Meıirim – dárigerdiń basty quraly

Degenmen Almaty qalasyn­daǵy emhanalar keńesine jú­gingen naýqastar sany da sırep, qalypty rejimde jumys is­teýge kóshkenine qaramastan, medı­sına qyzmetkerleri saqtyq sharalaryn báseńdetpeýdiń mindetti ekenin aıtady. Osy oraıda úsh-tórt aı otbasyn kór­meı, óz ómirlerin qaýipke tige júrip adam janynyń arasha­shysy bola bilgen medısına qyz­metkerleriniń eńbegi zor.

Búginde Almaty qalasy Áýezov aýdanyna qarasty №18 emhana 30 myńǵa tarta turǵynǵa qyzmet kórsetip otyrǵan medı­sı­nalyq mekemelerdiń biri. Emhananyń bas dárigeri Maııa Bolshanova pandemııa kezinde mamandar keńesine kúnine 20-25 naýqas júgingen bolsa, qazir ahýaldyń turaqtanýyna baılanysty bul kórsetkish 4-5-ke deıin tómendegenin aıtady. «Álem turǵyndarynyń deg­birin qashyryp, ómirine qa­ýip tóndirgen vırýspen kú­res, árıne ońaı bolǵan joq. Me­dı­sına qyzmetkerleriniń jan­keshti eńbeginiń, sonymen qa­tar der kezinde jetken kómek ar­qyly naýqastar ýaqytyly em qabyldady. Emhanaǵa tirkelgen turǵyndar qashyqtan dáriger keńesin alý múmkindigine ıe boldy. Alǵashqy kúnderde naýqastar qashyqtan em qabyldaýdy durys qabyldaı almady. Biraq dárigerlerge túsken salmaqty túsinip, koronavırýstyń jeńil túrine shaldyqqandar úıden keńes alyp, em qabyldaı bastady», deıdi Maııa О́tegenqyzy. Bas dárigerdiń aıtýynsha, vırýs­tan qorǵanýda saqtyq sharalary kerek. Áli kúnge onyń naqty emi de joq. Elimizde koronavırýsty emdeý klınıkalyq protokol aıasynda júzege asyp keledi. Qazir sozylmaly aýrýy bar naýqastar men jasy alpys­tan asqandardyń densaýlyǵy medısına qyzmetkerleriniń jiti baqylaýyna alynǵan. Mo­bıldi top úı jaǵdaıyndaǵy naýqastardy shuǵyl túrde emdik sharalarmen qamtamasyz etýge tyrysýda. Al dene qyzýynyń kóterilýi qalypty jaǵdaıdan asyp ketse, onda ambýlatorlyq kezeńde dereý provızorlyq or­ta­­lyqtarǵa jetkizý kózdelgen. Emhana qazirgi jaǵdaıda da naý­qas­tarǵa josparly jáne shu­ǵyl emdik sharalardy jalǵas­tyryp keledi.

Koronavırýsty juqtyrǵan naýqastardyń birqatary res­pıratorly vırýsty ınfeksııa túrinde aýyrsa, endi birin tamaq, qulaq aýrýlary mazalady, al kópshiliginiń ókpeleri qabynyp, saldary aýyr jaǵdaılarǵa da soqtyrǵany belgili. №18 emhana «Dýbok» fılıalynyń meń­gerýshisi Madına Janabaeva «Bizdiń fılıalda dárigerler 8 ýchaskeni baqylaýǵa aldy. Ekeýi pedıatrlyq baǵytta ju­mys istegen bolsa, qalǵany jalpy tájirıbeli dárigerler retin­de medısınalyq kómek kórset­ti. Emhana tarapynan júr­gi­zilgen keshendi baqylaý jumys­tarynyń nátıjesinde saqtyq sharalary kúsheıtilip, eki mo­bıldi top uıymdastyryldy. Vırýstyń keń taralyp ketýiniń aldyn alý maqsatynda emhana janynda ashylǵan fıltrde koronavırýsqa kúmándi bol­ǵan naýqastar tekserýden ótti. Emhana taza jáne vırýs juqtyrǵan naýqastar úshin qyzyl aýmaq bolyp bólindi. Qashyqtan epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty keńes berildi. Tip­ten, qıyn jaǵdaılarda naýqas­pen baılanysqa emhana meń­gerý­shisiniń ózi shyǵyp, emdeý sha­ralarynyń barysyn qa­­daǵalap otyrdy. Mine, osyn­daı jaǵdaıda qaýippen betpe-bet kelgen dárigerler táýe­kelderge bara júrip, vırýs­pen kúreske uıymdasqan túr­de jumyldy. Ásirese, psı­ho­log Galına Doljenko men áleý­mettik qyzmetker Gúlsaıa Qarjaýbaevanyń daǵdarysty kezeńde naýqastarǵa psıho­logııalyq keńes berip, qoldaý kórsetýiniń nátıjesiniń joǵary bolǵanyn aıtýǵa tıispiz. Árıne vırýstyń saldary naýqastyń tánine ǵana emes, janyna da batqany belgili. Kópshiliginiń júıkesine salmaq túsip, kúıze­listi jaǵdaılardy ótkerdi. Osy oraıda mamandardyń kási­bı keńesi arqyly kóptegen naý­qastar aıaǵynan turyp, taǵaıyn­dalǵan em-dom oń nátı­jesin berdi», dep atap ótti.

Elimizde karantındik sharalar engizilgen kúnnen bergi aralyqta emhana jumysynda damyl joq. Koronavırýstyq ınfeksııa tumaý túrinde bas­talyp, qant dıabeti, gıpertenzııa, júrek qan tamyrlary sııaqty sozylmaly aýrýlary bar naýqastarda aýrýdyń órship ketý jaǵdaılarynyń oryn alýy dárigerlerdi qatty alańdatty. Qalanyń Densaý­lyq saqtaý basqarmasy bas­shy­lyǵynyń tikeleı qadaǵa­laýynda ár naýqastyń jaǵ­daıy jiti qadaǵalanyp, aýyr jaǵ­daıdaǵy alpysqa jýyq naý­qas provızorlyq stasıo­nar­larǵa jatqyzyldy. Qaýip-qa­ter tobyna jatatyn naýqas­tar dárigerlerdiń qatań baqy­laýyna alyndy. Madına Nıet­baı­qyzy atap ótkendeı, aýrý belgileri naýqastardyń jas ereksheligine qaraı ártúrli sı­patta órbidi. Al 30-45 jas ara­lyǵyndaǵy naýqastarda aýrý belgileri neǵurlym jeńil ótkenin baıqaýǵa bolady.

Búginde bul emhanada ár dáriger óz tájirıbesimen bólise otyryp jumys isteýi qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. О́zine beki­tilgen aýmaqtaǵy turǵyndar densaýlyǵyn qadaǵalaı otyryp, ýchaskedegi árbir naýqastyń ja­ıy­n jete bilip otyrýǵa tyrysatyn dárigerler isi maqtan etýge turady. Osy oraıda dárigerler Móldir Qojahmetova, Alına Rah­matýllaeva, Gúljan Esimbekova, Gúljan Shaldybaeva, sonymen qatar bas meıirbıke Maıra Jan­ǵabaeva, meıirbıkeler Aı­dana Sarybaeva, Maǵıza Ar­ǵynbek, Gúlmııa Bdanova, Ǵalııa Baısaqalova, Laıla Seńgirbaeva, al joǵary oqý ornyn endi ǵana bitirip kelgen ıntern-dári­gerler Araı Muhtarova, Farıda Pirmanova jáne de mo­bıldi topta qyzmet etken Inkar Hýsaıynovanyń esimin erekshe atap ketýge bolady.

Emhana tirshiligine qatysty azdy-kem málimettermen bólis­ken Madına Nıetbaıqyzy medısınany joǵary deńgeıge alyp shyǵatyn dárigerler eke­nin aıtady. Indet órship, keń ta­raǵan tusta aýyr salmaq dári­ger­lerdiń ıyǵyna tústi. Osy kezeńderde dárigerdiń aýrýdy durys anyqtaı bilýiniń ma­ńyzdy ekenin ýaqyt kórsetip berdi. Jaqsy dáriger bolý óz ká­sibine degen jaýapkershiligine, bilimi men biligine baılanys­ty. Teorııalyq bilimdi tereń meń­gergen maman ǵana ony táji­rıbemen ushtastyra alady. Bú­ginde dárigerler sapyna qosylyp jatqan jas maman­dardyń bilimi joǵary. Bilme­genin úırenýge tyrysady. Son­dyqtan da tájirıbeli maman­dar­dyń jastarǵa bilgenin úıretip, baýlýdaǵy orny erekshe.

Álemdik medısınadaǵy úrdis­te jalpy tájirıbe dári­gerle­riniń suranysqa ıe ekenin aıt­qan Madına Nıet­baıqyzy ózi­niń bes mamandyqty ıgerýi óz kásibinde zor nátıje ber­genin aıtady. Joǵary dárejeli aký­sher-gınekolog jalpy tájirı­beli dáriger ǵana emes, óz sala­synyń menedjeri de. «Táji­rıbeli dáriger naýqas jaǵ­daıyn ishki túısigi arqy­ly sezinip, dertine daýa izdep sarsańǵa túsýine jol bermeı­di. Kóptegen tájirı­beli dári­gerler birden durys dıagnoz qoıýda jan-jaqty tek­serý­men qatar ýltrady­bystyq zert­teýlerdi de qolda­ný táji­rıbesin meńgergen. Búginde medı­sınada báseke qalyp­tas­qan. Jaqsy dárigerge qa­shan da suranys joǵary», deıdi Ma­­dına Nıetbaıqyzy. Dári­ger aýrý aǵzanyń ǵana emes, adam janynyń emshisi. Halqy­myzdyń «Jaqsy sóz – jarym yrys» degen danalyq sózi osy­ǵan qarata aıtylsa kerek. Kez kelgen aýrý adamnyń ishki kúızelisinen týyndaıdy. Bul úshin ár naýqasqa keshendi keńes bere otyryp, oǵan óz jaqynyń retinde qaraýdyń mańyzy zor. Al meıirim – kásibı dárigerdiń basty quraly.

ALMATY