Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti kóshpeli otyrysyn Aqtaýda ótkizdi. Senattyń negizgi is-sharalar josparyna saı ótken otyrystyń maqsaty «Memlekettik qorǵanystyq tapsyrys týraly» Zańnyń oryndalý barysy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Áskerı-teńiz kúshteriniń daıyndyǵymen tanysý boldy.
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti kóshpeli otyrysyn Aqtaýda ótkizdi. Senattyń negizgi is-sharalar josparyna saı ótken otyrystyń maqsaty «Memlekettik qorǵanystyq tapsyrys týraly» Zańnyń oryndalý barysy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Áskerı-teńiz kúshteriniń daıyndyǵymen tanysý boldy.
Kóshpeli otyrystyń kók teńiz jaǵasynda ótýiniń de ózindik sebebi bar, telegeı arqyly birneshe shet memleketpen shektesip jatqan óńirde el tynyshtyǵyn saqtaý, teńiz baılyǵyn kúzetý – ózekti másele. Elimizdegi birden-bir shekaralyq jáne óndiristik maqsatta sý kólikterin qurastyratyn zaýyt ta osy batys aımaqta. Sondyqtan Senattyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi komıteti músheleri bul baǵyttaǵy mańyzdy áńgimelerdi alysta otyryp syrttan sóz etkenshe, kemeler men katerlerdi kózben kórip, olardyń áleýetine tánti bolýdy, sondaı-aq atalmysh zańnyń oryndalý barysyna is júzinde kóz jetkizip, shekarashylardyń áleýmettik ahýalymen tanysýdy maqsat etipti. Qorǵanystyq tapsyrysty oryndaýshy zaýyttar ómirinde qandaı máseleler bar, olarǵa zańnamalyq turǵyda qandaı kómek qajet, atalmysh salada keleshekte qandaı baǵyttar ustanýymyz qajet – osynyń bári kóshpeli otyrystyń aıtar sózi, kóterer taqyryby boldy. Iá, memlekettiń qorǵan-qalqany – ásker. Al olardyń jaǵdaıy qanshalyqty qamtamasyz etilgen? Zamanǵa saı laıyqty jabdyqtap, materıaldyq-tehnıkalyq turǵyda tolyqqandy jaraqtandyra alyp otyrmyz ba? Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń aıtýynsha, qazirgi tańda áskerı bıýdjet jóninen AQSh kósh basynda tursa, Qazaqstan 171 eldiń ishinde 58-shi orynda. Parlament bekitken halyqaralyq qujattar el qorǵanys áleýetin arttyrýǵa, sheteldermen áskerı salada yntymaqtastyq jasaýǵa negiz bolyp, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy sheńberinde oǵan múshe memlekettermen birge oqý-jattyǵýlar ótkizilip, ózara tájirıbe almasý jolǵa qoıylǵan. Áskerı Doktrınaǵa saı Qarýly Kúshterge bólinetin ishki jalpy ónimniń 1 paıyzynan kem bolmaýy, ıaǵnı IJО́ ósken saıyn qorǵanys salasyna bólinetin qarjy kólemi ulǵaıyp otyrýy qajet. Biraq, bul kórsetkish bizde belgilengen 1 paıyzǵa da jetpeıdi eken. Biraq, salaǵa bólinetin qarajat kólemi artýda. Mysal keltirer bolsaq, 2012 jyly bul salaǵa 272,9 mlrd. teńge, 2013 jyly 333,9 mlrd. teńge bólingen. Keler jyldyń úlesi bıylǵy jylǵy somadan 12,8 paıyzǵa artyp, 376,9 mlrd. teńgege jetpek.
Qorǵanys pen qaýipsizdik máselesine mán beretin depýtattar Aqtaý qalasynda ornalasqan Qazaqstan Respýblıkasy Áskerı-teńiz kúshteriniń bazasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasymen, jeke quramnyń jaýyngerlik daıyndyq deńgeıimen tanysýmen bastady. Otandyq zaýyttyń ónimderi – «Qazaqstan» jáne «Oral» zymyrandy-artıllerııalyq kemelerimen teńizge shyǵyp, olardyń jaýyngerlik múmkindikteri men qaýqar-qýatyn baqylady.
Depýtattar issapardyń ekinshi kúni kóshpeli otyrysta bas qosty. Elimizdiń zańdarynyń Qorǵanys jáne Shekara qyzmeti qurylymdarynda iske asyrylýy men memlekettik qorǵanystyq tapsyrystyń oryndalýy máselesin kún tártibine qoıǵan otyrysty ashqan Senattyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy I.Adyrbekov:
– Elbasy bastamasymen elimizde júzege asyrylý ústindegi qazaqstandyq qamtýdy damytýdaǵy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasat aıasynda Qarýly Kúshterdi, Shekara qyzmetin, ózge de kúshtik qurylymdardy otandyq taýarlarmen qamtamasyz etý máselesi qarqynmen qolǵa alynýda. Parlamentte Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasynyń negizgi erejelerin júzege asyrý maqsatynda táýelsiz Qazaqstannyń qaýipsizdigin kúsheıtýge, qorǵanys áleýetin arttyrýǵa, áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq qaýipsizdigi týraly», «Syrtqy barlaý týraly», «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly», «Arnaýly memlekettik organdar týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy týraly», «Memlekettik qorǵanystyq tapsyrys týraly» zańdar qabyldandy, – dedi.
Qorǵanys salasyndaǵy zańdar boıynsha jumys toptaryna jetekshilik jasap, biraz sharýanyń basyn qaıyrǵan M.Altynbaev «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasyna, Parlamenttiń zań shyǵarý qyzmetine toqtalyp, áskerı salaǵa qatysty qabyldanǵan zańdar týraly baıandady.
– 2001 jyly qabyldanǵan «Memlekettik qorǵanystyq tapsyrys týraly» Zańǵa 2009 jyly ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip, onda memlekettik qorǵanystyq tapsyrysty qalyptastyrý jáne oryndaý tetikterin jetildirý, otandyq qorǵanys ónerkásibi keshenin damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasalyndy. Osy ózgeristerge sáıkes qorǵanystyq tapsyrysty oryndaý boıynsha otandyq taýar óndirýshilerge basymdyq beriledi. Elimizdiń Qarýly Kúshteri men basqa da kúsh qurylymdaryna tapsyrys bergende otandyq taýar óndirýshilerdi tańdaý qajettigi jóninde mindetter qoıyldy, – dedi ol.
Búginde Kaspıı teńizi jaǵalaýynda zor aýmaqqa ıe elimizdiń teńiz bettegi tynyshtyǵy men qaýipsizdigin «Qazaqstan», «Oral», «Astana», t.b. kemeler men katerler qadaǵalap júr. Shekarashylardyń aq tolqynmen alysa júıtkigen kólikteriniń ushqyrlyǵy, sý qysymyna qarsy tegeýrindiligi, nysanaǵa dáldigi, jalpy sapalyq qasıetteri men jaýyngerlik qýaty tynysh jaǵanyń tynyshtyǵyn qadaǵalaýǵa jetip tur. Áıtse de, sý kólikterin jańa tehnologııalarmen jabdyqtaýdy jalǵastyryp, qandaı jaǵdaıda da jolda qaldyrmaıtyn tegeýrindiligin arttyra túsý qajet-aq. Basqosýda QR QK Áskerı-teńiz bazasynyń komandıri S.Bekjanov, memlekettik qorǵanystyq tapsyrysty oryndaýǵa qatysy bar, elimizdiń qorǵanys ónerkásibi keshenin biriktirýshi bolyp tabylatyn kompanııalar basshylary – «Qazaqstan Injınırıng» UK» AQ vıse-prezıdenti Q.Tileýbaldın, «Zenıt» Oral zaýyty» AQ bas dırektory V.Valıev, «Gıdroqural» ǵylymı-zertteý ınstıtýty» AQ bas dırektory A.Gnılomedov jáne «Indro» Qazaqstan Injınırıng» JShS bas dırektory Ǵ.Tolqymbaev óz salasyndaǵy jasalynyp jatqan jumystar men ózekti máselelerdi ortaǵa saldy. Beınerolık arqyly sýasty jáne súńgýir, shekarashy, aýyr tonnalyq, zymyrandy-artıllerııalyq kemeler, katerler túrleri tanystyrylyp, olardy zamanaýı turǵyda jetildirý baǵyttary sóz boldy. Aıtylǵan tilek, usynystar depýtattardyń qoıyn kitapshalaryna ilikti.
Ásker aıbyndy bolsa, beıbitshilik baıandy. Kóshpeli otyrys kótergen máseleler el qorǵanysynyń qaýqaryn arttyrýǵa taǵy bir serpin berip, qoıyn kitapshalardaǵy usynys-tilekterge mańyzyna qaraı Parlament minberinde mán berilse deımiz.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
AQTAÝ.