Bıylǵy 1 qyrkúıekte Qazaqstan halqyna joldaýynda Prezıdent Toqaev "IT naryǵyn, ınjınırıngtik jáne basqa da joǵary tehnologııalyq qyzmetterdi damytý - bul tek el ishinde qosymsha qun men jumys oryndaryn qurý ǵana emes, mundaı qyzmet túrlerin shetelge eksporttaýǵa múmkindikter kóbeıip keledi. Bul áleýetti ashý mańyzdy" dep habarlaıdy Egemen.kz.
Búgin Almatyda Prime Sourse kompanııasynyń ókilderi osy másele boıynsha óz oılarymen bólisti.
Sıfrlyq jáne tehnologııalyq prosesterdi avtomattandyrý jáne robottandyrý qyzmetteri - álemdegi eń qarqyndy damyp kele jatqan salalardyń biri. Koronavırýstyq daǵdarys kezinde ǵana Google aksııalary 20% -ǵa, Amazon - 100% -ǵa, postkeńestik keńistiktegi eń iri IT aýtsorseri - EPAM - 60% -ǵa, Yandex - 80% -dan ósti. 2007 jyldan 2019 jylǵa deıingi halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar naryǵynyń jyldyq ósýin sarapshylar orta eseppen 8% quraıdy dep baǵalaıdy jáne bul kórsetkishter tek ósýde.
ITC saýda kartasy boıynsha Úndistandaǵy IT qyzmetterin satýdan túsetin syrtqy kiris kólemi jylyna 51 mıllıard dollardy, Fılıppınder - 5 mıllıard dollardan astam, Ýkraınada - 3,2 mıllıard dollar, Belarýssııada - 1,6 mıllıard dollar, tipti Armenııada - 194 mıllıon dollardy quraıdy. Moldova - $ 148 mln.
Joǵaryda aıtylǵandardyń barlyǵyn eskere otyryp, Qazaqstannyń IT-qyzmetterin satýdan jylyna 22 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn eksporttyq kirisiniń qazirgi deńgeıi apatty túrde tómen bolyp kórinedi. Bul Moldovadan 7 ese, Belarýssııadan 73 ese, Ýkraınadan 145 ese az. Sonymen qatar, halyqtyń jalpy bilim deńgeıi salystyrmaly túrde joǵary deńgeıde qalyp otyr: buǵan bizdiń oqýshylar men stýdentterdiń fızıka, matematıka jáne ınformatıka pánderinen halyqaralyq olımpıadalardaǵy nátıjeleri dálel.
Damý áleýetin iske asyra otyryp, otandyq kásipkerler Almatyda IT-qyzmetter klasterin qurý tujyrymdamasyn ázirledi. Joba boıynsha jumystarǵa Synchlarity Partners, Infin IT Solutions, Prime Sourse kompanııalarynyń negizin qalaýshylar jáne Qazaqstandaǵy iri IT-bıznesti qurýda sátti tájirıbesi bar basqa da mamandar qatysady: ónimder men qyzmetter eksporty, bilim berý. Jobanyń maqsaty - Almatyda jylyna 500 mıllıon dollar tabysy bar 10 myń mamanǵa arnalǵan IT-damytý ortalyǵyn iske qosý. Jobanyń qazirdiń ózinde jumys istep turǵan Astana haby men Almaty Tech Garden arasyndaǵy aıyrmashylyǵy - álemde suranysqa ıe IT mamandaryn eksporttaýǵa qatań nazar aýdarý.
IT klasterin qurý boıynsha is-sharalar kelesi bes baǵytqa baǵyttalady.
Birinshisi - naryqtyq kúshterdi shoǵyrlandyrý. IT aýtsorsıng ortalyǵyn qurý boıynsha jumysty úılestirý úshin úsh deńgeıden turatyn qaýymdastyq uıymdastyrylady: halyqaralyq sarapshylardyń baqylaý keńesi; AT jáne bilim berý naryǵyna múddeli qatysýshylardyń atqarýshy organy; jedel jobalyq keńse.
Ekinshisi - satý naryǵy. IT-qyzmetterge suranystyń iri ortalyqtaryndaǵy seriktestikter arqyly AT qyzmetterin usynýǵa kelisimsharttar tartý josparlanýda: AQSh (jyl saıynǵy AT ımporty - 32 mlrd. Dollar), Sıngapýr (12,6 mlrd. Dollar), Japonııa (11,6 mlrd. Dollar) jáne t.b. Naryqtyń qyzyp ketýi jáne AT qyzmetteriniń eksporttaýshy elderinde - Belarýssııada, Ýkraınada jáne basqalarynda jalaqynyń ósýi álemde suranystyń bar ekendigin rastaıdy.
Úshinshisi - mamandardy, onyń ishinde ázirleýshiler men ınjenerlik kadrlardy daıarlaý. Qazaqstanda qazirdiń ózinde jumys istep turǵan Alem, Attractor School, Alfa Data School, QWANT jáne basqalarynyń baǵdarlamalaý mektepteri jumys isteıdi.2020 jyly tamyzda Qazaqstanda Ecole 42 kompıýterlik baǵdarlamalaýdyń sensasııalyq jeke kommersııalyq emes mektebiniń oqýshysy Nıkolas Sadırak birlesip qurǵan Qazaqstanda "01" bilim berý platformasynyń ashylýy jarııalandy. Osy ortalyqtardyń jumysy bilikti IT-mamandardyń óndiristik qýatyn jylyna birneshe myńǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Injenerlik biliktilikti damytý qoldanystaǵy IT-kompanııalar sheńberinde, sondaı-aq ýnıversıtetter bazasynda júrgizilýi kerek.
Tórtinshiden, óndiristik standarttar jáne jobalaý tájirıbesi. Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes óndiristi qura otyryp, kadrlardyń mańyzdy massasyn qurý kommersııalyq jobalardy iske asyrý negizinde júzege asyrylýy kerek. Jobanyń jetkilikti tájirıbesi ǵana kompanııalarǵa prosesterdi qurýǵa, personaldyń qajetti deńgeıine qol jetkizýge jáne komandalardyń jumysyn uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Aıtpaqshy, qazaqstandyq zańdarǵa sáıkes, jer qoınaýyn paıdalanýshylar ózderiniń tabystarynyń 1% -yn ǵylymı-zertteý jumystaryna jumsaýǵa mindetti. Naryqtyq qarjylandyrý tetigi quryldy, Salyq kodeksine jáne Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly zańǵa tıisti ózgerister engizildi.
Besinshiden, ınfraqurylym. Almaty jáne onyń aınalasy tek Qazaqstanda ǵana emes, sonymen qatar búkil aımaqta - Oralda, Sibirde, Ortalyq Azııada IT klasterin damytý úshin tartymdy ortalyq bola alady. Almatynyń shetteri, mysaly, «Alataý» ınnovasııalyq tehnologııalar parkiniń aýmaǵy, qolaıly ekologııalyq ortaǵa ıe, yńǵaıly ornalasýy: taý shańǵysy kýrorttaryna, Qapshaǵaı jaǵajaı aımaqtaryna, Kólsaı, Sharyn, Altyn-Emel týrıstik baǵyttaryna jaqyn. Bul faktorlar adamdardyń ómiri úshin tartymdylyqty anyqtaıdy. Árıne, ınfraqurylymdy kezeń-kezeńimen damytý qajet bolady - keńse bólmeleri, turǵyn úı, emhanalar, balabaqshalar. Úndistandaǵy (Bangalor) jáne Belarýssııadaǵy (Hi-Tech Park) IT ortalyqtardyń tájirıbesi mundaı jobany Qazaqstanda iske asyrý bizdiń memleketimizdiń ekonomıkasynyń damýyna mýltıplıkatıvti áser etedi degen qorytyndy jasaýǵa múmkindik beredi.
Buǵan deıin Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jyl sońyna deıin eń tanymal sertıfıkattar men qaǵazdan jasalǵan rastaýlardan bas tartýdy, aqparatty sıfrlyq rastaýdy qamtamasyz etýdi tapsyrǵan bolatyn. Onyń aıtýynsha, qazirdiń ózinde meken-jaı, múlik jáne basqa da osyǵan uqsas anyqtamalar úshin jaqsy tájirıbe bar.