Pandemııanyń adamzatqa aýyr soqqy bolǵany aıtpasa da belgili. Kóptegen eldiń ekonomıkasy quldyrap, turǵyndarynyń áleýmettik jaǵdaıy tómendeı bastaıdy. Bul qıyndyq tipti damyǵan kóshbasshy elderdi de aınalyp ótpedi. Bıylǵy oqıǵalardan eń kóp zardap shekkender qataryna jastardy jatqyzýǵa ábden bolady. Bul týraly BUU sekildi halyqaralyq uıymdar da aıtyp keledi. Olar pandemııa kesirinen bilim alýda artta qalyp, jumystarynan aıyrylyp, ómirlik josparlarynan bas tartýǵa májbúr bolyp otyr.
IýNESKO júrgizgen zertteýge sáıkes bıyl álemniń 191 elinde bilim berý mekemeleri jabylǵan. Al bul sheshim bilim alýshylardyń 91 paıyzynyń nemese barlyǵy 1,5 mıllıard adamnyń sabaqqa barmaıtynyn bildiredi. Bul jaǵdaı stýdentterdiń bilim alýyna kedergi keltirip otyrǵany sózsiz jáne munyń qansha ýaqytqa jalǵasatyny da belgisiz. Olardyń úılerinde bos jatpaı, qashyqtan nemese onlaın oqyp jatqany túsinikti. Alaıda mundaı qıyndyqtarǵa óz erkimen daıyn bolmaǵan bilim júıesiniń taý qoparyp jatqanyna sený qıyn. Tehnıkalyq máselelerden bólek, oqytýshylardyń jáne jastardyń kompıýterlik saýattylyǵyn da eskergen jón. Bul jerde kompıýterde oryndaıtyn qarapaıym áreketter emes, ınternettiń usynyp otyrǵan túrli múmkindigin oqý prosesinde tolyqqandy qoldana alýdy aıtamyz. Buǵan bizdiń elde damyp úlgermegen dıjıtal mádenıetti taǵy qosyńyz. Munyń barlyǵy jastarmen qatar, ustazdardyń da júıkesin juqartyp, psıhıkalyq jaǵdaıyna áser etetini sózsiz. Tek adamnyń sezimderin eskerip, onyń psıhıkalyq densaýlyǵyna mán berip jatqan eshkim joq.
Elimizdegi ulttyq ýnıversıtetterdiń birine jańadan oqýǵa túsken stýdentter oqý prosesin túsiný qıyn bolyp jatqanyn aıtady. Osy rette joǵary oqý oryndarynda bilim alatyn stýdentterge jaýapkershilikti óz qolyna alýdy usynýǵa bolady. Sebebi ýnıversıtet stýdentiniń ózdiginen qosymsha oqýǵa tájirıbesi men biliktiligi jetedi. Kópshiligi ózi oqyp jatqan mamandyǵy boıynsha alǵan aqparatyn saraptaýdy, qalaı jaqsartýǵa bolatynyn da biledi. Tek osy sátte júkteme men mindetti ustazynyń, bilim júıesiniń ne oqý ornynyń moınyna ilgennen esh ózgeris bolmaıtynyn túsinip, óz bilimine ózi jaýapty bolatyn kez kelgen sekildi.
Elimizdegi stýdentterdiń ózdiginen oqýǵa, mekteptegideı muǵalimniń aıtqanymen júrýge beıim ekeni málim. Sondyqtan da qazirgi qıyndyqty múmkindikke aınaldyryp, stýdenttiń ustazǵa baılanǵan kindigin kesetin sát týǵandaı. Sebebi pandemııa aıaqtalyp, barlyǵy báz baıaǵy qalpyna kelgende artta qalǵandardyń bilimin eshkim tolyqtyryp otyrmaıdy, ómir jalǵasa beredi. Qashyqtan oqý barysynda ýaqyt únemdeledi, sol ýaqytty jelidegi sheteldik ýnıversıtetterdiń, MOOC, Coursera sekildi platformalardaǵy tegin kýrstardy meńgerýge ne til úırenýge jumsaýǵa bolar edi.