbaevtyń shákirti, halyqaralyq dárejedegi spot sheberi Nursultan Mamaev 2010 jyly Sıngapýrde ótken jasóspirimder Olımpıadasynda, 2014 jyly Inchhondaǵy Azııa oıyndarynda kúmis medal aldy. 2012 jyly London Olımpıadasyna qatysqanymen, irikteý kezeńinde mysyrlyq Tamer Baııýmnen jeńilip, jarysty erte aıaqtaýǵa májbúr boldy.
Jalpy taekvondo sportynan qazaqstandyq sportshylardyń kez kelgen jeńisiniń, jetistiginiń artynda Mustafa О́ztúriktiń qajyrly eńbegi turǵanyn umytpaýymyz kerek.
Elim dep elge kelgen batyr uldyń biri – Qanat Islam. Qytaıdyń Ile Qazaq avtonomııalyq oblysy, Altaı aımaǵynda dúnıege kelgen ol sol elde júrip, bokstyń qyr-syryna qanyqty. О́ziniń týǵan Qaba aýdanynda alǵashqy bapkeri Murat Boshaıulynyń qol astynda jattyǵyp, biraz bıik belesterdi baǵyndyrdy.
Qanat áýesqoı boksshy retinde Qytaı Halyq Respýblıkasy ulttyq quramasynda Beıjiń Olımpıadasynyń, Azııa oıyndarynyń (2006) jáne Chıkagoda ótken álem chempıonatynyń (2007) qola júldegeri atandy. Sonymen qatar 10 jyl boıy óz salmaǵynda Qytaıda qarsylas shydatpaı, el chempıonatynda top jardy. Biraq otandasymyz jańa belesterdi baǵyndyrý úshin, Qazaq eliniń kók baıraǵy astynda óner kórsetýdi armandap, 2010 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdardy. Ol Qazaqstanǵa London Olımpıadasyna tarıhı otanynyń atynan qatysýdy maqsat tutqan edi. Biraq Qytaı tarapy Qanat Islamǵa qarsylyq tanytyp, Qazaqstan atynan saıysqa túsýge ruqsat bermedi. Qanattyń kók Tý astynda Olımpııa oıyndaryna qatysa almaıtyny belgili bolǵan soń, «Astana arlandary» klýby sapynda eki jylǵa jýyq judyryqtasty. Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport kesheninde ótetin boks keshterinde jankúıerlerdiń basym bóligi Qanattyń ónerin tamashalaý úshin aǵylatynyn talaı kóz kórdi.
Sóıtip ol 2012 jyly túbegeıli kásipqoı boksqa bet burdy. Búginde Qazaq laqap atyn ıelegen qandasymyz kásibı sharshy alańda aldyna kelgen qarsylasyn qoǵadaı japyryp keledi. Otandasymyz kásipqoı boksta 27 jekpe-jek ótkizip, onyń 21-inde nokaýtpen jeńiske jetken. Sondaı-aq Qanat Islam WBO Inter-Continental sper welterweight beldiginiń ıegeri sanalady.
2000 jyly Máskeýde týǵan mánerlep syrǵanaýdan maqtanyshymyz Elızabet Tursynbaeva 2013 jyldan beri Qazaqstan týy astynda halyqaralyq jarystarda óner kórsetip keledi. Elızabet mánerlep syrǵanaý sportynyń qyr-syryn eń alǵash 5 jasynda Máskeýdegi «Moskvıch» sport mektebinde bilikti bapkerler Natalıa Dýbınskaıa men Aleksandr Shýbınnen úırenedi. 2012 jáne 2013 jyldary ol ataqty jattyqtyrýshy Eterı Týtberıdzeniń tobynda biraz tájirıbe jınap, keıinnen Kanadada álemge tanymal bapker Braıan Orserdiń qol astynda jattyqty.
Qazaqstan atynan óner kórsete bastaǵan 7 jyldyń ishinde Tursynbaeva óziniń ónerimen álemdi moıyndatyp, qarsylastary qaımyǵatyn sportshyǵa aınaldy. 2013/14 jáne 2015/16 jylǵy maýsymda Elızabet jastar arasyndaǵy birqatar týrnırde baq synap, talaıynda top jardy. 2016 jyly Norvegııanyń Lıllehammer qalasynda ótken jasóspirimder Olımpıadasynda reseılik sportshylardy alǵa jiberip, qola júldeni qanaǵat tutqan edi.
Otandasymyz eresekter dýyna aýysqanda da júldeden shashaý shyǵarǵan joq. Keıingi 5 jylda 30-ǵa jýyq týrnırge qatysyp, teń jartysynda úzdikter qatarynan kórindi. 2019 jyldyń naýryzynda Saıtamada (Japonııa) ótken mánerlep syrǵanaýdan álem chempıonatynda kúmis medal alyp, negizgi baǵdarlamada 4 aınalym salhov (4S) elementin sekirdi. Ol tórt aınalym element sekirgen alǵashqy mánerlep syrǵanaýshy áıel retinde tarıhqa endi. Buǵan deıin mánerlep syrǵanaý tarıhynda 16 jastan asqan áıelder arasynda eshkim tórt aınalym element sekirmegen. Sonymen qatar Tursynbaeva byltyrǵy maýsymda Krasnoıarskide (Reseı) ótken qysqy Ýnıversıada men Anahaımda (AQSh) uıymdastyrylǵan tórt qurlyq chempıonatynda ekinshi oryn ıelendi. Bıylǵy maýsymda Elızabet jaraqatyna baılanysty bir ǵana jaryspen shekteldi. Shanghai Trophy týrnırinde baq synaǵan Tursynbaeva tuǵyrdyń ekinshi satysynan kórindi.
Boksshylar Erdos Jańabergenov pen Ádilbek Nııazymbetov te Qazaqstanǵa Qaraqalpaqstan Respýblıkasynan qonys aýdarǵan. Jańabergenov 1984 jyly Qaraqalpaqstannyń Hojeli qalasynda dúnıege kelgen. 1998-2001 jyldary Shyrshyq Olımpııa rezervi bilim ordasynda boks úıirmesinde tálim alǵan Erdos jasóspirimder jáne jastar arasynda О́zbekstan chempıonaty men Spartakıadasynda bas júldeni oljalaǵan. Daryndy boksshymyz jastar quramasynda júrip-aq «Sport sheberi» atandy.
2001 jyly otbasymen birge Aqtóbe qalasyna qonys aýdarǵan Jańabergenov qazaq jerinde de bıik belesterdi baǵyndyra bastaıdy. Atap aıtar bolsaq, 2004 jyly Qazaqstan chempıony, 2005 jyly Reseıdiń Máskeý qalasynda uıymdastyrylǵan Álem kýbogynda úshinshi oryn alyp, jarystyń «Eń úzdik boksshy» dep tanyldy. Sonymen qatar 2005 jyly Vetnamnyń Hoshımın qalasyndaǵy Azııa chempıonatynyń jeńimpazy, 2005 jylǵy Álem chempıonatynda (Manıang) altyn medal, 2006 jyly Almatydaǵy stýdentter arasyndaǵy álem chempıonatynda bas júlde, 2011 jyly AQSh-taǵy áskerıler arasyndaǵy álem chempıonatynda 2-oryn ıelengen. Osy jetistikteriniń arqasynda oǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport sheberi» ataǵy berilgen. Jańabergenov negizinen 81 kılo salmaqta judyryqtasty. Erdostyń bokstaǵy naǵyz kemeldengen shaǵy 2005 jyly edi. Sol jyly Reseıdegi Álem kýbogynda kýbalyq qara marjan, kásipqoı bokstaǵy aýyr salmaqtaǵy IBF jáne WBA Regular tujyrymynyń eks-chempıony kýbalyq Iýner Dortıkosti dińkelete sabaǵany kúni búgingideı kóz aldymyzda.
Ádilbek Nııazymbetov 1989 jyly Nókis qalasynda týǵan. 2001 jyly Aqtaý qalasyna kóship kelgen soń Ádilbek boksqa den qoıa bastaıdy. Eki jyl buryn boks qolǵabyn shegege ilgen sańlaq sporttyq jolynda birtalaı tabysqa jetken. Atap aıtar bolsaq, 2007 jyly jastar arasynda Azııa chempıonatynyń jeńimpazy (64 kg), 2008 jyly Taraz qalasyndaǵy ótken el chempıonatynyń bas júldegeri (69 kg), 2011 jyly Bakýdegi álem chempıonatynyń kúmis medal ıegeri (81 kg), 2012 jáne 2016 jylǵy Olımpııa oıyndarynyń vıse-chempıony (81 kg), 2013 jyly Iordanııanyń astanasy – Amman qalasynda uıymdastyrylǵan Azııa chempıonatynda jáne Almatydaǵy álem chempıonatynyń kúmis medal ıegeri (81 kg), 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń Inchhon qalasyndaǵy Azııa oıyndary (81 kg) men 2015 jyly Taılandtyń Bankok qalasyndaǵy Azııa chempıonatynyń jeńimpazy (81 kg) atanǵan. Osyndaı jetistikteriniń arqasynda Ádilbek Nııazymbetov «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport sheberi», «Qurmet» ordeni men II dárejeli «Barys» ordeniniń ıegeri jáne «Daryn» jastar syılyǵynyń laýreaty atandy.
Qoryta aıtqanda, kezinde Qypshaq dalasynda tutqynǵa alynyp, jat jerde erekshe erligimen, asqan talantymen quldyqtan qaıratkerlikke deıin kóterilgen Beıbarys sultan babamyzdyń «О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» degen ustanymyn tý etken sportshylarymyzdyń bul isi áli kóp adamǵa úlgi bolary anyq.