Aýyl áleýetin arttyrý – basty nazarda

Aýrýhana modýldi qurylǵymen jylıdy

Torǵaı kentindegi aýdandyq aýrýhananyń irgesi 1975 jyly qalanǵan.  Kópten beri durys kútim kórmeı tozyńqyrap qalǵan eki qabatty eski ǵımaratqa bıyl sáýir aıynda kúrdeli jóndeý ju­m­y­stary bastaldy. Qazir mun­da qyzý jumys júrip jatyr. Emdeý me­ke­mesiniń hırýrgııalyq, ota jasaý bólimderi men ákim­shi­lik ǵımaraty jańartylyp, zaman talabyna sáıkes ishi-syrty qaptalyp, bútindelip, tóbesi qaıta jabylýda.

– Bul endi kópten kútken úlken qýanysh. Jýyrda aýdanǵa jasaǵan saparynda oblys ákimi Arhımed Muhambetov jumys barysyn kórip ketti. Sol kezde sheshilgen taǵy bir másele, qazir kúrdeli jóndeý júrgizilip jatqan eki qabatty ǵımarattyń syrtynda taǵy eki ǵımarat bolatyn. Onyń bireýinde emhana men perınataldy ortalyq ornalasqan. Ekinshisinde juq­pa­ly aýrýlardy emdeıtin. Buǵan deıin osy úsh emdeý ǵı­ma­ratynyń árqaısysy bólek jy­ly­tylatyn. Ár ǵımaratta derbes bir jylý qazandyǵy bolatyn. Onyń shyǵyny az emes edi, otyn kóp ketetin. Endi búkil aýrhana kesheni, ıaǵnı jańaǵy úsh ǵımarattyń bári modýldi jylý qazandyǵy arqyly ortalyqtan jylytylatyn bolady, – dedi aýdan ákimi Shota Ospanov.

«Aýyl – el besigi» baǵ­dar­la­masy boıynsha júzege asyry­lyp jatqan bul jobanyń jalpy quny 420 mln teńge bolady. Qarjy oblys bıýdjetinen bólinip otyr. Bul densaýlyq saqtaý basqarmasynyń tapsyrysymen istelip jatqan shar­ýa. Bas merdiger – «Allıýmınıı qu­ry­lys» jaýapkershiligi shek­teý­li seriktestigi.

– Kúrdeli jóndeý jumystary sáýirde bastalǵan. Qazir munda 55 adam jumys istep jatyr. Aýrýhananyń 56 oryndyq derbes hırýrgııalyq korpýsy tolyq jańartylady. Bıyl qyrkúıek aıynda tolyq aıaqtap, tapsyramyz, – dedi seriktestik basshysy Abaı Muqanov.

Aýdandyq aýrýhana bas dári­ge­riniń mindetin atqarýshy Qýat Álmaǵambetovtyń aıtýynsha, qazir aýdan kóleminde jalpy sany 300-ge jýyq medısına qyz­metkeri bar. Aýdanda medbı­ke­ler jetkilikti bolǵanymen, dáriger mamandar jaǵy tapshy. Alaıda aýrýhana kúrdeli jón­deýden ótip, medısınalyq qu­ryl­ǵylarmen tolyqsa, kadr máse­le­siniń de sheshiletin túri bar. О́ıtkeni bıyl «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy bo­ıynsha aýylǵa jumysqa turǵan jas mamandarǵa beriletin bir rettik járdemaqy kólemi artty. Sonymen qatar aýyldaǵy jas ma­mandardy baspanamen qamtý máse­lesi de ońaı sheshiledi. Bul maq­satta árbir jas mamanǵa jyldyq syıaqysy 0,01% bolatyn 4 mln 167 myń teńge kóle­min­de qarjy berý kózdelip otyr.

«Topjarǵan» stadıony paıdalanýǵa beriledi

Basty maqsat – aýyldyq eldi me­kenderdiń áleýmettik jáne ın­jenerlik ınfraqurylymyn da­mytý. Aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasy men ál-aýqa­tyn jaqsartý. Bul baǵytta qolǵa alynǵan aýqymdy istiń biri – Torǵaıdaǵy «Topjarǵan» stadıo­nyn jańartý jobasy. Sta­dıon 154,8 mln teńgege qaıta jańar­ty­lyp jatyr. Atalǵan jobanyń aıasynda 40 jańa jumys orny quryl­­dy. 20 jumys orny ju­mys­pen qamtý ortalyǵy arqyly ashylyp otyr. Aýyldyq eldi mekenderde buqaralyq sport túrlerin damytýdy kózdeıtin dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni 3 myń adamǵa arnalǵan.

– Buǵan deıin aýdan orta­ly­ǵyn­da buqaralyq sportqa oryn joq bolyp kelgen. Mektepterdegi, sport mektebindegi sport zalda­rynan basqa jalpy buqara halyqqa arnalǵan sport alańy joq bolatyn. Mekteptegi sport alańdarynyń barlyǵy belgili bir jas mólsherindegi mektep oqýshylaryna, jasóspirimderge ǵana arnalǵan oryndar. Sondyq­tan jastardyń jumystan keıin, keshkilik baryp ýaqyt ótki­zip, dop oınaýyna, sportpen shuǵyl­da­nýyna múmkindik bolmaı keldi. Qazirgi talap boıynsha, mektepter jabyq nysan sanalady. Oǵan balalar men muǵalimder ǵana kire alady. Bóten-saıaq adam kirýge bolmaıdy. Buryn eresekter tarapynan mektepke kirgizbeıdi degen shaǵym jıi túsip jatatyn. Endi erteń «Topjarǵan» stadıony paıdalanýǵa berilgen soń, bul másele sheshiledi. Halyq úshin jaqsy bolaıyn dep tur. Endi aýdan ortalyǵynyń turǵyndary jasyna qaramaı osynda kelip sport­pen aınalysa alady. Mun­da zamanaýı voleıbol, fýtbol, basketbol alańdary salynady. Munyń syrtynda, stadıon janynan jabyq sport kesheni boı kóteredi. Aýdanda 12 myńǵa jýyq halyq turady. Olardy tek eńbekpen qamtyp qana qoımaı, bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizý jaǵyn uıymdastyrý mańyzdy. Sport kesheni dene shynyqtyrýǵa qajetti kerek-jaraqtyń bárimen tolyq qamtylady. Sheshinip, kıim aýystyratyn, jattyǵý nemese qandaı da bir sporttyq shara aıaqtalǵan soń, jýynatyn oryn, ystyq, sýyq sý bári bar. Jıhazdary tolyq jańar­ty­lyp,  zamanaýı keıipke enedi. «Topjarǵan» stadıony aldaǵy ýaqytta aýmaqtyq, aýdanaralyq ja­rystardy, tipti oblystyq deń­geıdegi sport sharalaryn uı­ym­das­tyrýǵa múmkindik beredi, – dedi aýdan ákimi.

Ýaqytynda Torǵaı spor­ty­nyń bási basym, orny erekshe edi. Qazaq kúresinen Orta­lyq Azııa birinshiliginde túıe pal­­ýan atanǵan Tańatqan Dúıse­keev, Ortalyq Azııa chempıony bolǵan Dúzelbaı Aısın men Beket Mahmutov, álem chempıo­ny Erlan Estekov syndy sań­laq sportshylar, óńir spor­ty­nyń damýyna eleýli úles qos­qan áıgili palýandar Berik Ábi­laqasov, Jumaqan Qasym­qa­­novtar shyq­qan ór rýhty shal­ǵaı óńirden sońǵy 20 jyl kóleminde jurt aýyp, halyq sany sırep ketti. Sondyqtan dál qazirgi tusta, ásirese osy Torǵaı óńirindegi qazaqtyń besi­gin terbetken qaımaǵy bu­zyl­­maǵan qarasha aýyldardy «Aýyl – el besigi» sııaqty tıimdi baǵdarlamalar arqyly qoldaý, qorǵaý sharalaryn kú­sheı­tý kerek-aq. Kásip órken­dep, jastar turaqtap, bala sany kóbeıip jatsa, aýyl gúl­denip, jasara bermek. Al búgin­de «Topjarǵan» stadıonyna júrip jatqan kúrdeli jóndeý ju­­mystarynyń aıaqtalyp, ny­san­­­nyń paıdalanýǵa berilýin taǵat­­syzdana kútip júrgen tul­par shyǵar jastar kóp. Sport keshe­ni iske qosylsa, aınalasy 5-6 jyl­dyń ishinde Torǵaıdan talaı top­jarǵan túlep shyǵary shúbá­siz.

500-ge jýyq jumys orny ashylady

Bıyl aýdan ortalyǵynda 5 kóshe jańartylady. Oǵan «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy boıynsha oblys bıýdjetinen 170 mln teńge kóleminde qarjy bólinip otyr. Aýyl ákiminiń aıtýynsha, buryn asfalttanǵan, biraq búginde tozyp ketken kósheler keńeıtilip, jańartylmaq jáne buryn-sońdy asfalt kórmegen 1 shaqyrymǵa jýyq jol jónde­lip, asfalt tóseledi. Bul ju­mys­tar­dy da «Alıýmınıı qurylysy» seriktestigi júrgizip jatyr.

– Tehnıkamyzdy erterek jet­ki­zip aldyq. Qazir jol jón­deý ju­mystary jartylaı eńse­ril­di. Kó­sheler keńeıtilip, qazir­gi tehnologııa talaptaryna saı tegisteledi. Aýyl­dyń ajaryn kóshe ashady. Túzý jol, sándi kóshe Torǵaıdy kórik­ti ete tú­se­di. Biz bul jobaǵa jer­gilikti tur­ǵyndardy da tartyp jatyrmyz, – dedi seriktestik bas­shysy.

Jalpy, Jangeldi aýdanynda bıyl «Jumyspen qamtý jol kartasy» boıynsha jalpy quny 2 mlrd teńgege jýyq 8 joba maquldanǵan. Bul jobalar aýdan turǵyndarynyń jumyspen qam­tylýyna septigin tıgizýi tıis.

– Osy jobalar arqyly ju­mys­syz adamdardy ju­mys­qa qabyldap jatyrmyz. Olar­dyń tıisti eńbekaqylary men zeı­net­aqy tólemderin mer­di­ger­ler tóleıdi. Bul baǵytta aýdan­da biraz jumys atqaryldy. Qazir 5 joba óz deńgeıinde ju­mys istep jatyr. Qalǵan úsh jobanyń merdigeri endi ǵana anyqtaldy. Olar jumys bas­taý­ǵa daıyndyq sharalaryn qamdaýda. Tehnıkalaryn daıyn­dap, materıaldaryn jetkizip jatyr. Bıyl aýdanda 478 ju­mys orny ashylady. Onyń ishinde 239 adamdy jumyspen qamtý ortalyǵy arqyly resmı túrde ornalastyramyz dep jos­parlap otyrmyz. Qazirdiń ózinde 114 adamdy jumysqa orna­lastyrdyq. Al jumyspen qamtý ortalyǵy arqyly 63 adam jumys istep jatyr, – dedi aýdan ákimi Shota Ospanov. 

Jeti aýylǵa jyldam ınternet jetti

Aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan ın­ternet ıgiligin Jangeldi aýda­nynyń turǵyndary da se­zi­ne bastady. Bıyl aýdanda tal­shyq­ty-optıkalyq baılanys jelisiniń qurylysy aıaqtaldy. Torǵaıǵa jumys sapary barysynda jelilik-tehnıkalyq sehqa óńir basshysy Arhımed Muhambetov bas suǵyp, «Qazaq­te­lekom» tora­bynyń ju­my­symen ta­nys­qan. Soltústik óńir­lik tele­­kommýnıkasııa dırek­sııa­sy­nyń basshysy Ersaıyn Dúı­se­nálıevtiń aıtýyn­sha, bú­gin­gi tańda aýdannyń 23 eldi mekeni telefon qyzmetimen tolyq qamtylǵan. 9 eldi mekende mo­bıldi baılanys bar. Al 7 aýyl «Qazaqtelekom» ınternetin paıdalaný múmkindigine ıe bolyp otyr.

«Qazaqtelekomnyń» Sol­tús­tik fılıaly memleket-jeke­­menshik áriptestigi arqyly Qalam-Qarasý, Sýjarǵan, Aq­shy­ǵanaq, Kókalat, Aralbaı, Torǵaı, Táýish eldi mekenderine deıin jalpy uzyn­dy­ǵy 240 shaqyrymnan asatyn tal­­shyq­ty jeli ótkizgen. Endi bul aýyl­dar­daǵy bilim berý, den­saý­­lyq saqtaý, aýyl sharýa­shy­ly­ǵy nysandary men jergilikti ákim­shi­lik, polısııa, taǵy basqa 24 mem­­le­kettik mekeme keń jolaqty ın­ter­net jelisine qosylady. Bú­gin­ge deıin bul aýyldarda 7 mekeme ınternetke qosylyp úlger­gen. Jyl­dam ınternettiń jetkeni, ásire­se jergilikti tur­ǵyn­­dar úshin úlken qýanysh.

E.Dúısenálıevtiń aıtýyn­sha, aldaǵy ýaqytta 250-den astam turǵyny bar eldi me­ken­derdi joǵary sapaly mobıl­di baı­la­nys­pen qam­ta­masyz etý úshin Aqkól, Aqshy­ǵanaq, Kókalat, Aralbaı, Táýish, Saǵa, Shıli aýyl­da­ryna uıaly baılanys ope­ra­tor­larynyń mu­na­ralyq beketteri or­naty­latyn bolady.

Qostanaı oblysy