Tulpardy turysynan tanıtyn halqymyzdyń taǵdyr-táleıi atpen bite qaınasyp jatyr. Básireli básekede kómbeden keler júırikke alǵashqy aınalymnan-aq aıdar taǵyp qoıatyny sol. Qalaı deseńiz de halqymyzdyń qanyna sińgen qasıet qazanattyń dúbirinde turǵandaı. О́zi quralyptas balalar aǵash atpen alysyp júrgende kúliktiń kúreń jalyna jabysyp, qarııalardyń kózqýanyshyna aınalǵan jeti jastaǵy bala – búginde jaly bıik azamat. Atbegi Dáýlet Beıisbaev deseńiz, at baptap júrgen shabandozdar óre túregeledi. Qalamdy da janyna serik etken jas jigittiń ónerde de, ómirde de alar orny erek.
Dáýlet Halyquly – báıgege at qosyp júrgen el azamattaryna tanys esim. Jalyndy jas. Eki músheldi endi eńsergen ol I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetinde jýrnalıstıka mamandyǵy boıynsha bilim alýda. Bilimger bolsa da sonaý balaýsa shaǵynan jylqy baptaýmen aınalysyp keledi. Shabandoz retinde de ózi baptaǵan sáıgúliktermen san márte top jarǵany bar.
– Keshegi kezeńdegi at baptaý tásilderi búginde ózgeriske ushyrady. Oǵan dáýirdiń damýy áser etse kerek, – deıdi Dáýlet Halyquly. – Zamanaýı qorajaı, jattyqtyrý tehnıkalarynyń qoǵamǵa enýi men asyl tuqymdy, taza qandy, araby, aǵylshyn jylqylarynyń qazaq jerine jersindirilip, báıgege túsýin sonyń basty saldary dep oılaımyn. Tipti ózinen týǵan janýarǵa, enesine shabatyn «teksiz» aıǵyr da sharshy topta shashasyna shań qaptyrmaı júr. Alaıda bul aıtylǵan dúnıeler báıgeniń, ulttyq at sportynyń surqyn qashyryp, básin tómendetip tur deı almaımyz. Dese de, ulttyq kózqaraspen baıyptasaq, qazaqy qazanattardyń alamannan kórinbeı, kórinse de baǵy janbaı kele jatqany qynjyltady.
Báıge dese ishken asyn jerge qoıatyn Dáýlet Halyquly araby men aǵylshyn, asyl tuqymdy men qazanattyń shatysýynan paıda bolǵan býdandardyń qazaqy jylqyǵa des bermeı kele jatqandyǵyn da alǵa tartty. Degenmen árbir tulpardyń baǵynyń janýyna – babynyń jaqsy bolýy tikeleı baılanysty. Qazaq jerine jersindirilgen attardyń bári uzaq ýaqyt báıgege daıyndalady. Qarasha túsip, jerge toń qatqannan qoraǵa toǵytylatyn tulparlardyń jemshóbi, onyń mólsheri atbeginiń qadaǵalaýynda. Bóktirilgen arpadan bastap, jonyna tóseler jabýǵa deıin bapkerdiń jeke jaýapkershiliginde. Alamanǵa aı qaldy degende júgendep, jabý salyp, baptaı salar keshegilerdiń qazanatyndaı emes, asyl tuqymdy sáıgúlikterge uzaq ýaqytty qajet etetin bap kerek. Osylaı dep oıyn aıtqan atbegi ózi baptaǵan tulparlardyń qyr-syryn da áńgime arqaýy etti.
Tulpardyń ish tartýy, qumalaq tastaýy qaı mólsherde, qaı ýaqytta bolatynyn, jaraýy jetken attyń jony sharqattaı jaltyldap turatyndyǵyn, túptep kelgende, báıgede aldyna qara salmas qylquıryqtynyń bolmys-bitimin egjeı-tegjeıli baıandaǵan Dáýlet Halyquly qazanat pen jersińdi janýarlardyń taǵy bir aıyrmashylyǵyn alǵa tartty.
– Báıge úshin úkilep úmit artyp, asyl tuqymdy, taza qandy attardy satyp alamyz. Onyń deni baby men baǵy qatar kelse, ıesiniń qanjyǵasyn maılaıtyny haq. Degenmen báıgeden keıin de dúıim eldiń qanyn qyzdyrar kókpar oıyny bar emes pe?! О́kinishke qaraı, jersińdi janýarlar báıgeden keıin tura almaı, eki-úsh kún qorada jatyp qalady. Keıbiri odan da uzaq. Al qasıetińnen aınalaıyn qazanatty Qyrymnan Úrimge aıdap, tún jorttyryp alamanǵa túsirseń de, báıgeden keıin kókparǵa salsań da myńq etpeıdi-aý. Keıde alamannyń aldynan kelmegen qazaqy atty «sazaıyn» bereıin dep jalpy kókparǵa da salyp jibergen kezim boldy. Sonda aýyrsynǵanyn asa qatty baıqamadym.
Babalarymyz kúlli Eýrazııa keńistigine tulpar tuıaǵynyń mórin qaldyrǵanda, sol qasıetti tól janýarymyz emes pe taqymynda oınaǵan?! Osylaı dep ishteı tebirene biraýyq oı qushaǵynda qalyp, búginge deıin 100-den asa báıgege at qosyp, sonyń alpys-jetpisinde úzdik úshtikten kóringen Dáýlet Halyqulynyń atbegilik ónerge qanymen aralasyp, janymen kirigip ketkenine súısine túskendeı boldyq.
Almaty oblysy Kóksý aýdanyna qarasty Aqtekshe aýylynda qońyrtóbel tirshilik keship jatqan Halyq pen Dúısebalanyń bes balasynyń biri, atbegi Dáýlet: «Keıde arýlarmen tildessem de, ańdaýsyz at jaıly áńgime aıtyp qalatynym bar. Bul qanǵa sińgen ádetim shyǵar», dep jyly jymııady. Jymııa turyp, bolashaqta da jylqy janýaryn baptaýdy jalǵastyra bererin, qazaqtyń ulttyq at sportyna ózindik úlesin qosýǵa tyrysatyndyǵyn tilge tıek etti. Jýrnalıstıka salasynda bilim alyp jatqan ol qazanattyń qasıeti týraly eńbek jazýdy da ishteı josparlap júrgendigin ataýsyz qaldyrmady.