Jemqorlarǵa tyqyr taıandy

Sybaılas jemqorlyqqa ne­ǵurlym boı aldyrǵan memle­kettik satyp alý salasy bolyp otyr. Bıýdjettik qarajat kóbinese josparlaý satysynyń ózinde urlyqqa jaǵdaı jasap beretin baǵdarlama ákim­shileriniń ózderiniń kinálarynan talan-tarajǵa túsedi.

Bizdiń elimizde sybaılas jemqorlyqpen kúres memlekettik saıasattyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Soǵan oraı Elbasynyń tapsyrmasymen sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamany jetildirý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizilýde, sybaılas jemqorlyq kórinisterine qarsy turýǵa baǵyttalǵan sharalar birtindep júzege asyrylýda.

Alaıda osyǵan qaramastan, jasyratyny joq, qabyldanyp jatqan sharalar ázirge aıtar­­­lyq­taı nátıje bermeı tur. Máselen, ústimizdegi jyldyń basynan beri qarjy polısııasy organdary 2240 sybaılas jemqorlyq qylmystaryn anyqtady. Biraq bul sandar elimizdegi sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń shynaıy kórinisin bermeıdi. Qylmystardyń negizgi bóligi qyzmettik jalǵandyq jasaý, senip tapsyrylǵan bóten múlikti qasaqana ıelenip alý nemese ysyrap etý jáne qyzmet babyn paıdalaný arqyly alaıaqtyq jasaýmen baılanysty keledi. Mine, ár adal adamnyń alańdaýshylyǵyn týǵyzǵan osy máseleler keshe Bas prokýror Ashat Daýyl­­baev­tyń tóraǵalyǵymen Zańdy­lyqty, quqyqtyq tártipti jáne qylmysqa qarsy kúresti qamta­masyz etý jónindegi Úılestirý keńesiniń kezekti otyrysynda aıtyldy. Onda sybaılas jem­qorlyq qylmystaryn anyqtaý, ashý, qylmystyq isterdi tergeý jáne sotta qaraý barysyndaǵy zańdylyqtyń jaı-kúıi qaraldy.

Qolynda bıligi barlardyń sybaılasa jeý derekterin kóbi­rek asha almaýmen qatar, para alý faktilerin anyqtaý da azaıǵan jáne ol anyqtalǵan qylmys­tardyń onnan bir bóligin ǵana quraıdy eken. О́ıtkeni, para berý jáne paraqorlyqqa deldal bolýmen baılanysty qylmystar óte az anyqtalady. Ádette, kóp jaǵdaıda bolmashy qylmystar úshin qatardaǵy qyzmetkerler qylmystyq isterdiń ózegine aınalyp jatady, al júıeli túrde sybaılas jemqorlyq qylmystaryn jasaıtyn laýazymdy tulǵalar ýákiletti organdardyń nazarynan tys qalady. Mysalǵa, bıyl respýblıkalyq deńgeıdegi 6 jáne oblystyq deńgeıdegi 167 basshy ǵana jaýapkershilikke tartylǵan.

Sybaılas jemqorlyqqa ne­ǵurlym boı aldyrǵan memle­kettik satyp alý salasy bolyp otyr. Bıýdjettik qarajat kóbinese josparlaý satysynyń ózinde urlyqqa jaǵdaı jasap beretin baǵdarlama ákim­shileriniń ózderiniń kinálarynan talan-tarajǵa túsedi. Máselen, Qylmystyq atqarý júıesi komı­tetiniń úsh tergeý abaqty­synyń jobalaý-smetalyq qujattaryn ázirleýge 300 mln. teńge belgi­len­gen, biraq ol nebary 13 mln. teńgege jasalǵan. Aqtaý teńiz porty «AI-92» markaly 80 myń lıtr benzındi lıtrine 168 teńgeden kóterme satyp alý týraly habarlandyrý bergen, al onyń bólshek satýdaǵy anyq­talǵan quny 112 teńgeni quraǵan.

Úılestirý keńesiniń múshe­leri qalyptasqan jaǵdaıǵa túbegeıli jáne shynaıy baǵa berdi, sybaılas jemqorlyqtyń taralýynyń, sondaı-aq onymen kúres tıimdiliginiń tómen bolý sebepteri taldandy. Talqylaý qorytyndysy boıynsha sybaılas jemqorlyqpen tıimdi kúresýge, onyń kez kelgen kó­ri­nisterin ýaqtyly anyqtaý jáne jolyn kesýge múmkindik be­re­tin naqty zańnamalyq jáne uıym­dastyrýshylyq-prak­tıka­lyq sharalar jóninde bas­tama kóterildi.

Atap aıtqanda, sybaılas jemqorlyqqa qarsy quqyqtyq bazany jetildirý aıasynda qyl­mystyq zańnamada para berý úshin jaýapkershilikti para alýǵa qarastyrylǵan sanksııamen birdeı etip kúsheıtý usynyldy. Sondaı-aq, Bas prokýror sybaılas jemqorlyqqa qarsy turýda standarttan tys jáne tıimdi sheshimder izdeý, qoǵam­da profılaktıkalyq jáne túsin­dirý jumystaryn kúsheıtý qajet­tiligine erekshe nazar aýdardy. Ol turǵyndardyń kóp bóliginiń mentalıtetin ózgertýdiń, sybaılas jemqor­lyqty qabyldamaýǵa baǵyt­talǵan qoǵamdyq sanany qalyp­tastyrýdyń mańyzdy ekenin atap kórsetti.

О́z qataryndaǵy sybaı­las jemqorlyq quqyq buzý­shy­lyqtardy jasaýdyń alǵy­shart­taryn joıý, sybaılas jem­qorlyq jaǵdaıyna turaq­ty monı­to­rıng júrgizýdiń de mańyzdy ekendigi aıtyldy. Elektrondyq memlekettik satyp alý júıesinde sybaılas jemqorlyq táýekeldi azaıtý maqsatynda Bas prokýratýra Memlekettik satyp alýdy josparlaý úshin baǵalar monıtorıngi ortalyǵyn, sondaı-aq memlekettik satyp alýlardy ótkizetin táýelsiz memlekettik organ qurýdy usyndy. Osyǵan oraı, jınalysqa qatysýshylar Bas prokýratýra ázirlegen sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty jetildirý jónindegi Is-sharalar jospary jobasynyń ózektiligin atap ótti, onda memlekettik sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııanyń negizgi damý baǵyt­tary belgilengen.

Bas prokýror ýákiletti or­gandardyń basshylarynan sybaılas jemqorlyq kórinisterin anyqtaý jáne olardyń jolyn kesý boıynsha jumystardyń nátıjeliligin, sybaılas jem­qorlyqpen kúrestegi vedom­stvoaralyq ózara is-qımyldyń belsendiligin arttyrýdy, sybaılas jemqorlyq qylmystaryn jasaǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtýdi talap etti. Al atal­ǵan otyrys jumysyna Úıles­tirý keńesiniń músheleri, Pre­zıdent Ákimshiliginiń ókilderi, Joǵarǵy Sottyń, Ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń, Ekono­mıka­lyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń, Ishki ister mı­nıstrliginiń, Kedendik baqy­laý komıtetiniń, Memle­ket­tik qyzmet isteri jónindegi agent­tiginiń basshylary, Bas pro­ký­ra­týra janyndaǵy Zań­dy­lyq­ty qamtamasyz etý jónin­degi qoǵamdyq keńestiń músheleri qatysyp, barlyq kemshilikti óz qulaqtarymen estidi. Demek, endi sybaılas jemqorlarǵa shyn máninde de tyǵyryq taıana túsken shyǵar dep oılaımyz.

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».

ASTANA.