Elimizde egin oraǵy bastalǵaly aıǵa jýyqtap qaldy. Dıqannyń erte kóktemnen bergi eńbeginiń ónbegi kórinetin, eldiń qambasy qanshalyqty tolatynyn aıqyndaıtyn, eńbek maıdany qyzǵan maýsym qazir. Tamyzdyń sońynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov astyqty aımaqtardyń biri Aqmola oblysyna jumys sapary aıasynda Bulandy aýdanyna bardy.
Kórsetkish byltyrǵydan jaqsy bolady
Mınıstr Bulandydaǵy iri agrarlyq kásiporyn «Jýravlevka-1» seriktestiginiń egin alqabyna baryp, altyn dánniń shyǵymyn kórip, sharýalardyń jaı-kúıimen tanysty, egin jınaý jumystarynyń barysyn tekserdi.
«Jýravlevka-1» JShS negizinen dándi, dándi-burshaqty, maıly, jemdik daqyldar, sondaı-aq kókónis ósirýmen aınalysady. Kásiporyn dırektorynyń mindetin atqarýshy Temirbolat Andarovtyń aıtýynsha, bıyl sharýashylyq 59 myń gektarǵa tuqym septi. Onyń 33,5 myń gektaryna – bıdaı, 12 myń gektardan astam jerge – arpa, 1 362 gektar jerge – suly, 1 543 gektarǵa – kúnbaǵys, 3 969 gektar alqapqa – zyǵyr, 4 879 gektar jerge – raps, 110 gektaryna – kartop pen kókónis, 1 120 gektaryna jemshóp daqyldary egildi.
– Jumys barynsha mehanıkalandyrylǵan zamanaýı keshendermen atqarylýda. Sharýashylyq topyraqty tyńaıtýǵa organıkalyq jáne mıneraldy tyńaıtqyshtar qoldanady. Qýatty tuqym tazartý kesheni bar, – dedi Temirbolat Andarov.
Seriktestiktiń 20 destelegishi, 152 astyq kombaıny men traktory bar. Barlyq tehnıka egin jınaý naýqanyna jumyldyrylǵan.
«Jýravlevka-1» JShS mal sharýashylyǵyn tabysty damytyp jatqanyn aıta ketý kerek. Qazir 260 bas qoı, 259 bas jylqy men 1547 bas iri qarasy bar. Sıyrlarynyń deni qazaqtyń aq bas tuqymy. Mal jaıatyn 15,7 myń gektar jaıylymdyq jeri de bar eken. 250 bas iri qaraǵa arnalǵan bordaqylaý alańy men shaǵyn mal soıý pýnkti jumys istep tur. Aqmola oblysynyń 600-den astam halqy osynda jumys isteıdi eken, ortasha jalaqylary 160 myń teńge shamasynda.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov altyn dáni jaıqalǵan alqaptyń janynda jýrnalısterge shaǵyn suhbat berip, bıylǵy oraq naýqanynyń jaı-kúıi jóninde baıandady.
– Búginde respýblıka boıynsha 3,7 mln gektardan astam dándi jáne dándi-burshaqty daqyl jınaldy. Iаǵnı jalpy tuqym sebilgen alqaptardyń 23,6 %-y oryldy. Byltyr tamyzdyń sońynda 3,1 mln gektardan, ıaǵnı barlyq alqaptyń 20,1%-y ıgerilgen edi. Bıylǵy qarqyn jaqsy bolyp tur. Aýa raıy da qolaıly. Ortasha ónim ár gektardan 13,1 sentnerden aınalyp, 4,9 mln tonna astyq bastyryldy, – dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, qazir elimizdegi fermerlerdiń ıeliginde egin oraǵyn jınaıtyn 145 myń traktor, 75 myń traktor tirkemesi, 38 myń astyq kombaıny, 15 myń destelegish, 39 myń júk kóligi bar. Egindi ýaqtyly jınaý úshin aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine 395 myń tonna arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólindi. Energetıka mınıstrligi tamyz aıynda munaı óńdeý zaýyttary óniminiń ortasha naryqtyq baǵasyn tonnasyna 178 myń teńgeden, lıtri 147 teńgeden dep belgilegen-di. Tasymaldaý jáne basqa da shyǵyndardy eskere otyryp, fermerlerge lıtri 168 teńgeden berildi. Bul naryqtaǵydan 10%-ǵa arzan.
Aımaqtyń agrarlyq áleýeti artyp keledi
Mınıstr bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jańa saqtandyrý júıesi iske qosylǵanyn da atap ótti. 2004 jyly engizilgen eski saqtandyrý júıesi birinshiden, tek ósimdik sharýashylyǵyn qamtıtyn. Ekinshiden, sharýalar qýańshylyq nemese basqa da apattardan zardap shekken jaǵdaıda saqtandyrý syıaqylary olardyń shyǵynyn jappaıtyn. Qazirgi saqtandyrý júıesi agrarlyq sektordyń barlyq negizgi salalaryn qamtıdy. Ekinshiden, saqtandyrý júıesine qosylý erikti túrde júrgiziledi. Úshinshiden, ósimdik sharýashylyǵyndaǵy saqtandyrý jaǵdaılaryn tıisti kompanııalar avtomatty túrde tirkeıdi. Sonymen qatar saqtandyrý salasyna sheteldik ınvestor kompanııalardy tartýǵa múmkindik artty.
Jańa júıe engizilgen eki aı ishinde fermerler 67 saqtandyrý kelisimsharty negizinde 491 mln teńge saqtandyrý syıaqysyn alypty. Bul olar tólegen qarjydan 7,3 ese artyq. Mınıstrlik jańa júıe boıynsha saqtandyrý kelisimshartyn jasaıtyn kompanııalardyń qatary kóbeıetinine senimdi.
Mınıstr Bulandy aýdanynyń ortaǵy Makınsk qalasynyń shet jaǵynda ornalasqan broıler qus fabrıkasyna bardy. 2018 jyly ashylǵan «Makınsk qus fabrıkasy» JShS – qus etin óndirý salasyndaǵy ımportty almastyrý boıynsha iske qosylǵan aýqymdy joba. Jylyna 25 myń tonna qus etin óndiretin aýqymdy keshenniń 2-shi kezeńi bıyl iske qosylsa, óndiris eki ese ulǵaıýǵa tıis.
Kásiporyn dırektory Evgenıı Proskýrınniń aıtýynsha, bıyl broıler ósirý úshin 12 qus qorasynyń árqaısysynan 4 alań salyndy. Ár qoranyń aýmaǵy –2 myń sharshy metr. Sondaı-aq ınkýbator, jemshóp sehy, qus etin óńdeıtin zaýyt, et-súıek ǵımarattary qajetti tehnologııalyq jabdyqtarmen tolyq jaraqtandyryldy. Aldaǵy ýaqytta kásiporyndy odan ári ulǵaıtyp, jylyna tiri salmaǵy 60 myń tonna broıler shyǵarý josparlanǵan. Osy tektes jobalardyń ónimi tolyǵymen ishki naryqqa satylady. Iаǵnı eldiń qus eti ımportyna táýeldiligin tómendetip, ishki naryqty qamtýǵa múmkindik beredi.
– Bul jobanyń mýltıplıkatıvtik áseri bar. О́ndiris qýatyn birtindep arttyrý arqyly ósimdik sharýashylyǵyn damytý, aralas salalarda jumys oryndaryn qurý sııaqty jumystar kúsheıedi. Keshendi salý kezinde 100 adam turaqty jumyspen qamtyldy, 2-shi kezekti iske qosqannan keıin jumyskerlerdiń sany 450-den asady, – deıdi E.Proskýrın.
Jalpy, bıyl respýblıka boıynsha 8 qus fabrıkasy ashylmaq. Jyl basynan beri Túrkistan oblysyndaǵy «Shymkent qus» pen Qostanaıdaǵy «QazAgros» kesheni ashyldy. Qalǵan altaýy kezek kútip tur.
Bulandy aýdanyndaǵy aýylsharýashylyq ónimin óndiretin taǵy bir iri keshen «Bota-2015» kesheni de bıyl ashylmaq. О́simdik maıyn óndiretin jobanyń quny 4,2 mlrd teńgeni quraıdy. Bolashaq zaýyttyń óndiristik qýaty táýligine 600 tonnaǵa jetedi.
S.Omarovtyń sapary Makınsk qalasyndaǵy elevatordy tekserýmen túıindeldi. «Arna» astyq qabyldaý kásiporny aýdandaǵy fermerlerdiń astyǵyn qabyldaıdy, keptirý, tazalaý, saqtaý jáne jóneltý sııaqty jumystardy atqarady. 14,7 myń gektar jerde syıymdylyǵy 22 myń tonnalyq astyq qoımasy, 4,5 myń sharshy metrge jaıylyp jatqan asfalttalǵan alań, saǵatyna 110 tonna astyq ótkizetin keptirgish bar.
Ádette qyrkúıektiń sońyna salym, ári ketkende qazannyń basynda astyqty aımaqtar jıyn-terin jumystaryn aıaqtap úlgeretin. Iаǵnı oraq naýqany ortalanyp qaldy deýge bolady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń habarlaýynsha, bıyl 18 mln tonna astyq jınaý josparlanǵan. Eginniń shyǵymy jaqsy. Pandemııaǵa qaramastan jumys oıdaǵydaı qarqynmen júrip jatyr. Astyq qabyldaý oryndary da jetkilikti. Kúnniń qabaǵy ashyq bolsa, dıqandar qaýymy jıyn-terin jumystaryn ýaqtyly aıaqtap, qambasyn toltyryp alatyn túri bar.
Aqmola oblysy