Atyraýdaǵy jobalarǵa jumysqa tartylǵan sheteldik jumysshylarǵa birneshe ese kóp jalaqy tólenetini jasyryn emes. Al, qazaqstandyq mamandar olardan áldeneshe az eńbekaqy alady. Bul másele kópten beri qozǵalyp júr. Tipti byltyr Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óńirge kelgen saparynda bul máselege aıryqsha nazar aýdarǵan edi. Sodan beri jalaqy aıyrmashylyǵyn joıý úshin ne isteldi?
Ras, shetel ınvestorlary óńir ekonomıkasyna, ásirese munaı-gaz ónerkásibine qomaqty ınvestısııa salyp otyr. Sony syltaý ete me, shetel kompanııalary ınvestısııamen birge, óz mamandaryn da qosa ákelýdi qolaı kóredi. О́ıtkeni ınvestorlar qazaqstandyq mamandardyń biliktiligin tómen sanaıdy-mys. Shynymen solaı ma?
– Biz byltyrdan beri 30-dan asatyn sheteldik jumysshylary bar 43 kompanııaǵa júrgizilgen tekserý kezinde 400-den astam zań buzýshylyqty anyqtadyq. Sonymen birge 16 kásiporynda sheteldik jáne jergilikti qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleýde 109 sáıkessizdik faktisi rastaldy, – deıdi oblystyq memlekettik eńbek ınspeksııasy basqarmasynyń basshysy Igilik Áýbákirov.
Onyń aıtýynsha, tekserý qorytyndysymen 264 ákimshilik is qozǵalyp, zańsyzdyqqa jol bergen kompanııalarǵa 88,6 mln teńgeden astam aıyppul salynypty. Zań buzatyn kompanııalardyń deni «Teńiz» ken ornyndaǵy jobalarǵa merdigerlikke tartylǵan. Jumys berýshiler jumysshylardyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa mán bermeıdi. Al jalaqy tóleýde ádildik saltanat qurmaı, alshaqtyqty 10 esege deıin ósirip jiberedi.
– Máselen, 28 kúndik vahtalyq aýysymmen jumys istegen qazaqstandyq ınjenerge 700 myń teńge jalaqy tólengen. Al dál sondaı laýazymda jumys istegen sheteldik ınjener 3 mln teńgeden astam jalaqy alǵan, – deıdi basqarma basshysy Igilik Áýbákirov.
Mine, sheteldik pen qazaqstandyqtyń atqaratyn jumysy birdeı bolǵanmen, jalaqydaǵy alshaqtyq jer men kókteı. Jumys berýshi tarapynan osyndaı alalaý bolǵan soń, árıne sheteldik jergilikti jumysshyǵa shekesinen qaraıdy. Tipti qazaqstandyqqa qaraǵanda, sheteldikke jasalǵan turmystyq jaǵdaı áldeqaıda joǵary ekeni anyqtalǵan.
– Mundaı kemshilikterge baılanysty jumys berýshilerge arnaıy merzimde ony joıý týraly talap qoıyldy. Jumys berýshi máseleni qandaı ádispen sheshetinin ózi biledi. Biz úshin mańyzdysy – talaptyń oryndalýy, –deıdi Igilik Áýbákirov. – Keıbir kompanııalar jumysshylardyń jalaqysyn tóleýdegi sáıkessizdikti teńestirdi. Endi biri sheteldik qyzmetkerlerdi jumystan shyǵaryp jiberdi. О́zimiz anyqtaǵan faktiler boıynsha talabymyz oryndaldy. Biz máseleni alda da baqylaýda ustaımyz.
Basqarma tarapynan júrgizilgen tekseristen keıin sheteldik 262 azamattyń ruqsat qaǵazy keri qaıtarylypty. Al el aýmaǵynan shyǵarylǵan sheteldik 212 mamannyń arasynda 43 ulybrıtanııalyq, 24 túrkııalyq, 33 túrikmenstandyq bar. Sondaı-aq byltyr Atyraýǵa shetelden 17 myń maman jumysqa tartylsa, bıyl sheteldik jumys kúshine beriletin kvota 40 paıyzǵa tómendetilip otyr. Qazir munaıly óńirde álemniń ózge elderinen 10567 maman tartylǵan.
– Sheteldik úlesi bar mekemelerge jyl saıyn josparly tekserý júrgiziledi. Olarǵa qoıylatyn negizgi talap – sheteldik jumysshy sanyn 30-dan asyrmaý. Oblys ákiminiń ókimimen ekinshi jartyjyldyqta tekseriletin kompanııalar tizimi bekitildi. О́tken jyly olqylyqqa jol bergen kompanııalar qaıtadan tekseriledi. Basty maqsatymyz – kemsitýshilik pen teńsizdikke jol bermeý, – deıdi oblystyq memlekettik ınspeksııa basqarmasynyń basshysy Igilik Áýbákirov.
ATYRAÝ