Aýyz sýdyń baǵasy aspandap tur

Biraq byltyr jazda sý aqysy edáýir «arzandap», 705 teńgege túsipti. Osylaısha qaltasynyń juqalyǵyna qaramastan aýyz sýǵa afrıkalyq tarıfpen aqy tólep otyrǵan aýyldaǵy aǵaıyn «oıma tazǵa – on teńge, qyrma tazǵa – qyryq teńgeniń» kúıin keship otyr. Búginde Aralbaıda 70 shaqty úı tútin tútetedi. 2017 jyldyń aıaǵynda «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy boıynsha ár úıge sý qubyry tartylyp, shaǵyn aýyldyń turǵyndary taıly-taıaǵy qalmaı máre-sáre bolysyp qýanyp qalǵan. Buryn sýdy ógiz arba, traktormen tasyp ishetin qarasha jurt ıinaǵashtan, ógiz arbadan qutylyp, kózi ashylǵandaı bolyp edi.

– Úıdi-úıge sý kirip tur. Buryn mundaı túsimizge de kirmep edi. Biraq paıdalanǵan sýdyń ár tekshesine 1000 teńge tóleımiz. Qystyń kúni jurt malyn sýarady. Qazir baý-baqsha egýdi de múlde doǵardyq. Nemerelerimizdi aptasyna bir ret monshaǵa túsirip alamyn, kirdi jetisine bir ret jýamyz. Jurttyń kóbi bir zeınetaqyǵa qarap otyr. Aýyldaǵy jumystyń jaıy belgili. Munda muǵalim, dáriger men ákimdik qyzmetshisinen basqa eshkim aılyq almaıdy. Topty balanyń aýzynan jyryp, sýǵa aıyna joq degende 5-6 myń, bolmasa 15-17 myń teńge tólep otyrmyz. Osyǵan ishimiz ashıdy, – dep nalıdy zeınetker Sábıra Shaızadına.

Úıdi-úıge sý tartylyp, der­bes eseptegish qurylǵy or­na­tylǵan soń, onyń aı­lyq baǵasynan beıhabar tur­ǵyn­dar alǵashqyda kúnara kir jýyp, kúnine ǵusyl alyp, sýdy emin-erkin paıdalanypty. Bir aı ótken soń bireýge 17 myń, endi bireýge 21 myń teńge qaryzsyń degen tildeı qaǵaz kelgende, jaǵasyn us­ta­­ǵan jurt kommýnaldyq sharýa­­­shy­lyqtyń suraǵanyn amal­­syz tólegen. «Aýzy kúı­gen úrip ishediniń» kebin kıgen aral­baı­lyq­tar sodan b­eri sýdyń kranyn abaılap aǵy­zý­dy úırendi.

– Úıge sý kirgeli kir mashına­myz­dy qosyp otyrmyz, úıde jýy­namyz, ájethanamyz da úıde. Jasy 70-ten asqan men sııaqty qart adamǵa yń­ǵaı­ly. Árıne memlekettik baǵ­dar­lamanyń ıgi­li­gin múldem kórmeı otyrmyz deý kúná bolar. Biraq irgemizdegi Aq­shy­­ǵa­naq, Albarbóget, Kókalat, Torǵaı aýyldary sýǵa nebári 30-aq teńge tóleıdi. Biz 4 jyldan beri qaraı 750-1000 teńgeden tólep kelemiz. Alǵash qýanyshymyzda shek bolmady. On shaqty kúnnen soń, Nazymbek Baıdildın degen jigit kelip, aýyl adamdaryn jınap, sýdyń tekshesine 1000 teńgeden tóleısińder dep baǵasyn qoıyp ketti. Biz mynalaryń óte qymbat qoı dep edik, tyńdamady. Kelisimshartqa qol qoıyńdar dedi, biraq men oǵan qol qoıǵan joqpyn.

– О́zge aýyldyń jurty tekshe­si­ne 30 teńgeden tóleıdi, biz 1000 teń­geden tóleımiz. Bul qalaı? Mun­daı baǵany qaıdan alyp otyr­syń­dar? – dep edim, jaýap bolmady.

Odan keıin birneshe ret jıyn ótti. Aýdan ákimi keldi. Sýdyń baǵasyn áne tómendetemiz, mine tómendetemiz dep júr­gen­de eki jyl ótip ketti. So­ny­men byltyr maýsym aıynda 705 teńgege túsirdi. Ony da túsinbedik. Odan keıin kúzge qaraı qyrkúıek, qazanǵa deıin 30 teńgege túsiremiz dep edi. Sodan áli joq. Birneshe ret aýdan ákimine bardyq. Aýyl ákimine de aıtyp jatyrmyz. Eshqandaı ózgeris joq. Sodan bıyl sáýir aıynda 30 teńgege túsiremiz dep edi, odan da habar joq. О́zim sońǵy aıda 6 myń teńgedeı tóledim. О́ıtkeni traktor, arba bar, sýdy pilákpen tasyp alamyn. El eń az degende bir aıda 3 tekshesine sý paıdalanady. Sýǵa ketetin tólemaqysynyń aldy 16-17 myń teńgege deıin jetedi, – dedi aýyl aqsaqaly Hamıt Ańsaǵaıuly.

Aýyl ákiminiń aıtýynsha, aýyl­­da sý qubyry buryn da bolǵan. – 2017 jyldyń 1 jel­toqs­anynda sony qaıta qal­pyna keltirip, eldiń ıgiligine berdik. Keıin tarıfti belgileý, menshik quqyǵyn anyqtaý sııaqty jumystar júrgizildi. Rekonstrýksııa aıaqtalǵannan keıin nysan aýdandyq kom­mý­naldyq sharýashylyq bó­li­mi­niń balansyna berildi. Kóp uzamaı aýdandyq TKSh basshysy bastaǵan top kelip, aýyl turǵyndarymen jıyn ótkizdik. Sol jerde turǵyndardyń kelisimmen aýyz sýdyń tarıfy 1000 teńge bolyp belgilendi. Biz bul baǵany qaıdan aldyq? Buryn aýyl azamattary sýdy ashyq kózderden traktormen tasıtyn. Sol baǵaǵa! Iаǵnı turǵyndar úsh tekshe sýdy 3000 teńgege satyp alady. Sol jolǵy jıynda qaýly qabyl­danyp, ýaqytsha baǵa beki­til­di. Turaqty baǵany tabıǵı monopolııalardy retteý depar­ta­menti bekitkenshe, osylaı bola turady dep halyqqa túsin­dir­dik. Munymen qazir tıisti oryndar aınalysyp jatyr. Memleket tarapynan beriletin sýbsıdııaǵa iliksek, sý baǵasy retteledi, – dedi aýyl ákimi.

Aýdan basshylarynyń aı­týynsha, aýyzsý tarıfin bekitý máselesi qazir tabıǵı mo­no­po­lııa­lar­dy retteý jáne báse­kelestikti qorǵaý depar­ta­mentinde qaralyp jatqan kórinedi. O basta sý taratatyn keshendi ustap turý kerek bolǵan soń, tarıf baǵasy aýyl turǵyndarynyń kelisimimen 1000 teńge bolyp bekitilgen.

– Bul bekitilgen tarıf. Mem­leket bekitken. Biz tabıǵı mo­no­­­polııalardy retteý de­par­­ta­men­ti­ne tapsyrdyq, son­da­ǵy mamandar ózderiniń arnaıy formýlasyna salyp, eseptep berdi. Osy óńirdegi bar­lyq aýyl dál osyndaı qym­batshylyqtan ótken. Buǵan birden qol jetkizý qıyn. Ol úshin kádimgideı sýbsıdııa bóli­nip, sýǵa jumsalatyn shy­ǵyn­nyń basym bóligi memleket tarapynan tólenýi kerek. Iаǵnı bul mınıstrlikte sheshiletin sharýa. Biz bul máseleni kópten beri baqylaýda ustap otyrmyz. Amandyq bolsa, osy jyly sheshiledi. Tek shy­dam­dylyq tanytý kerek. Sozylyp ket­keni ras, ıá. Biraq bizdiń qo­lym­yzda turǵan sharýa emes qoı. Osyndaı Aralbaı aýy­lyn­daǵydaı jaǵdaıǵa jete almaı jatqan eldi mekender bar. Sýjarǵan, Shegen aýyl­daryna áli sý kirmeı tur. Qazir jobalyq smetalyq qujat­taryn jasap jatyrmyz. Kelesi jyly usynbaqpyz. Bıyl «Jumyspen qamtý» baǵ­dar­lamasy arqyly Aqkól, Ahmet Baıtursynuly aýyldaryna sý qubyry tartylady. Taıaýda ǵana merdiger anyqtaldy. Kólqamysqa sý tazartý qurylǵysy ornatylady, dedi aýdan ákimi Shota Ospanov.

Obly­styq tabıǵı mono­po­lııa­lar­dy ret­teý jáne báse­ke­les­tik­ti, tuty­ný­shy­lar­dyń quqy­ǵyn qorǵaý depar­tamentiniń ókil­de­ri byl­tyr Aralbaı aýyly tur­ǵyn­dary­men jarııa tyńdaý jıynyn ótkiz­genin aıtty.

– Tabıǵı monopolııalardy retteý týraly Zańda jazylǵan ta­lap­tar boıynsha biz byltyr 21 maýsym kúni Aralbaı aýy­ly­nyń turǵyndarymen jarııa tyń­­daý jıy­nyn ótkizdik. Bizge aýdan­dyq tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq bó­liminen sý baǵasyn beki­tý týraly ótinish bergen. Biz sol baǵa bekitilmeı tu­ryp ha­lyq­pen jarııaly túrde kezde­sýi­miz kerek. Ondaǵy maqsat, ta­rıf­tiń qu­ramyna qandaı shyǵyndar kiredi, sony ha­lyq bilýi kerek. Olardyń da pikiri eskerilýi tıis. Kásiporyn bizge 1991 teńge kó­le­min­de tarıf jobasyn usynǵan. Biz ká­sip­oryn tapsyrǵan esep-qı­saptaryn tú­gel tekserip, tarıfti 1000 teńgeden 705 teń­ge­ge túsirdik. Endi aýyldaǵy sý ba­ǵasyn arzandatý úshin taǵy bir qadam ja­salýy tıis. Sýb­sıdııa má­se­lesi osy sa­tyda qara­lady. Son­­­dyqtan Aralbaı aýy­lynyń turǵyndaryna sál shydaı turý­la­ryna týra kele­di. Oǵan biraz ýaqyt kerek, – dedi Tabıǵı monopolııalardy ret­teý departamentiniń bas ma­many Azamat Sabyrjan.

Qostanaı oblysy