«Bolashaq» baǵdarlamasy adamdyq kapıtaldy damytýǵa umtylǵan elge arnalǵan úlgi». Osyndaı baǵany Pensılvanııa ýnıversıteti men Nazarbaev Ýnıversıtetiniń bir top zertteýshi ǵalymdary berip otyr. Olar «Bolashaq» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qatysty málimetterge eki jyl boıy saraptama jasap baryp, osyndaı túıinge kelgen.
«Bolashaq» baǵdarlamasy adamdyq kapıtaldy damytýǵa umtylǵan elge arnalǵan úlgi». Osyndaı baǵany Pensılvanııa ýnıversıteti men Nazarbaev Ýnıversıtetiniń bir top zertteýshi ǵalymdary berip otyr. Olar «Bolashaq» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qatysty málimetterge eki jyl boıy saraptama jasap baryp, osyndaı túıinge kelgen.
Halyqaralyq sarapshylardyń pikirlerine qaraǵanda, bul órkenıet jolyna túsken eldiń adamdyq kapıtaldy damytýdyń tıimdi strategııasynyń nátıjesi eken. Máselen, Pensılvanııa ýnıversıtetiniń professory Lor Pernanyń sózine nazar aýdarar bolsaq, ol baǵdarlamanyń talapty jastarǵa, kez kelgen úmitkerge qoljetimdiligin, berer taǵylymyn, sonymen qatar, jyl saıyn 3 myń adamǵa stıpendııa taǵaıyndaý eldik is ekenin taratyp aıtyp, «Baǵdarlama tek yqpaldy saıası qaıratkerlermen baılanysy barlarǵa (ásirese, bastapqy merzimde) ǵana qoljetimdi bolyp sanalmaıdy. Maqsat talapty da talantty jastarǵa jol ashý», deıdi. Ol sonymen qatar, 20 jyl boıy júıeli jumys istep kele jatqan baǵdarlama negizinde stıpendıattardyń sany ǵana artyp qoımaı, sapasy da jetildirilgenin, bilim alýǵa bolatyn shetelderdiń tizimi de artqanyn alǵa tartady. «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha magıstr men doktor dárejesin alyp qana qoımaı, qysqa merzimde ǵylymı saraptamadan ótýge de múmkindik týyp otyr. Qujattardy irikteý isinde de tyń qadamdar jasaldy. «Bolashaq» baǵdarlamasy osy ýaqyt ishinde zaman aǵymyna saı evolıýsııa jolymen birte-birte damý múmkindigi arqyly adamı kapıtaldy jetildirýge umtylǵan ózge elderge úlgi bolatyn úrdis», deıdi professor Lor Perna.
Sheteldik sarapshylar bul jobanyń eldiń ekonomıkasy men joǵary bilim júıesin reformalaý isine qosqan úlesine de toqtalǵan. Sol sekildi, bakalavr boıynsha qarjylandyrýdy toqtatý tikeleı shyǵyndy azaıtar degen pikirge qaramastan, bul ózgerister jeke tulǵalar men qoǵamǵa ákeler taza paıdasy áli anyq emestigin oı tarazysyna salady. «Baǵdarlama ákimshiliginiń buǵan qatysty árkez dáleldi túsinikterine qaramastan, kóptegen jumys berýshiler men túlekter mundaı sheshimdi qaıta qaraý kerek dep esepteıdi. Qazaqstanǵa, ásirese, joǵary bilim júıesin damytý jolynda fılosofııa doktory (hDP) kóp qajet ekeni sózsiz. Alaıda, bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha stıpendıattardy qosymsha oqytý ınnovasııalyq damýda óz kómegin tıgizer edi», – dep esepteıdi Lor Perna.
Degenmen, osyndaı jaǵdaılarǵa qaramastan, baǵdarlama sońǵy kezde ashyq sıpatqa ıe bolǵany anyq. Áıtse de, qatysýshylardyń aýqymynda aıyrmashylyq áli de bolsa kezdesedi. Talapkerlerdiń arasynda aýyl jastarynyń úlesi tómen. Al qalaly jerdegi, ásirese, qarjylyq jaǵdaıy jaqsy óńirlerde tilek bildirýshiler molynan. Muny sarapshylar qatysý múmkindigin keńeıtetin resýrstar qoljetimdiliginiń ár túrliliginen bolýy múmkin dep esepteıdi. Osy aradaǵy olardyń meńzep otyrǵany bastaýysh jáne orta bilim berý isindegi sapa máselesi ekeni belgili. Buǵan qaraǵanda, eldi mekenderdegi oqý sapasyn kóterý qajettigi aıdan anyq. Eger eldi mekenderdegi bilim uıalarynda oqý úrdisi jan-jaqty damytylsa, shetelde bilim jetildirýge talpynatyn jastar molaıa túseri ózinen ózi túsinikti.
Sarapshylar óz zertteýlerine «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, prezıdenttik baǵdarlamany júzege asyrýdy qadaǵalaıtyn salalyq vedomstvolardyń ókilderi, «Bolashaq» túlekteri jáne olarǵa jumys berýshiler suhbattaryn paıdalanǵanyn eske sala ketsek deımiz. Bul zertteý qorytyndysymen osy jyldyń qyrkúıek aıynda ótken bilim salasyn zertteý jónindegi Eýropalyq konferensııaǵa qatysýshylar da tanysypty. Sondaı-aq, osy túıin jaqyn arada Joǵary bilimdi zertteýshiler assosıasııasynyń jyl saıynǵy kezdesýine usynylǵanyn, sheteldik belgili ǵylymı jýrnalda basylatynyn da aıta ketkenimiz lázim.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».