Legıonerler oıqastaǵan chempıonat nemese jergilikti fýtbolshylar nege «zapasta» otyr?

22 oıynshynyń 17-si legıoner!

«Aıta aıta Altaıdy, Jamal apam qar­taıdy», demekshi biz aıtqaly tur­ǵan másele bizge deıin de talaı ret kó­terilgen-di. Biraq myna derek esh­kimdi de beıjaı qaldyrmasy anyq. 1 shildede 3-týr aıasynda ótken 5 kez­de­sýdi bastan-aıaq kórip shyqtyq. Baı­qa­ǵanymyz, alańdaǵy legıonerler­den kóziń súrinedi jáne olardyń «she­berlikterine» qarnyń ashady.

Ánsheıinde qazaqtyń qaımaǵy bu­zylmaǵan ońtústiktiń ózinde fýtbol tamashalasańyz, shetelde otyrǵandaı bolasyz. Biz árıne, oıyn mánerin emes, oıynshylar quramyn aıtyp otyrmyz. Shymkenttiń «Ordabasy» ko­man­dasy Qaraǵandynyń «Shahteri­men» bolǵan kezdesýde negizgi qu­ramǵa 7, ekinshi taımda taǵy 2 legıonerdi alańǵa shy­ǵar­dy. Kezinde Ordabaev, Pehle­vanıdı, Kenjebaev, Musataev, Qaraqulovtaı elge tanymal aıaq­dop sheberleri shyqqan óńirde alańǵa 11 oıynshynyń 9-yn ózge eldiń azamattarynan shyǵaratyndaı bastaryna ne kún týdy eken? Ońtústikte dopty táýir tebetin 11 qazaq tabylmady degenge kim senedi? Máseleniń sheshimi joq emes, árıne. Tek ony tyńdar qulaq bolsa. Búginde ózge komandalarda ájeptáýir nátıje kórsetip júrgen Tuńǵyshbaev, Súıim­baev (ekeýi de «Qaırat»), Nur­ǵa­lıev («Tobyl»), Jumahanov («Oq­jet­pes») sekildi jergilikti fýtbolshy­lardy qaıta shaqyrsa, koman­danyń maqsatyn aıqyndap, alǵa qoıǵan jospardy oryndaýǵa bolar edi.

2013 jyly Eýropa lıgasynyń toptyq kezeńinde synǵa túsken «Shahterdiń» negizgi quramynda sol kezde 5-6 legıoner ǵana dop tebetin. Al «Ordabasymen» óte­tin oıynǵa ózge eldiń 9 azamatyn negizgi quramǵa shyǵarýǵa ken­shi­ler komandasy qymsynǵan joq. Bul azdaı ekinshi taımda taǵy bir shetel fýtbolshysyn qosyp qoı­dy.

«Qaıratym» dep men júrmin, Qaırat qylmaı sen júrsiń...», dep Ábdildá Tájibaev aıtqandaı, búginde ońtústik astananyń bas komandasy chempıonatta kósh bastap turǵanymen, olar da negizinen legıonerlerge kóbirek senim artady. «Jetisý» komandasyn 3:0 esebimen oısyrata jeńgen Alekseı Shpılevskıı jattyqtyratyn ujym negizgi quramǵa 7 legıonerdi qosypty. Onyń qarsylasy «Jetisý» da ózgelerden qalyspaı, alańǵa 8 shetel oıynshylaryn shyǵardy.

Bir kezderi «Jetisýdan» bólek Almaty oblysynan birinshi lıgada «Qarasaı Sarbazdary», «Suńqar», «Ile-Sáýlet» degen qazaǵy kóp komandalar boldy. Sol ujymdardan nebir jas fýtbol­shylar túlep ushty. Qarjy tapshy­lyǵyna baılanysty atal­ǵan klýbtar jabylmaǵanda, bú­ginde jetisýlyqtar mundaı halde bolmas pa edi deıdi bir oıymyz.

Alańdaǵy negizgi 22 oıyn­shynyń 17-i legıoner! Taǵy bir sheteldik oıynshy ekin­shi taımda dop tepti. Bul – «Qy­zyl­jar» men «Oqjetpes» arasyndaǵy kezdesýde tirkeldi. Beıne bir Qazaq­stan fýtbolyn emes, «legıonerler saıysyn» tamashalap otyr­ǵandaı kúı keshesiz. «Taraz» koman­dasy da «Qaısarmen» bol­ǵan oıynda 7 legıonerdi alańǵa shyǵarypty.

Alańǵa 3 legıonerden ǵana shyǵarǵan «Qaısar», «Tobyl» jáne «Kaspıı» komandalarynyń jergilikti fýtbolshylarǵa kóbi­rek senim artatyny  kóńilimizge sál-pál jubanysh bolyp tur.

«...vıch»-tersiz kúnimiz qarań ba?

Kosovıch (Chernogorııa), Mıka­no­vıch (Horvatııa), Dýgalıch (Ser­bııa, «Qaırattyń» kapıtany), Jıv­kovıch, Adamovıch (ekeýi de Ser­bııa). Bular Balqan túbe­gi ko­mandasynyń oıynshysy dep oı­lasańyzdar, qatty qate­le­se­­sizder. Bul «Qaırat» pen «Je­tisý» klýbtarynyń «sheberleri».

Baıqasańyzdar, halyqtyq ko­manda «Qaırattyń» ózi kapı­­tan­dyq jaýapkershilikti legıoner­diń moınyna júkteı salypty. Qosalqy quramdaǵy oıynshylardy qosa eseptegende shamamen 18 adam­nyń ishinen kapıtandyqqa laıyq bir qazaqstandyq fýt­bol­shynyń tabylmaǵany qalaı?

Kezdesý barysynda al­ma­ty­lyqtar sapynda legıonerlerden tek Neboısha Kosovıch qana kózge tústi. Al qalǵan «...vıch»-ter men legıonerler alańda qur júgirdi demeseńiz, myqty oıyn kórsetti deı almaımyz. Kózderinde namys oty da, oıyndarynda qaı­sar­lyq minez de baıqalmaıdy. Júk­telgen mindetke júrdim-bardym qaraıtyn sekildi.

О́zge ujymdarda da «...vıch»-ter tolyp júr. «Taraz» – Brkıch, Pýnoshevas (ekeýi de Serbııadan), Chadjenovıch, Bolevıch (ekeýi de Chernogorııadan). «Ordabasy» – Sımchevıch (Serbııa), Mehanovıch (Bos­nııa jáne Gersegovına). «Qy­zyljar» – Delıch (Chernogorııa). «Oqjetpes» – Stoıanovıch (Ser­bııa, komanda kapıtany), Obra­dovıch – (Chernogorııa), «Kaspıı» Mıloshevıch (Serbııa). 3-týr aıasyndaǵy oıynǵa «Astana» ǵana alań­ǵa shyqpady. Elordalyq klýbta da Serbııa, Horvatııa, Cherno­gorııa elderinen kelgen oıyn­shylar bar. Sondaı-aq Qazaq­stannyń 5 dúrkin jeńim­pazy Pavlodardyń «Ertis» koman­dasy bankrot dep tanylyp, chempıonatty jalǵastyrýdan bas tartty. Áıtpese bul klýbta da legıonerler jeterlik edi.

Qazaq bapkeri joq chempıonat

Legıoneri kóp chempıonatta tıisinshe sheteldik bapkerler de molynan bolady eken. Mun­daı jaǵdaı tek bizde emes, ózge An­glııa, Ispanııa, Germanııa ishki birinshilikterinde de solaı. Alaı­da bul elderdiń komandalary jyl saıyn Chempıondar lıga­sy men Eýropa lıgasynda atoı salyp, óz kúnderin ózi kórip júrgen ujym emes pe? Tama­sha jetistikke jetip, mol qarjy taýyp jatsa, kim synasyn ko­mandany?! Al bizde kerisin­she. «Qaırattan» basqa premer-lıgada óner kórsetetin klýbtardyń barlyǵy jergilikti nemese memlekettik bıýdjetten qarjylandyrylady.

Al endi myna «qyzyqqa» qa­rańyz. «Qaırat», «Astana», «Qaısar», «Ordabasy», tipti bıyl ǵana joǵary topqa qosylǵan «Qyzyljar» men «Kaspıı» shetel­dik mamanǵa ıek artyp otyr. Al qalǵan 5 komandany qazaq­­standyqtar jattyqtyrady. Alaı­­da bizdi qynjyltatyny chem­pıo­natta óner kórsetetin 11 ujymda birde-bir qazaq bas bapkeri joq.

Bir kezderi Baımuhamedov, Serdalın, Baıseıitov, Baısý­fınov, Qojabergenov, Mazbaev, Pi­rimjanov sekildi bilikti mamandar premer-lıga komanda­laryn jattyqtyrǵan edi. Biraq áttegen-aıy sol, sport fýnksıonerleri talanttylardy der kezinde qoldaı bilmeıtin sekildi. Olarǵa tek búgingi nátıje kerek. Áıtpese jyl saıyn fýtbolǵa dep mıllıardtap bólgen qarjynyń eń bolmaǵanda 20-30 paıyzy bilikti maman daıarlaýǵa jáne balalar fýtbolyn damytýǵa baǵyttalsa, mundaı másele bolmas edi. Sondyqtan da tek búginmen ómir súretin fýtbol mańyndaǵy sheneýnikterge ókpe artýdan basqa qoldan keler qaıran joq.

Qarjy qazaqtyki. Biraq so­nyń qyzyǵyn basqalar kóredi. Legıonerler men shetelden sha­qy­rylǵan bapkerler. Nege? Bizde bilikti bapkerler az ba? Alash oǵlandary dop tebe almaı ma? Álde fýtbol fýnksıonerleri legıonerlermen jaqsy til tabysa ala ma? Bar másele osynda tárizdi...

Almas MANAP,

«Egemen Qazaqstan»