Ofıser mamandardyń ustahanasyna aınalǵan Ulttyq ulan áskerı ınstıtýty Úkimet qaýlysymen óz esigin 1997 jyldyń 18 naýryzynda Petropavl qalasynda ashqan bolatyn. Sol jyldyń 20 jeltoqsanynda oqý ornyna elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev kelip, jeke quramǵa Jaýyngerlik týdy tabystaǵan edi. Sol kezde sardarlar men kýrsanttar aldynda sóz sóılegen Elbasy: «Soltústik óńirdiń qatań klımatynda bilim alyp, tárbıelengen kýrsanttar ábden shyńdalyp, elimizdiń ofıserler korpýsyn laıyqty tolyqtyratynyna senimdimin» degen bolatyn. Osy ýaqytqa deıin áskerı oqý orny 3,5 myńnan asa ofıser mamandy daıarlap, el áskeri qataryna qosty. Olardyń deni búgin Ulttyq ulan áskerı bólimderi men batalon zvenosynda qyzmet etse, keıbir alǵashqy túlekter polkovnık shenine jetti.
Bıyl oqý orny ózderiniń 20-shy túlekterin úlken áskerı ómirge qanat qaqtyrdy. Biz jarqyraǵan aýlasynyń ózinen qatań áskerı tártiptiń, tazalyqtyń lebi esip turǵan oqý ornyna soǵyp, ınstıtýttyń bastyǵy, PhD doktor, general-maıor Baýyrjan Ábjanovpen áńgimelesken edik. Generaldyń aıtýyna qaraǵanda, osynaý áskerı ınstıtýttyń elimizdiń teriskeıi – Qyzyljar óńirinde oryn tebýi beker emes. «Munyń eń basty sebebi bolashaq ofıserlerdiń soltústiktiń qatań klımattyq jaǵdaıynda shyńdalyp, tózimdiliginiń qalyptasýyn eskerýden týyndaǵan. Qytymyr qysta synalǵan sardardyń syn saǵatta syr bermesi anyq. Bilim ordasynda kýrsanttar tórt jyl oqıdy. Osy ýaqyt olardyń bilimi men biliktilikteriniń qalyptasýyna jetkilikti ekenin kórsetti. Biz ár ýaqyt túlekterdiń qyzmettik jolyn saralaımyz. Búgingi tańda áskerı oqý ornyn bitirgen ofıserlerdiń deni rota, batalon, polk sııaqty áskerı zvenoda qyzmet etýde», dedi B.Ábjanov.
Búgingi tańda bul ınstıtýttyń túlekteri tek Ulttyq ulanda ǵana emes, barlyq áleýetti organdarda qyzmet etedi. Ashylǵannan beri oqý ornyn 3500-den asa túlek aıaqtaǵan. Olardyń 254-i oqýyn úzdik bitiripti. Al 45 kýrsant «Áskerı oqý ornyn úzdik aıaqtaǵany úshin» keýde belgisimen marapattalypty. Muny ofıserdiń alǵashqy medali dep aıtýǵa bolady. Qazirgi kezde 40 túlek Ulttyq ulannyń Bas qolbasshylyǵynda, 70 túlek óńirlik qolbasshylyqtarda qyzmet atqarýda, tórt túlek óńirlik qolbasshylyqtardyń orynbasary bolǵan. Al 18 ofıser ınstıtýtta ustazdyq etýde.
General B.Ábjanov óziniń sózinde ustazdardyń otandyq jáne shetelderdiń áskerı akademııalarynda bilimderin shyńdaýdy árdaıym nazarda ustaıtyndyǵyn da jetkizdi.
Árıne oqý orny materıaldyq-tehnıkalyq bazamen zamanaýı talaptarǵa saı qamtamasyz etilmese, kýrsanttardyń bilimdi tolyq alýy múmkin emes. Osyny eskergen ınstıtýt basshylyǵy kýrsanttardyń alańsyz bilim alýlaryna barlyq jaǵdaıdy jasaǵan. Materıaldyq baza talapqa saı, qarý-jaraq jáne tehnıkamen jaraqtandyrylǵan. Dalalyq jaǵdaıda jattyǵý úshin oqý ortalyqtary men áskerı atys alańdary tıimdi jumys isteıdi. Árıne budan biz túlekterdiń oqýdy aıaqtaǵan soń áskerı bólimderge kelgende, is júzinde jınaǵan tájirıbesin qınalmaı qoldanýyna negiz bar ekenin ańǵaramyz. Sonymen birge kýrsanttardyń komandırlik daǵdylardy meńgerip, elimizdiń jalyndy, bilikti ári patrıot azamaty retinde qalyptasýyna oqytýshy-professorlyq quram únemi kóńil aýdaryp otyrady.
Aıta ketetin jaıt, oqý orny 6 baǵyt boıynsha mamandar daıyndaıdy. Atap keter bolsaq, olar Ulttyq ulanǵa taktıkalyq basshylyq, tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumystar, tylmen qamtamasyz etý, baılanysshy, tehnıka jáne qarý-jaraq, ınjenerlik-tehnıkalyq qamtamasyz etý mamandary. Jyl saıyn oqýǵa 200-ge tarta kýrsant qabyldanady. Al nıet bildirip, synaqqa qatysatyndardyń sany budan 3-4 ese kóp. Oqýǵa tek mektep bitirýshi túlekter ǵana emes, jasy 24-ke deıingi merzimdi qyzmettegi sarbazdar, kelisimshart boıynsha qyzmet isteıtin 25-ten aspaǵan áskerı qyzmetshiler qabyldanady. Ár talapker oqýǵa túsý úshin óziniń turǵylyqty mekenjaıy boıynsha Ulttyq ulannyń áskerı bólimderi nemese Qorǵanys isteri jónindegi departamentterine ótinish bildire alady. Bıyl ınstıtýt 219 mamandy elimizdiń qorǵanys qýatyn arttyrýǵa, qaýipsizdigi men tynyshtyǵyn kúzetýge attandyrdy.
Biz Baýyrjan Ábjanovtan Ulttyq Ulan kýrsanttary men ofıserlerine memleket tarapynan qandaı jeńildikter qarastyrylǵan dep suraǵanymyzda ol: «Memleket oqýǵa túsken kýrsanttyń tegin bilim alýyn qamtamasyz etedi. Sonymen birge oqýyn, jatyn orny, kıim-keshegi men tamaqtanýyn da tolyq óz qamqorlyǵyna alǵan. Sondaı-aq olarǵa aqshalaı úles te qarastyrylǵan. Jazdy kúni 30, qysta 14 táýlikke deıin demalysqa barýyna ruqsat etiledi. Demalys ornyna baryp-kelý jolaqysynyń da tegin ekenin aıta ketken jón. Oqýdy aıaqtaǵan kýrsant «leıtenant» áskerı shenin alyp, Ulttyq ulannyń áskerı bólimderine, sondaı-aq elimizdiń basqa da áleýetti qurylymdaryna suranys boıynsha joldama alady. Oqýdy támamdaǵan túlekter birden 10 jylǵa áskerı qyzmetke kelisimshartqa otyrady. Qazir túlekterdi, jalpy Ulttyq ulannyń barlyq áskerı qyzmetshilerin baspanamen qamtamasyz etý máselesi de jaqsy jolǵa qoıylǵan. Memleket áskerı mamannyń qyzmet etetin orny boıynsha sol aımaqqa tıesili tarıfke sáıkes onyń arnaıy esepshotyna aqsha aýdarady. Bul onyń ár otbasy múshesine de tıesili ekenin aıta ketken jón», dep jaýap berdi.
Aıta ketetin jaıt, bul oqý orny UQShU aıasyndaǵy halyqaralyq kelisimderge sáıkes 2009 jyldan bastap Qyrǵyzstan jáne Tájikstan elderiniń áskerlerine jyl saıyn 10 sardardan daıarlaıdy. Kórshi elderdiń kýrsanttary bir úıdiń balasyndaı bite qaınasyp ketken. Olardyń memlekettik meıramdaryn atap ótý de ınstıtýtta ıgi dástúrge aınaldy.
Instıtýttyń 20-shy túlekterin ushyrý áskerı saltanatty jaǵdaıda atalyp ótti. Oqý ornynyń bolashaǵy zor, elimizdiń órkendeýine tıgizetin paıdasy mol ekenine senimdimiz.
PETROPAVL