Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń "Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: Is-qımyl kezeńi" atty Joldaýynda, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyǵyn saqtaý jolynda naqty atqarylatyn is-sharalardy anyqtap, bul baǵytta Ult josparyn jáne Bes ınstıtýsıonaldyq reformany negizgi baǵdar retinde ustanýymyz qajet dedi. Bul ózgeris elimizdiń ekonomıkalyq hám mádenı damýyna áser eteri anyq. Budan sport salasy da tys qalmaıdy. Osy oraıda, Mádenıet jáne sport mınıstrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Serik Jarasbaevtan qazirgi tańda sport salasyn qandaı ózgerister kútip turǵany jaıly aıtyp berýin ótingen edik, dep habarlaıdy Egemen.kz.
– Serik Maratuly, búgingi kúni álemdi alańdatyp otyrǵan pandemııa qazaq sportyna qalaı ásere etýde jáne atalmysh salany alda qandaı ózgerister kútip tur?
– Árıne pandemııa álemdik ekonomıkanyń barlyq salasyna salqynyn tıgizdi. Koronavırýstyq ınfeksııanyń aldyn alý maqsatynda Halyqaralyq Olımpıada Komıteti, Japonııa úkimeti jáne Tokıo-2020 uıymdastyrý Komıtetiniń birlesken sheshimimen Olımpıada oıyndary kelesi jylǵa shegerildi. Sonymen qatar, birneshe halyqaralyq jarystar ótkizilmeı qaldy.
Qazirgi kezde aldymyzda turǵan eń basty másele – buqaralyq sportty damytý qajettiligi týyp tur. Bizdiń mınıstrlik Memleket basshysynyń Joldaýda aıtylǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda: Dene shynyqtyrý men buqaralyq sportty damytý jóninde 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospardy ázirlep, bekitti. Bul jospar 31 tarmaqtan jáne 5 negizgi baǵyttan turady. Bul baǵyttar: normatıvtik quqyqtyq qamtamasyz etý; mekteptik hám stýdenttik sport; sporttyq júıelerdi keńeıtý; SО́S nasıhattaý jáne taratý; sporttyq-buqaralyq is-sharalar.
Joǵarydaǵy jospar salaýatty ómir saltyn nasıhattaýdy kózdeıdi. Sonymen qatar, qoǵam ómirine dene shynyqtyrý men sportty engizý; buqaranyń dene shynyqtyrýmen aınalysýy jáne salaýatty ómir saltyna umtylysyn qalyptastyrý; halyqtyń barlyq jas sanattary arasynda dene shynyqtyrý men buqaralyq sportty damytý; balalarǵa arnalan sporttyq ınfraqurylymǵa qol jetkizý t.b. sharalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi.
Buqaralyq sportty damytý, sondaı-aq, dene shynyqtyrý jáne kásibı sportpen shuǵyldanatyndardyń sanyn arttyrý maqsatynda, jasalyp otyrǵan keshendi josparda buqaralyq sport boıynsha zań jobasyn qoldanysqa engizý kózdelgen. Jekeleı aıtar bolsaq, dene shynyqtyrý jáne sport boıynsha sabaqtan tys pánder ótkizgeni úshin muǵalimderge qosymsha aqy tóleý; bilim berýdiń barlyq deńgeıli dene tárbıesi sabaqtarynda ulttyq sport túrlerin mindetti komponent retinde oqytý; buqarany sport nusqaýshylarmen qamtamasyz etý; óńirlerde dárigerlik dene shynyqtyrý dıspanserlerdiń jumysyn uıymdastyrý bolyp tabylady.
Atalǵan qujat negizinde, barlyq jas sanattaryn dene shynyqtyrý sportymen júıeli túrde aınalysatyn boldyrý kózdelýde. Iаǵnı, jospar boıynsha 2025 jylǵa qaraı barlyq turǵyndardyń keminde 40% nemese 7,5 mln. adam buqaralyq sportpen shuǵyldanýy qajet. Bul kórsetkish 2019 jyly 30,6% nemese 5,7 mln. adam quraǵanyn eskersek, joǵarydaǵy ósim 1,8 mln. birlikke kóbeıtilmek. Qazirgi tańda bul qujat Parlamen Májilisiniń qaraýynda jatyr.
– Prezıdent Joldaýynda ekonomıkanyń barlyq salasyn reformalaý qajet ekenin aıtyldy. Bul naýqan elimiz sporttyna qalaı áser etýde?
– Árıne, bul naýqannan qazaq sporty tys qalmaıdy. Oryn alǵan ekonomıkalyq jaǵdaıda shyǵyndardy qysqartý máselesi kún tártibine shyqty. Memleket basshysy bıýdjet shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda birneshe ret memlekettik apparat pen kvazımemlekettik sektordy qysqartý qajettiligin atap aıtqany belgili.
Buryndary bizdiń mınıstrlik respýblıkalyq Olımpıadalyq daıarlaý ortalyqtarynyń saqtalyp qalýyn, olardyń qysqartýǵa ushyramaý máselesin qozǵap, jyl saıyn Úkimetke birneshe dúrkin negizdeýler jasaıtyn edi. О́kinishke oraı, bıyl tek bizdiń ǵana emes, búkil álemniń jospary túgeldeı derlik ózgerdi. Koronavırýs indeti ómirimizdiń barlyq salasyna áser etip, jańa formatta jumys isteýge ıtermeledi. Elimizdiń dene shynyqtyrý jáne sport salasy osy jańa ózgeristerge saı jumys isteýge májbúr.
– Alda sport salasyn qandaı ózgerister kútip tur?
– Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda mınıstrlik respýblıkalyq Olımpıadalyq daıarlaý ortalyqtarynyń jumysyn ońtaılandyrýdy qolǵa alynady. Osylaısha, búgingi tańda jumys istep turǵan 9 ortalyq 3 ortalyq bolyp biriktiriledi.
Atap aıtqanda, birinshisi - Shýchınsk qalasyndaǵy Olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵy. Bul teńdessiz sporttyq nysanda – shańǵy-bıatlon trassasy, 3000 orynǵa arnalǵan shańǵy stadıony, shańǵymen sekirý tramplınderi, dárigerlik ortalyq, 200 adamǵa shaqtalǵan 4 juldyzdy qonaq úı, daıyndyq zaly, boks, aýyr atletıka, oıyn zaly men basseıni bar.
Ekinshisi – Nur-Sultan qalasyndaǵy olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵy. Elorda da elimizdiń sporttyq áleýeti shoǵyrlanǵan, sonymen qatar bul jerde halyqaralyq talaptarǵa saı keletin Velotrek bar. Dál osy sport nysany janynan ortalyq ashý josparlanýda. Velotrek kópfýnksıonaldy sporttyq obekti. Ony boks alańy, dzıýdo tatamıi, gımnastıkalyq kilem, basketbol ne voleıbol alańyna aınaldyrýǵa bolady. Sonymen qatar, Nur-Sultan qalasynda jeńil atletıka manej turǵyzylady. Bul nysan dúnıejúzilik jeńil atletıka Assosıasııasynyń barlyq talaptaryna saı bolady. Jýyq arada bul obekt de atalǵan ortalyqtyń basqarýyna berilýi múmkin.
Úshinshisi – Almaty qalasyndaǵy olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵy. О́ıtkeni, bul qala elimizdegi eń iri megapolıs. Sondyqtan, ońtústik astanada sporttyq oqý-jattyǵý jıyndary kóp ótedi. Aıta ketsek, Almaty oblysynda Olımpıadalyq daıarlaý bazasy salynyp jatyr, bolashaqta ony Olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵynyń qaramaǵyna beremiz degen jospar bar.
– Joǵarydaǵy ońtaılandyrýǵa ushyraǵan ortalyqtardyń mamandary jumyssyz qalyp qoımaı ma?
– Olaı bolmaıdy. Birden aıta keteıin, sportshylar men jattyqtyrýshylar ońtaılandyrýǵa ushyramaıdy. Ákimshilik-basqarý personaly ortalyqtandyrý júıesi boıynsha qysqartylady. Osylaısha, Ortalyqtardy biriktirý arqyly 125 shtattyq birlikti qysqartýdy josparlap otyrmyz.
– Únemdelgen qarajat qaıda jumsalady?
– Shamamen únemdeý qarjysy jyldyq esep boıynsha 500 mln. teńgeni qurap otyr. Iаǵnı, ákimshilik-basqarý personaldaryn ońtaılandyrýdan únemdelgen bul qarajat sportshylardy daıarlaýǵa, sporttyq-buqaralyq sharalardyń kúntizbesin keńeıtýge, múkámmal, jabdyqtar satyp alýǵa, jalpy materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartýǵa jumsalady. El Prezıdentiniń tapsyrmasy aıasynda Ortalyqtardy ońtaılandyrý arqyly Ulttyq qurama komandalardyń quramyna myqty sporttyq rezervti daıyndap, bolashaq olımpıada chempıondaryn shyǵara alamyz.
Áńgimelesken Beken QAIRATULY, «EQ»