Onlaın olımpıadalar oıdy jetildiredi

Mártebesi anyqtalǵan joq

Oqýshynyń erkin oılaýyna qalaı motıvasııa beremiz? Bul úshin álem oqymystylary onlaın olımpıadalardy jıi uıymdastyrady. Al Qazaq­standaǵy onlaın olımpıada­lar­dyń hali qalaı, otandyq bilim baıqaýlarynyń mazmunyn arttyra aldyq pa?

Sheteldik baıqaýlarǵa qaty­sýǵa beıil mektep ustazdarynyń áreketi eske túsedi. Jarnasyn ju­myla jınap, iriktep, birin báı­gege qosady. Shákirtin de úgittep, túsiniksiz tapsyrmaǵa birlese jaýap izdep zar qaǵatyn da, sodan soń artynan bir japyraq maqtaý qaǵazǵa máz bolatyn-dy. Qazir bul júıeniń dáýiri ótti. Shynynda, otandyq rýhanı ónimder yǵystyrdy. Bilikti mamandar bizdegi bilim júıesine sáıkes arnaıy aqyly baıqaýlar uıymdastyra bastady. Árıne, bir shetinen paıdaly kásip dep alsaq, ekinshiden suranysqa saı qaraket. Mine, másele osy jerde qoıýlana túse­tindeı. Aldymen Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵambetovtiń jyldyq esebin­degi myna sózin dáıekke alsaq, «Úıde bolǵanda, sabaqtan bos ýaqytta aqyly olımpıa­daǵa qatysamyn dese, oǵan eshkim shekteý qoıa almaıdy. О́ıtkeni bul – adamnyń jeke tań­daýy. Olımpıadalarǵa qatysý árkimniń óz erkinde». Mınıstr­diń bul sózinen olım­pıa­da­lardyń bala qabiletin shyń­­daýda, jeke izdenisterinde ma­ńyzdy ról atqaratynyn ań­daı­­myz.

– Qazir olımpıada kóbeıip ketti dep aıtýǵa bolmaıtyn shy­ǵar. Olardyń sany birshama azaıdy. Keıbir olımpıadalardyń maz­muny da joǵalyp ketti. Olar tapsyrmany beredi. Keıin ony bala alyp, úıine barady. Týǵan-týystarymen birge tapsyrmany oryndap, jaýabyn beredi.

Ol jaýap boıynsha 1 emes, 30 adam birinshi oryn, 30 adam ekinshi oryndy alady. Sonda mundaı olımpıadanyń qandaı máni bar?, – deıdi A.Aımaǵambetov. Budan onlaın olımpıadalardyń maǵynasyna mán berý kerektigin, áli de júıelenbeı jatqan dúnıe­lerdiń baryn ańǵaramyz.

 Qazir karantın ýaqyty. Bilim ordalarynyń qashyqtan oqýǵa kóshýi qazaqstandyqtardyń sıfr­ly tehnologııalardy qoldaný deńgeıin kóterdi. Osy rette mu­ǵalimderdiń biliktiligin art­tyrýda jáne daryndy oqý­shy­lardy anyqtaýda onlaın olımpıadalardyń úlesi ushan-teńiz. Muny esep berý kezinde mınıstr de eskerdi. Áıtse de áttegen-aıy, áli kúnge onlaın olımpıadalardyń mártebesi aıqyndalmaı keledi. On­laın formatqa kóshý, avto­mat­­tandyrylǵan portaldar qaty­sýshylardyń shynaıy bilim kór­setkishin kórsetedi. Eń bas­tysy, sybaılas jemqorlyqqa jol berilmeıdi. Barlyǵy adamı faktorlardyń áserinsiz anyq­talyp, ashyq júzege asady. Qara­paıym pedagogter úshin onyń kóptegen oń áseri bar. Jasyratyny joq, buǵan deıin sheteldik saıttar elimizde ústem­digin júrgizip keldi. Al qazir otandyq bilim salasynyń damýyna úles qosa alatyn mekemeler kóp. Báseke bar jerde ónim de, qyzmet kórsetý sapasy da artady. Sol sebepti olardy qoldap, arnaıy talaptar qoıyp, erkin jumys isteýine múmkindik jasaǵan tıimdi. Qazaqstandaǵy onlaın olımpıada ótkizetin Daryn.kz, cdo.kz, Qaztest.kz, nio.kz, daryn.online saıttary úlken suranysqa ıe. Osy oraıda Qazaqstanda alǵash bilim saıttarynyń irgetasyn qalaǵan azamattardyń biri, SKILLS ACADEMY mekemesiniń dırektory Berikbol Tólegen otandyq onlaın olımpıadalardyń mártebesin aıqyndap, arnaıy reestr jasaý kerektigin aıtady.

– Jalpy, onlaın olımpıa­dalar mınıstrliktiń jumy­syna qoldaý bildirmese, keder­gi kel­tirip otyrǵan joq. Bizdiń olım­pıadalarǵa qatysý­shy­lardyń barlyǵy rızashy­lyq­taryn bil­dirýde. Sebebi attestattaýdan ót­­k­en kezde joǵary ról oınap ja­tady. Degenmen, keı óńirler on­laın olımpıadalardy jaramsyz dep tanyp alǵan. Oǵan sebep, mınıstrlik tarapynan naqty málimdeme bolmaýy. 2018 jyly mınıstrlik attestattaýǵa jaramdy baıqaýlardyń tizi­min jarııalady. Oǵan biz de qosyldyq. Keıinnen ony jaramsyz dep tanyp, kúshin joıdy. Biraq áli kúnge jańa tizim shyǵarylmady. Jýrnalıster kóp jaǵdaıda mınıstrliktiń aýzynan shyqqan sózdi burmalap jetkizedi. «Mektepterde aqyly olımpıadalar júrgizýge bolmaıdy» dese, aqyly olımpıadalarǵa tyıym salynady degendeı jazady. Osy turǵyda ekinshi tarap­tyń da quqy qorǵalyp, onlaın olımpıadalardyń arnaıy tizimi jarııalansa degen usynys bar, – deıdi B.Tólegen.

Bilim saıystaryna suranys joǵary

Keıipkerimiz alǵashqy bilim saıtyn 2014 jyly ashqan. Ol kezde qazaq ınternet keńistiginde bilim saıttary endi keńeıe bastaǵan edi. Seriktesimen birge muǵalim mártebesin kóterý maqsatynda Martebe.kz portalyn qurady. Portal az ýaqyttyń ishinde oqyrmannyń kóńilinen shyǵyp, kóptegen jobalary óz nátıjesin berdi. 2016 jyly Memlekettik tildi damytý qo­ry men Tuńǵysh Prezıdent qory uıymdastyrǵan eń úzdik qazaq tildi saıt baıqaýynda  «Bilim bulaǵy» atalymy bo­ıynsha jeńimpaz atanady. Qazir respýblıkadaǵy úzdik 40 saıttyń qatarynda. Jalpy bul saıt óz mıssııasyn tolyq atqardy deıdi maman.

– Martebe.kz saıtyn júr­giz­gen kezde bizge baıqaýlar, olım­­pıadalar ótkizý týra­ly usynys kóp keletin. So­syn muǵalimderdiń portfolıo­laryn zerttep qaradym. Qazaq­standyq pedagogterdiń 70-80 paıyzynda reseılik infourok.ru, kopilkaurokov.ru syndy saıt­­tardyń marapattaryn­ alǵan. «Nege biz ózimizdiń su­ra­ny­symyzdy ózimiz qanaǵat­tandyrmaımyz?» dep ózimizdi qamshylap qaztest.kz jobasyn bastadyq. Bul saıttyń jobalary búginde kópshilikke tanys. Bir aıta keterligi, baıqaý jasaǵan kezde biz qazylyqqa JOO-nyń oqytýshy quramdaryn, ǵylymı ataǵy bar tájirıbeli mamandardy shaqyrdyq. Biraq qazylardyń baǵalaýynda birkelkilik joq, keıde kóńil kúıine qaraı, keıde basqa da adamı faktorlar áser etip jatady. Osy jaǵdaı qaıtalanbas úshin baıqaýlardyń barlyǵyn túbegeıli onlaın formatqa aýystyrdyq. 2019 jyldan bastap barlyq konkýrs olımpıada túrinde Qaztest.kz saıtynda óte bastady. Bul sheshimniń durystyǵyna kózimiz jetti. Elimizde onlaınǵa kózqaras endi qalyptasýda. Osy salada júrgen maman retinde onlaın olımpıadalar – muǵalimniń shynaıy bilimin kórsete alady degim keledi, – deıdi B.Tólegen.

Qazir saıtqa 100 myńnan astam qoldanýshy tirkelgen. Basym kópshiligi turaqty túrde qatysady. Olımpıada suraqtary mektep baǵdarlamasyna saı ázirlenedi. Pedagog mamandarmen arnaıy kelisimshart jasalyp, avtorlyq quqyq saqtalady. Test suraqtary arnaıy qaztest olımpıadalary úshin qurastyrylady jáne eshqaıda taratylmaıdy!

Biz kóptegen baıqaýlardyń test-tapsyrmalaryn ázirlegen bilikti maman, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Darıǵa Ázimbaevaǵa habarlasyp, suraqtardy qurastyrarda nege súıenetinin suradyq.

– Onlaın-olımpıada tapsyrmalaryn qurastyrýda bir­neshe ádistemelik qaǵıdattar es­keriledi: Olar: pánaralyq baılanysty eskerý, tapsyrmalardyń kúrdeliligi (jeńilden aýyrǵa ótý), olımpıada tapsyrmalarynyń taqyryp mazmunyn ashýy. On­laın-olımpıada tapsyrmala­ryn qurastyrýda avtorlar pán oqýlyqtaryna, zańnamalyq qu­jattarǵa, mınıstrlik bekitken nor­matıvtik qujattarǵa negiz­deledi. Mindetti túrde áde­bıettiń sońǵy jyldary shyqqan jıiligi paıdalanylady jáne avtorlar tarapynan olımpıada tapsyrmalary muqııat tekserildi, – deıdi D.Ázimbaeva.

Bıylǵy oqý júıesi tórtinshi toqsanda karantınge baılanysty onlaın rejimge kóshkeni belgili. Sol tusta Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵambetov oqý­shy­larǵa Daryn.online platformasyn negizge alyp oqýdy usyndy. Tipti saıtqa qalaı kirip, paıdalaný kerektigin de nusqaǵan bolatyn. Demek tótenshe jaǵdaı kezinde aqyly bilim saıttary mınıstrliktiń moınyna túsken júkti birge kóteristi desek artyq aıtpaǵanymyz. Daryn.online respýblıkalyq bilim berý platformasynyń dırektory Asqar Maqsat karantın kezinde tegin sabaqtar ótkizgenin tilge tıek etti.

– Bizdiń maqsat – qoljetimdi sapaly bilim. Respýblıkalyq deńgeıdegi jarystarǵa arnaıy mektep oqýshylary ǵana emes, aýyl jastary da qatyssa degen nıet. Biz platformamyzda barlyǵyn avtomattandyrýǵa tyrystyq jáne oqýshylarǵa sabaqty oqýǵa motıvasııa bolsyn degen oımen bonýstar úlestirýdemiz. Bul oqýshylarǵa úlken múmkindik beredi. Iаǵnı sabaq oqyp otyryp, tapsyr­malarǵa durys jaýap berse, basqa da sabaqtardy satyp alýǵa bolady. Osyndaı elementter arqyly qoldanýshylar sany artty. Karantın ýaqytynda tutynýshylarǵa aqysyz qyzmet kórsettik, – deıdi A.Maqsat.

Qazirgi tańda platformaǵa 2 546 000 oqýshy tirkelgen. Bilim portalynyń tolyq qazaq­sha ekenin eskersek, mektep oqýshylarynyń 80 paıyzy paıdalanady deýge bolady. Ata-ana balasyna qosymsha bilim alý úshin repetıtor nemese bilim beretin ortalyqtar izdep ýaqyt joǵaltpaıdy. Úıde ınternet jelisi men kompıýter bolsa jetkilikti. Qarjylaı tıimdiligine toqtalatyn bolsaq, oqýshy bir pánnen bilim alý úshin aıyna 2 myń teńge kóle­minde qarjy jumsaıdy. Oǵan qosa tájirıbeli, bilikti ustaz­dardan onlaın bilim alady. Joba avtorlarynyń túlekterge arnaǵan tosynsyıy da bar. Bul – bilim granty. Elimizdegi bir­neshe joǵary oqý oryndarymen kelisimshart jasasqan. 

 Ǵalamtorǵa oıyn emes, paıym kózdep kir

Mektep qabyrǵasynda qatysýǵa mindetteletin pándik olımpıadalar kóbinesi qatysýshylardyń pikirin eskere bermeıdi. Ol búginge deıin kúrmeýi sheshilmeı kele jatqan túıin. Biz sol sebepti atalmysh olımpıadalarǵa qatysýshylardyń da oılaryn ortaǵa salǵandy jón sanadyq. Uıymdastyrýshylar tutynýshylardyń tilegin qanshalyqty eskeretindigin, qatysýshylardyń talabyn oryndaı ma sony bilgimiz keldi. Osy rette aqtóbelik Baldyrǵan Tabyldınamen sóılesken bolatynbyz. Jas maman qatysýshysy retinde onlaın olımpıadalardyń muǵalimniń teorııalyq bilimin shyńdap, kásibı sheberligi damytatyna senim bildirdi. Al taldyqorǵandyq № 14 orta mektep-gımnazııasynyń qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi Gúljan Turarbekqyzy olımpıada oqýshylardyń ásirese grammatıkany tyńǵylyqty úırenýine septigin tıgizetinin jetkizdi.– Jańa baǵdarlama boıynsha grammatıka tereńdetilip oqytylmaıdy. Alaıda osy olqylyqtyń ornyn olımpıada kezinde toltyryp otyrady. Sondyqtan bul olımpıadanyń paıdasy mol dep oılaımyn. Mysaly jergilikti baıqaýlardaǵydaı tanys-tamyrlyqqa jol berilmeıdi. Qoǵamdaǵy «jemqorlyq» dertine tosqaýyl bolatyn tásil dep oılaımyn. Oqýshy, ne muǵalim bolsyn óziniń jarnasyn tólep, tapsyrma men sharttaryn oryndaıdy. Odan keıin onyń bilimi shynaıy túrde shyǵady. Sol sebepti, bul onlaın olımpıadalar qoǵamdaǵy shynaıylyqty ornatýǵa kóp paıda beredi, – deıdi tájirbıeli ustaz.​

Bul oraıda sarapshylardyń da pikiri táýir. Pandemııa jaǵdaıynda qashyqtyqtan bilim alýdy zańdastyrý kún tártibindegi ózekti máselelerdiń birine aınaldy. Eldi jyldam ınternetpen qamtýmen qatar, sapaly bilim qyzmetin usynatyn vırtýaldy naryq qalyptasty. Muny saıası ǵylymdarynyń doktory, professor Gúlmıra Sultanbaeva da qoshtap otyr.

– Onlaın olımpıadalardyń ereksheligi orta mektepterdiń oqýshylaryna, ustazdaryna arnalǵan tester júıesiniń qoljetimdi bolýy. Mektep jasyna deıingi bilim, tárbıe oryndarynyń tárbıeshisi, ádiskerleri de osy alańda óz bilimderin jetildirý, biliktilikterin arttyrýǵa múmkindik alyp otyr. Mundaı alańdardy memleket tarapyna qoldaý sıfrly Qazaqstannyń ornyǵýyna jáne adam kapıtaly damýyna da úlken serpin bolmaq, – deıdi sarapshy.​Zaman aǵymyna saı qashyqtan oqytýdan qashyp qutyla almaıtyn anyq. Bilim júıesi birizdilikke túsý úshin ózge eldiń tájirıbesine ıek súıengenimizdiń esh ábestigi joq. Qazir qoǵam ǵalamtordyń qursaýynda, bári onlaınǵa kóshti. Oqýshynyń úıde otyryp-aq qabiletin arttyrýǵa orasan múmkindik bar. Búginde ǵalamtorǵa oıyn izdep emes, paıym kózdep kirýine bolady. Eńdeshe otandyq onlaın olımpıadalardy jetildirýge tıispiz. Sonda ǵana báıek bolǵan bilim salasynyń jumysy jeńildeıtin edi. Bul qajettilik karantın kezińde kórinis berdi de. Tek atústi qaramaı, ulttyń rýhanı qyltasyna boılaı bilýimiz shart.