Jýyrda Qazaqstannyń ulttyq sarapshylary «Elektr energetıkasyndaǵy eń ozyq qoljetimdi tehnologııalarǵa kóshý tájirıbesi: iri energetıkalyq qondyrǵylar» atty vebınarǵa qatysty. Vebınardy atalǵan Eýroodaqtyń «Eýropalyq Odaq – Ortalyq Azııa: sý resýrstary, qorshaǵan orta jáne klımattyń ózgerýi salasyndaǵy yntymaqtastyq» (WECOOP) jobasymen yntymaqtasa otyryp Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy (IGTIC) uıymdastyrdy.
IGTIC el Úkimetiniń 2018 jylǵy 27 sáýirdegi qaýlysymen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha «Astana-EKSPO 2017» kórmesiniń ınfraqurylymy men murasy negizinde quryldy. Ortalyqty qurý týraly bastama 2015 jylǵy qyrkúıekte BUU 70-shi Bas Assambleıasy barysynda aıtylǵan bolatyn. Ortalyqtyń qyzmeti «jasyl» ekonomıkaǵa ınvestısııa salý úshin jaǵdaı jasaýǵa, jańǵyrmaly energııa kózderin engizýge jáne ekologııalyq taza qala ortasyn damytýǵa baǵyttalǵan.
Eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy paıdalaný (Best Available Techniques) – EO jáne EYDU-nyń 39 elinde, sondaı-aq Reseı, Belarýs jáne Qytaıda ónerkásiptik kásiporyndarda qorshaǵan ortaǵa áserdi edáýir qysqartý úshin ozyq ekologııalyq taza tehnologııalardy engizý maqsatynda qoldanylatyn tásil. Bul qaǵıdat – salalar men baǵyttar boıynsha bólingen osyndaı tehnologııalardyń arnaıy anyqtamalaryn ázirleýdi kózdeıdi.
Elektr energetıkasyna ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý jáne damytý energııa tıimdiligin arttyrýǵa jáne Qazaqstannyń osy strategııalyq mańyzdy salasyndaǵy iri ónerkásiptik qondyrǵylardan shyǵaryndylardy azaıtýǵa kómektesedi. Ortalyq Azııa elderi tutastaı alǵanda eleýli ekologııalyq syn-qaterlerge tap bolyp otyr. EO tájirıbesi kórsetkendeı, atalǵan tehnologııalardy engizýge baılanysty ıntegrasııalanǵan ekologııalyq ruqsattar – jasyl ekonomıkaǵa kóshýdiń eń tıimdi quraldarynyń biri. Syn-qaterlerdi múmkindikterge aınaldyryp, EO tabıǵatty qorǵaýdy jaqsy basqarý úshin óńirdiń áleýetin arttyrýdy qoldaıdy.
Eýropalyq Odaqta qoljetimdi ozyq tehnologııalar alǵash ret 1984 jyly О́nerkásiptik qondyrǵylardan aýanyń lastanýyna qarsy kúres jónindegi Eýropalyq keńestiń dırektıvasynda aıtylǵan. Tájirıbe kórsetkendeı, tehnologııanyń ómirlik sıkli tek osy tehnologııanyń jumysyn ǵana emes, sonymen qatar onyń dızaınyn, óndirisin jóndeý jáne esepten shyǵarýdy da qamtýy kerek. Bul keıinirek 1996 jylǵy Lastanýdyń aldyn-alý jáne baqylaý jónindegi dırektıvadan kórinis tapty. 2010 jylǵy О́nerkásiptik shyǵaryndylar dırektıvasynda atalǵan termınge túpkilikti anyqtama berildi: «Eń ozyq qoljetimdi tehnologııalar (EQT) – shyǵaryndylardyń shekti mánderin jáne aldyn alýǵa arnalǵan basqa da ruqsat berý sharttaryn qamtamasyz etý úshin naqty ádisterdiń praktıkalyq jaramdylyǵyn kýálandyratyn qyzmet pen jumys ádisterin damytýdaǵy eń tıimdi jáne ozyq kezeń, al maqsatqa laıyqsyz jerlerde shyǵaryndylardy azaıtý jáne jalpy qorshaǵan ortaǵa áser etý».
Lastanýdyń aldyn-alý jáne baqylaýdyń Eýropalyq bıýrosy (EIPPCB) BREF dep atalatyn EQT boıynsha anyqtamalyq qujattardy shyǵarady. 2012 jyldan bastap BREF kezeń-kezeńimen EQT boıynsha zańdy mindetti qorytyndylarmen birge júredi. Integrasııalanǵan ruqsattardy qoldanatyn qondyrǵy operatorlary jarııalanǵannan keıin 4 jyl ishinde EQT tujyrymdarynyń talaptaryn oryndaýǵa mindetti.
Jasyl baǵytqa sáıkes, EO 2050 jylǵa qaraı birinshi Klımattyq beıtarap kontınent bolýǵa jáne klımattyń ózgerýine qarsy kúres jáne tuıyq sıkl ekonomıkasyna kóshý jónindegi halyqaralyq seriktesterge qoldaý kórsetýdi jalǵastyrýǵa nıetti. EO klımat problemasy búkil halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kelisilgen is-qımylyn talap etedi dep sanaıdy. Qazirgi pandemııa barshamyzdyń planetamyz ben ózimiz úshin salamatty jáne turaqty bolashaq úshin kúsh-jigerimizdi biriktirýge múddeli ekenimizdi kórsetti.
Qazaqstannyń Ekologııalyq kodeksiniń jańa redaksııasynyń jobasynda eń ozyq qoljetimdi tehnologııalar qaǵıdattaryna kóshý kózdelgen, al 2019 jyly «jasyl» tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar halyqaralyq ortalyǵynda osyndaı tehnologııalardyń tehnıkalyq anyqtamalyǵyn ázirleýge jaýapty «EQT bıýrosy» quryldy. Ortalyqtyń málimetterine sáıkes, qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń 50 iri kásipornynyń EQT qaǵıdattaryna mindetti kóshýi qarastyrylǵan.
Qazaqstanda eń kóp shyǵaryndylar energetıkalyq salaǵa tıesili, onda kómir generasııasynyń úlesi 70%-dy quraıdy, bul rette negizgi otyn Ekibastuz kómir basseıniniń kúldiligi joǵary kómiri bolyp otyr.
Ekologııalyq kodekstiń jańa redaksııasy áli qabyldanbaǵanyna qaramastan, Ekologııalyq kodeks tujyrymdamasy men jobasynda kózdelgen sharalar ekologııalyq tólemderdi eselik arttyrý esebinen yntalandyrý arqyly (2, 4 jáne 8 ese) qorshaǵan ortaǵa kóp áser etetin birinshi sanattaǵy barlyq iri kásiporyndardy eń ozyq qoljetimdi tehnologııalarǵa birtindep kóshirýdi bildiredi. Nátıjesinde ekologııalyq tólemder boıynsha júkteme aıtarlyqtaı artady, bul kásiporyndardy belgili bir merzimge osy tólemderden bosatý úshin taza tehnologııalardy engizýge májbúr etedi.
Qazirgi ýaqytta «EQT bıýrosy» ortalyqtyń ǵylymı-tehnologııalyq damý ofısimen birlesip, EO jáne Reseı elderindegi EQT-ǵa kóshý tájirıbesine arnalǵan ashyq vebınarlar serııasyn ótkizýde. Eýropalyq elderdiń elektr energetıkasyndaǵy EQT-ǵa kóshýdegi tájirıbesine arnalǵan eń taıaýdaǵy vebınar 2020 jyldyń qyrkúıeginde ótti. Vebınar «Eýropalyq Odaq – Ortalyq Azııa: sý resýrstary, qorshaǵan orta jáne klımattyń ózgerýi salasyndaǵy yntymaqtastyq» (WECOOP) jobasynyń qoldaýymen uıymdastyrylady.
Buryn Cheh Respýblıkasy Qorshaǵan orta mınıstriniń orynbasary qyzmetin atqarǵan, EO zańnamasy boıynsha WECOOP negizgi sarapshysy, ǵylym doktory Vladıslav Bızek vebınardyń spıkeri boldy. Sarapshy qatysýshylarǵa EO úlgisimen ekologııalyq retteý negizderin, eń jaqsy qoljetimdi tehnologııalar, keshendi ruqsattar berý prosesi, energııa tıimdiligin arttyrý jáne shyǵaryndylardy azaıtý tehnologııalary týraly áńgimeledi.