Transılvanııa, qaıdasyń?..

1944 jyl. Shymkenttegi muǵalimder ınstıtýtynyń daıarlyq kýrsynda oqyp júrmin. Ár mezgil oqýdan arqa bosap ózimmen ózim ońasha qalǵanda men áldenemdi joǵaltyp alǵandaı aınalshyqtap bara beretin nysanaly jerim bar. Ol búgingi Ordabasy alańyna baryp túıisetin burynǵy Bazar­naıa (qazirgi Áıteke bı), Sovetskaıa (qazirgi Qazybek bı), Mel­nıchnaıa kósheleriniń boıy. Sondaǵy bir kezde Baýyrjan Mo­myshuly, Qurmanbek Saǵyndyqov, Ábdilda Tájibaev aǵalary­myz oqyǵan, keıin qyzdar ınternatyna berilip, budan alty jyl buryn 1938-jyldyń jazynda Saýqym aǵa turǵan stýdentterdiń (qazirgi qarjy polısııasy mekemesi turǵan) mekenjaıy sol tarap­qa barǵanda aǵataıym osy mańda júrgendeı, kóshe boıy qarsy aldymnan báz-baıaǵydaı jarq etip shyǵa keletindeı bolatyn.

1944 jyl. Shymkenttegi muǵalimder ınstıtýtynyń daıarlyq kýrsynda oqyp júrmin. Ár mezgil oqýdan arqa bosap ózimmen ózim ońasha qalǵanda men áldenemdi joǵaltyp alǵandaı aınalshyqtap bara beretin nysanaly jerim bar. Ol búgingi Ordabasy alańyna baryp túıisetin burynǵy Bazar­naıa (qazirgi Áıteke bı), Sovetskaıa (qazirgi Qazybek bı), Mel­nıchnaıa kósheleriniń boıy. Sondaǵy bir kezde Baýyrjan Mo­myshuly, Qurmanbek Saǵyndyqov, Ábdilda Tájibaev aǵalary­myz oqyǵan, keıin qyzdar ınternatyna berilip, budan alty jyl buryn 1938-jyldyń jazynda Saýqym aǵa turǵan stýdentterdiń (qazirgi qarjy polısııasy mekemesi turǵan) mekenjaıy sol tarap­qa barǵanda aǵataıym osy mańda júrgendeı, kóshe boıy qarsy aldymnan báz-baıaǵydaı jarq etip shyǵa keletindeı bolatyn.

Shymkentke kelip oqýǵa túsken kúni sol sátinde otyra qalyp maıdandaǵy Saýqym aǵaǵa jolyn qýyp qalaǵa oqýǵa kelgenimdi habarlap «№11603 dala poshtasynda» «saǵynyshty sálem hatymdy» jazyp jibergenmin. Araǵa birshama kún salyp taǵatsyz kútip júrgende ózim turyp jatqan Mombek Bekjanov ataıdyń «Iýjnaıa, 5» ádrisine jazǵan haty da kelip jetti.

Uly Stalıngrad shaıqasyn jeńispen aıaqtap, batys baǵytta Ońtústik Ýkraına: Novocherkassk, Rostov, Zaporoje, Chaplıno, Krıvoı Rog, Ternopoldi azat etýshi jeńimpaz armııa quramynda uzaq joldan ótken ol – qazirgi kezde Dnestr ózeniniń bergi jaǵasynda, aldyńǵy shepte ekenin, «Aldaǵy taıaý kúnde arǵy, batys jaǵalaýǵa ótermiz. Bul jerdiń halqy orys tilin bilmeıtin moldavandar men rýmyndar. Júgerini kóp egetin baý-baqshaly el», dep ózi kórgen jaılardan biraz maǵlumat jazypty da: «Myna qıyn jyldar ótedi, jaqsy kúnder jetedi, erte talpynyp oqýǵa kelgeniń oryndy bolǵan eken, qalqam», dep ómir kórgen, ysylǵan azamattyǵyn tanytyp, tilek aıtypty.

Bul 25-ke endi tolǵan jasynda óz zamanyna kez bolǵan taǵdyrdyń qylkópir, taıǵaq keshýli qaterli jolynda júrip jazǵany edi. Bıyl ınstıtýtty támamdap, bıik bilimdi muǵalim bolyp shyǵarmyz degen Saýqymbek sol kútken kúnderine sanaýly aı qalǵanda 1939-jyldyń saǵymdy sary kúzinde áskerge alyndy. Qaladan birer kúnge ortamyzǵa kelip, qaıyrlasyp attandy.

– Shyraǵym-aı, oqýdyń shegine jetem dep kóp kúttirip, sharshatyp ediń, endi taǵy da ketip barasyń. Tym bolmasa… – dep kóziniń jasyn irkip, kári júregi qaltyrap kemseńdegen ájemizge kináli jandaı: «Áje, el tynysh, jan tiri bolsa, eki jyl da óte shyǵar. Alystaǵan armandaryńyzǵa da jetersizder», – dep janyna medeý tutqan ájesin jubatqan ilikaldy nemeresi Saýqymbegi odan artyq ne desin.

«…Jaǵdaı ózderińizge málim bolǵan shyǵar. Endi biz sol jaǵdaıdy bastan keshýge tıispiz. Attanyp baramyz. Ýáıim etpeńder, saý bolsaq Otanymyzdy qorǵap oralarmyz» dep Chelıabi oblysy «Shebarkýl» (Shubarkól) áskerı lagerinen, 22.06.1941 j.» dep hat jazyp, sýretin qosyp, qysqasha sálemin joldapty.

О́mir men ólim arpalysqan jantalasty soǵysta burynǵydaı hat-habardyń kelýi qaıdan bolsyn. Aıdan astam jym-jyrt únsiz kúnder ótkende ushqyr kók esegi ústinen aýdaryla túse qalyp, qolynda hat, qyrmandaǵy kóptiń ishinen meni atymdy atap shaqyryp, entelep kele jatqan poshtashy Táshen ataı kórindi. Ol kez Besshoqydaǵy aýyl mektebinde altynshyny bitirip, Qantaı apammen birge qyrdaǵy qyrmanda júrgen kezim. Qýanǵannan tóbe kókke jetip, hat sózin úlkenderge daýys­taı oqı bastadym. «Moskva baǵytyndaǵy urysta oń jaq keýdemnen jaralandym. Gorkıı oblysy, Arzamas qalasynda gos­pıtalda emdelip jatyrmyn. Jaram onsha qaýipti emes. Ýáıim etpeńder. Saýyǵyp ketermin, 17 avgýst, 1941 j.» dep óz habaryn jazypty da, aq karton qaǵazǵa qara qarandashpen ózi salǵan avtoportretin qosa joldapty.

Saýqymbek aǵa bizdi qorqytpaıyn dep sypaıylap «jaram qaýipti emes» dep jazǵanmen oq oń jaq keýdesinen tıip, ókpeniń shetin qamtyp, jaýyryn astynan syrtqa shyǵyp ketken eken. Bul jaraqattan (skvoznoe ranenıe) sátin salyp, 40 kúnde saýyǵyp, jaýyngerlik qatarǵa qaıta qosylypty.

Moskva irgesinde oısyraı jeńilgen jaý 500 shaqyrym keıin qýyp tastalǵan sol 41-shi jyldyń qysynda joǵary bilimdi jas azamat retinde Ýlıanovskidegi tank áskerı komandalyq kadrlaryn daıarlaıtyn qysqa merzimdi áskerı ýchılıshege oqýǵa jiberilgen edi. Oqýdy úzdik bitirip, ataqty general R.Iа.Malınovskııdiń 2-shi ekpindi armııasy quramyndaǵy 39-shy gvardııalyq tank brıgadasy shtaby bastyǵynyń arnaıy tapsyrma jónindegi kómekshisi qyzmetine taǵaıyndalǵan jas ofıserdiń Stalıngrad irgesinen sonaý bir qıyrda Soltústik Transılvanııa ólkesine deıingi joryqpen ótken, aıaqtalmaǵan arman joly jatypty.

Soltústik Transılvanııa, sondaǵy aty-jóni beımálim Sovata qalasy eń sońǵy sapar jolynda qalǵan jer edi. Soǵys kezinde elge jetken resmı habarda bylaı dep jazylǵan: «Gvardııa leıtenanty Turysov Saýqymbek Turysuly Otan úshin ótken bir shaıqasta bir top jaýynger joldastarymen birge erlikpen qaza tapqan. Denesi Sovata qalasynyń ońtústik shyǵysynda 3 km. jerde jerlengen. Jaýyngerlik mindetin oryndaý kezinde qaharmandyq kórsetken gv. leıtenanty Turysov óshpes erligi úshin 23-shi tank korpýsy komandıriniń 8.10.1944 j. buıryǵymen «Otan soǵysy» ordenimen nagradtalǵan. Nagradasy ulynyń eskertkishi retinde anasy Ájibekova Qantaıǵa tapsyrý úshin Ońtústik Qazaqstan oblysy Shaıan aýdandyq áskerı komıssarıaty­na jiberilgen».

Sodan beri ótken tutas bir dáýirli ómirde bas-aıaǵy 26 jas jasap, jas ómiri arylmaǵan arman men ot-jalyndy jyldardyń ortasynda ótken jannyń sońǵy kún, sońǵy sáti qalaı ótti? Onyń bizge sheksiz qymbat beınesin japqan shet jerdiń topyraǵyn qaıtsek kóremiz? Osy jaı sodan beri ótken 68 jyl ómirde kóz aldymyzdan ketpeı-aq qoıdy.

O basta jaqsylyqqa jaralǵan myna jaryq dúnıe qashanda jany jarqyraǵan izgi jandardan kende emes. 1970 jylǵy 9-shy Mamyr, Uly Jeńis merekesine oraı áli de qatary qalyń keshegi maıdangerler gazetter men radıo arqyly bir-birine izdeý, suraý salyp jatty. Solardyń biri Almaty oblysy, Kegen aýdanynda turatyn Ábdirahman О́mirjanov esimdi ardager aǵanyń «Lenınshil jas» gazetinde «Qaıran dostar qaıda eken?» degen haty jarqyrap shyǵa keldi. Sonda Stalıngrad maıdanynda birge júrip, kóz jazyp qalǵan dostary, qaharman aǵalarymyz Qarsybaı men Saýqymbekke izdeý salypty. Izdeýshige-suraýshy kez bolǵandaı, Ábdirahmandy izdep dúrligip jatqanymyzda, kelesi kúni radıonyń tańǵy habarynda ortalyq gazetterge sholý jasaýshy dıktordyń Saýqymbek aǵa jóninde «Otanynyń er uly» atty maqala basylǵanyn baıan etkeni úıdegi barshamyzdy óre turǵyzdy.

Maqalanyń avtory, soǵystyń uzaq jolynda aǵammen birge júrgen jan dosy, batareıa komandıri bolǵan, maıor sheninde elge aman kelip, kóp jyl Joǵarǵy Keńes­te jaýapty qyzmet atqarǵan taldyqorǵandyq Sasan Nurǵalymov aǵamen kóp uzamaı tabystyq. О́miriniń sońyna deıin habarlasyp, qatysyp turdyq.

– Eı, qaraǵym-aı! – deıtin Sasan aǵa, – soǵys deıtin ǵalamat ekitalaı dúnıe! Búgingi bar, erteń joq. Men Saýqymbekpen sol 44-tiń kókteminde Dnestrde, áıgili Iаssy-Kıshınev joryǵy aldynda shtabta ótken keńeste tanystym. Tank brıgada­sy­nyń aldaǵy joryq-jospary jaıynda karta aldynda shuǵyl habarlama jasaǵan jas qazaq ofıser jigitiniń mánerli ótkir sóz alymyna súıinip, onyń úlken basshylar aldyndaǵy ózin erkin ustaıtyn bedel-beınesine sonshalyq rıza bolǵamyn. Ol barynsha sypaıy – syrbaz, sabyrly – sabaz edi ǵoı. Az aılar birge júrip, bir turdyq. Transılvanııadan qashqan jaýdy óksheleı qýyp bara jatqan joryq jolynda eki kesh arasynda aıyryldyq. Aıryqsha tapsyrmamen alǵa ketip, shtab alańyn ázirleý kezinde qalyń ormandy tasalap qorshaýda qalyp qoıǵan bir vzvod jaý tobymen bolǵan tutqıyl urysta esil erler ese jibermeı ondaǵan jaýdy jer jastandyryp, ózderi túgeldeı sheıit boldy. Ol jaı kezinde gazet­terde keńinen baıandalǵan.

– Aǵamyz qandaı jerde, qalaı jerlendi? Izdep barsaq tabylar ma edi?

– Transılvanııa – ıt tumsyǵy ótkisiz jasyl orman japqan taýly jer. Baýraıy taýǵa qaraı bıiktep baryp tireletin kókoraıly keń jazyq. Jaýyngerler qalaǵa kireberis úl­ken joldyń oń jaǵyna elý qadymdaı jerde tutas batalon – úsh júz adam qatysqan áske­rı qurmetpen úsh ofıser derbes, bes jaýyn­ger birge baýyrlas­tar beıitine jerlendi. Beıit­terge basy úshkirlengen shaǵyn aǵash diń­gekterden basqa eshqandaı belgi qoıylǵan joq. Rýmynııa – Kompartııa basqarǵan dostas el. Jaýyngerler zıraty kútimge alynǵan bolar.

Sasan aǵamen bolǵan osy áńgimeden keıin de myna alasapyrandy dúnıede jylysyp talaı jyl ótti. Bul aralyqta barsha ómiri armanmen órilgen qaıran qazaǵymyzdyń jerinde araılap táýelsizdiktiń tańy atty. Endi mine, ot-ormanymyzben keńesip, ómirbaqı saǵynǵan júrek kóz-kóńilden óshpegen aǵany izdep jolǵa shyqqaly otyrmyz. Qarsańda oblystyq ákimdikte Roza qyzymyz daıyndap, el azamaty Álı Bektaev ulymyz qol qoıyp jóneltken jedelhatqa arada birer kún ǵana ótkende sonaý bir qıyrdaǵy Býharesten elshiliktegi Talǵat Ǵabdollauly Qalıev bastaǵan uldarymyzdyń telefonda habarlasqan jarqyn daýsyn esittik.

– Elshilikten sóılep turǵan Erjan Bertaev deıtin uldaryńyz, aǵa! Beıit jaqsy saqtalǵan. Bul aradan 354 shaqyrym Transılvanııa, Sovata qalasynda. Bý­harest­te kútip alyp, ózimiz bastap baramyz. Keler kúnderińizdi habar etersizder, – deıdi sondaı bir jaıly, jumsaq ún qatyp.

Aıtylǵan kún, aıtylǵan sát, kún ekindige aýysqan kishi besin kezinde qasymda egiz qozydaı eki ul – Muhtar men Nurjanym, Almatynyń aspanynan kóterilgen aq kúmisteı jarqyraǵan áýe kemesi 12 shaqyrym bıikte ózimizdiń Qarataý, Myńjylqynyń ústimen samǵap, Aral, Kaspııdi kókteı ótip, qart Kavkaz, Qara teńiz telegeıin qalyqtaı qalqyp kún áli batpaǵan, keshki shýaq-shuǵylasyna bólengen Býharestke jetkizdi.

Aldymyzdan jarqyraı qarsy alǵan Erjan bastap qaladaǵy bes juldyzdy záýlim qonaqúıge jaıǵastyq. Ýaqyt tyǵyz, tańǵy 4-te Erjan men elshiliktiń qyzmetker tilmashy Denıs atty zyptaı bıik moldovan jigiti bastap Transılvanııa arqyly Vengrııa astanasy – Býdapeshtke qatynaıtyn júırik elektr poıyzben jóneldik.

Aldymyzdan, qalyń taý baýraıynan zaýyt qubyrlary samsaǵan qala kórindi. Bul Balqandaǵy eń iri munaı óndirisiniń ortalyǵy – Ploeshtı. Endi Soltústik Transılvanııaǵa baǵyt alǵan bir kezdegi joryqtyń joly – búgingi sapar jolymyz da osy tustan bastalady eken. Endi qos qaptalymyz aspanmen tildesken quzar taý. Taý qabyrǵasy tirelip turǵan ný orman. Tas taǵanda tasqyndap aǵyp jatqan doly ózen. Taýdy tilip, ózendi boılap uzaqqa tartqan biri temir, biri dańǵyl egiz jol. Jol boıy tolassyz ersili-qarsyly aǵyndap jatqan uly ómir. Jol bar jerde órkendep jatqan ómir bar. Tamyljyǵan tabıǵat ortasynda alǵa órlegen saıyn arakidik qos qaptalda qanatyn jaıǵan ásem keńistikter kórinedi. Kógaldy aıdyn jasyl jelekke oranǵan qalyńnyń arasynan qanqyzyl cherepısa shatyrly áppaq qabyrǵaly mekenjaılar aq shaǵaladaı jarqyraıdy. Ol bir emes, Transılvanııa taý jolynda 300 shaqyrymǵa ulasyp jatyr. Bul jaı ǵana el arasy qydyrmanyń joly emes. Keshegi azattyq úshin qan keship, aǵalarymyz ótken uly joryqtyń joly. Bir kezderi joıqyn soǵystyń tas-úıindi tamtyǵy qalǵan jerde jańa zaman tańynda órken jaıǵan máńgilik óshpes ómirdiń joly. Osy joldyń boıynda Vaıdaýker atty stan­sada bizdi kútip alǵan qala ákiminiń kóligi 54 shaqyrym dańǵylmen Sovata shaharyna tús áletinde jetkizdi. Júregimiz teńizdeı tolqyp daıarlanǵan «Sovata» atty sáýletti qonaqúıge jaıǵastyq. Endi mine, ýaqyt ozdyrmaı qala basshylarynyń (Prımar – ákim) qabyldaýynda otyrmyz.

Eki basshynyń biri rýmyn, biri madııar (majar – qypshaq) Peter Perens pen Domakosh Andrash atty qos azamat:

– Qosh keldińizder! Qalaı jettińizder, sharshaǵan joqsyzdar ma? – desip, jaı qarapaıym beınede aldymyzda otyr.

Sóz dıalogyn bastaǵan elshiliktiń birinshi hatshysy Erjan Bertaev: – Qurmetti prımar (ákim) myrza! Sizderdiń aldyńyzǵa qazaq eliniń belgili ardager jazýshysy, asa ardaqty azamat aǵamyz kelip otyr. Sózdi osy aǵamyzdan bastaıyq.

Men: «Asa qurmetti prımar (ákim) myrza, hatshy myrza! Biz alys elden, aǵaıyndyq jolmen arnaıy kelgende dostyq nıetpen jyly qabyldaǵan sizderge degen alǵysymyzdy qabyl alyńyz!

Bizdiń saparymyz búginde elimizde keń óristep jatqan saltanat toı-jıyndarǵa qatysty bolsa, qandaı jaqsy bolar edi. Amal ne, biz ózgeshe mıssııamen, budan kóp jyldar buryn ótken tarıhymyzǵa qatysty máselemen keldik. О́zderińizge belgili fashıstik basqynshylarǵa qarsy soǵysta Rýmynııany azat etý joryǵynda myńdaǵan qazaq uly qurban boldy. Solardyń biri bizdiń aǵamyz gvardııa leı­tenanty Saýqymbek Turysov 26 jasynda osy Sovata qalasyn azat etý kezinde 1944 jyly 15 sentıabrde qaza bolyp, bir top jaýynger serigimen osynda qaldy. Maıdannan bizge jetken habarda ol qalanyń ońtústik shyǵysynda 3 shaqyrym jerde jerlengen.

Peters: – Sondaı habar qujattary saqtalǵan ba, sizderde? – dedi.

Men gvardııa leıtenanty Turysov jónindegi qaraly habardy, Moskvadaǵy Qorǵanys mınıstrligi Bas shtabynan general V.G.Dashkevıch áskerı arhıvten arnaıy jibergen aǵanyń nagrada qaǵazdary men ol qyzmet etken 39-shy gvardııalyq tank brıgadasynyń Sovata qalasyn azat etý kezindegi joryq jornalynyń kóshirmesi tirkelgen is hattamasyn ashyp, ákimniń aldyna usyndym. Áskerı qujattar hattamasyna shanshyla kóz júgirtken ákim men hatshy bastaryn birer ızep oryndarynan serpile kóterildi: «Durys! Káne, júrińizder. Bizde qalamyzdy azat etýde qaza tapqan Sovet jaýyngerlerine arnalǵan jalǵyz zırat – ornynda. Baryp kórelik».

Mine, endi qanshama jyldar sanamyzdy sarǵaıtyp, san qıly oı shyrmaýynda sheshilmegen jumbaqtyń syry men qyryn óz kózimizben kórýge kele jatyrmyz. Sózdiń shyndyǵy kerek, adamnyń basy taǵdyrdyń doby bolǵan sol bir alasa­pyrandy kúnderde nebir jaısańdardyń ǵazız basy qaıda qalmady. Tolassyz, toqtaýsyz daýyl bop óte shyqqan qan maıdannyń jolynda qalǵan jaýyngerdiń kósh-jónekeı bir Qudaıǵa amanatqa qalǵan topyraǵy áldeqashan jermen-jeksen bolyp joǵalyp ketken bolsa, álgi qaraly habarda aıtylǵan 3 shaqyrym jerdegi ańyraǵan ashyq dalanyń saýyryn sıpaǵannan basqa qoldan ne keler edi. Táńir ońdaǵanda adamgershiliktiń qadir-qasıetin bıik ustanǵan myna sheteldik qala basyndaǵy aq nıetti azamattar sonshalyq bir ystyq yqylasymen, sergek kóńilmen jol bastap kele jatyr.

Qala ákimdigi men qala syrtyndaǵy jaýyngerlik jalǵyz zırattyń arasy 15 mınýttyq jol eken. Baıaý jyljyǵan sapta osy sanaýly mınýtta kóz aldyńa neler kelip, ne ketpeıdi. О́mirden áldeqashan ketken qımas jannyń qımas, qymbat beınesin qurmetpen saqtaǵan beıiti túgili ony altyn saraı jer jannaty – ujmaǵyń da almas­tyra almaıtyny, eshnársege turmaıtyny qandaı aıanyshty!

Keldik, mine. Qalaǵa kireberis úlken kúre joldyń oń qanatynda qaz-qatar samsap, tóbesi kók tiregen kók-jasyl bıik shynar aǵashtary kómkergen, arǵy jaǵy taý tóskeıine ulasyp órge tartqan kókoraıly sharshy alań. Aınala kóksur alasa granıt qorǵanmen kómkerilgen alańnyń kireberisine ornatylǵan shymqaı qara mármarmen bettelgen bıik eskertkish-obelısk. Onyń aına-jaltyr betine: «Vechnaıa slava sovetskım voınam, pogıbshım v borbe za osbovojdenıe goroda Sovata. 1944» degen altynmen aptap, qashap jazylǵan jazý.

Aldymyzdan ashylǵan qos topsaly metall qaqpadan ótip, sharshy alań aıdynyna qadam basqanda úshkil tóbeli qulpytas betinde qyzyl juldyzy jarqyraǵan bir-birinen on metrlik qashyqtyqta shahmat taqtasyndaı dáldikpen ornalasqan tórt beıit kórindi. Qulpytastar betindegi oıyp jazylǵan jazý: «Neızvestnyı sovetskıı voın. 1944». Baqbergen hatynda jazǵan, Sasan aǵa aıtqan, áskerı qujattarda kórsetilgen úsh ofıser men bes soldattyń «baýyrlastyq beıiti». Oń qol, kúnshyǵys jaǵyndaǵy alǵash qoıylǵan Saýqymbek aǵaniki. Sol jaq qatardaǵy bir beıit bes soldattiki. Syrt jaǵyndaǵy ekeýi kelesi kúni jerlengen Levın men Shımanskııdiki. Uzaq jyldar tózýmen shemen bolǵan qaıran júrek aǵa dıdarynyń ornyna kók tastyń sýyq betin sıpap, el men elshilikten arnaıy daıyndalǵan kógildir batsaıymen kómkerilgen alqyzyl gúl shoqtarymyzdy qoıdyq.

– Keshir, aǵataı, biz keldik, kóp kúttirdik, qolymyzdan kelgeni osy boldy! – degen sóz kómekeıde keptelip, júregimizde bulqynyp jatty.

* * *

Qart Karpattyń tańy tym erte araılap atty. «Grand-otelde» uıqysyz tún ótkerip qaıtar jolǵa bet túzep, shyǵaryp salýshy qala basshylarymen birge taǵy da aǵa beıitiniń janyna keldik. Quranymyzdy oqyp, alys elden alyp kelgen ata-analar men Qoshqarata áýlıe alysqa tartqan uly joryqtyń jolynda qalǵan barsha qazaq uldaryna arnap Uly baba Báıdibektiń qasıetti topyraǵyn tapsyrdyq. Qosh bol, aǵa! Qosh bol, qımas baýyrym, jatqan uly Transılvanııa!

Erkinbek TURYSOV,

jazýshy.

Almaty–Býharest–Transılvanııa–Shymkent.