Gazetimizdiń Kókshetaýdaǵy tilshiler qosynyna Saǵadat Qabyldına atty keıýana keldi. Qolynda bir qora qujat salynǵan papke. Aıtpaǵy – jer telimin bólýge qatysty ókpe-renish eken. Biz apamyzdyń betine qaraımyz. Ol da bizge qaraıdy. Janarynda: «Bolmaıtyndy suraıtyndardan emespin, ómirdiń tiregi ádildik emes pe?» degen suraq turdy.
Taǵy da oqydym. Ne jazǵany belgisiz hattar sııaqty emes, faktileri anyq, dálelderi myǵym dúnıe kórindi. Elbasymyzdyń túneýkúngi Úkimetti synaǵan sózderinen keıingi shıryǵý, baıaǵyda sónip qalǵan úmit otyn qaıta jandyrý nıeti de joq emes. Sondyqtan, Astanaǵa irgeles Kóktal aýyldyq ardagerler uıymy tóraǵasynyń orynbasary S.Qabyldınanyń óz basyndaǵy taýqymet ózgelerge de qatysty degen paıym jetegimen Selınograd aýdanyna jol tartqanbyz. Oblys ortalyǵy Kókshetaý men aýdan ortalyǵy Aqmoldyń araqashyqtyǵy 400 shaqyrymdy jaǵalatyp qalady. Taıaq tastam jerdegi Kóktal turǵyny toǵyz jyl boıy sergeldeńge túskeni nesi?
Gazetimizdiń Kókshetaýdaǵy tilshiler qosynyna Saǵadat Qabyldına atty keıýana keldi. Qolynda bir qora qujat salynǵan papke. Aıtpaǵy – jer telimin bólýge qatysty ókpe-renish eken. Biz apamyzdyń betine qaraımyz. Ol da bizge qaraıdy. Janarynda: «Bolmaıtyndy suraıtyndardan emespin, ómirdiń tiregi ádildik emes pe?» degen suraq turdy.Taǵy da oqydym. Ne jazǵany belgisiz hattar sııaqty emes, faktileri anyq, dálelderi myǵym dúnıe kórindi. Elbasymyzdyń túneýkúngi Úkimetti synaǵan sózderinen keıingi shıryǵý, baıaǵyda sónip qalǵan úmit otyn qaıta jandyrý nıeti de joq emes. Sondyqtan, Astanaǵa irgeles Kóktal aýyldyq ardagerler uıymy tóraǵasynyń orynbasary S.Qabyldınanyń óz basyndaǵy taýqymet ózgelerge de qatysty degen paıym jetegimen Selınograd aýdanyna jol tartqanbyz. Oblys ortalyǵy Kókshetaý men aýdan ortalyǵy Aqmoldyń araqashyqtyǵy 400 shaqyrymdy jaǵalatyp qalady. Taıaq tastam jerdegi Kóktal turǵyny toǵyz jyl boıy sergeldeńge túskeni nesi?Jol uzaq, oılanyp kelemin. Oqyrman da oılansyn, bılik ókilderi de oılansyn. Hatty qysqartyp oqyp bereıin:
«2004 jyly bizdiń otbasymyz, ózgeler sııaqty Talapker, Qaraótkel aýyldarynan jer telimin alý jóninde ótinish bergenbiz,– deıdi S.Qabyldına. – Sol kúnnen qııamet bastaldy. Aqyry, oblys ákimdigine jazyp, Talapkerden 10 sotyq jer bólindi. Biraq, oıpań saıdan, batpaq jerden berilgen eken. Baryp kórsem, kórshilerdiń ýaqytsha úıi (vremıanka) belýardan sýda tur, qabyrǵalary kertilip qulaý aldynda. Qutyla salaıyq degeni ǵoı. Men ol jerden bas tarttym. Kóp jyl sarsańǵa túsip, qurǵaq jerden basqa ýchaske beriletin boldy, áıteýir. Qýanyp júrip, aýyl ákimi A.Isabekovanyń qandaı sheshim shyǵarǵanyna mán bermeppin. Ol 2003 jyly qabyldanǵan «Jer kodeksiniń» 32-babyn qoldanyp, bir jylǵa jalǵa bergen eken».
Biraq, ákim sol kodekstiń 23-baby boıynsha aldymen jerge memlekettik akt berýi qajettigin eskermegen. Jer azamattarǵa bir-aq ret beriledi. Al, Isabekovanyń pármeni boıynsha bir jylda úı salyp kirip almasań, armandaryńnyń kúl-talqany shyǵady. Bul endi túlkiniń tyrnany qonaqqa shaqyrǵanyndaı kúlkili tirshilik. Tıisti qujat daıyndaýǵa kúni-túni kóz ilmeseń de bir jyl báribir jetpeıdi. Júıke tozý, qarjy shyǵynyn aıtpaǵanda, 5-6 jyl úı sala almaǵandar qanshama. Osyndaıda jer telimin bólý, oǵan qujat daıyndaýdy qııametke aınaldyrý basshylarǵa tıimdi sııaqty degen oı keledi. Birinshiden, jylda qujat daıyndap, halyq aýdan bıýdjetine aqsha túsiredi. Ekinshiden, zý etip óte shyǵatyn bir jylda úı sala almaǵan adamdardyń jerin basqaǵa berýge bolady.
Apamyz qartaıǵan shaǵynda quqyqtyq saýatyn myqtap kóterýge kóshkeni qolymyzda ustap otyrǵan hattyń árbir paraqshasynan baıqalady. Myna jerin qarańyz: «...Oǵan dálel keltiremin. 2010 jyly 10 adamnyń jer telimin qaıta alyp qoıý sheshimi shyǵarylǵan. Solardyń ishinde D.Kabelda ǵana óz úlesin qaıtaryp aldy. Demek, buǵan zań jol beredi eken. Qýynbaǵandar kúder úzip qala beredi. Qansha jerden moratorıı bolsa da osy jyldary Qaraótkel aýylynda 7000 adamǵa jer berilgenin prokýratýra anyqtaǵan. Kezek degenińiz saqtalmaıdy. Altyn alqaly K.Áljanova men M.Qaıyrjanovaǵa 2004 jyly kezekke tursa da Talapkerden jer buıyrmaı-aq qoıdy. Al, meniń jerimdi 2011 jyly «Jer kodeksiniń» 94-babynyń 3-shi bóligin, 29-babynyń 2-shi bóligin, el Konstıtýsııasynyń 26-babynyń 3-shi bóligin óreskel buzyp, 2011 jyly ǵana kezekke turǵan N.Estemesovke bere salǵan. Muny aýdandyq prokýratýra anyqtady, tekseris te júrgizip jatyr. Al, aýdandyq qarjy polısııasy osy qııanatshyl áıeldi qyzǵyshtaı qorǵaıtyny túsiniksiz».
Osy oraıda, joǵarydaǵy jer telimin jalǵa berýdegi Astana mańyndaǵy aýdandardyń árkelki ustanymy tańǵaldyratynyn eske sala keteıik. Saǵadat Qabyldınanyń aıtýynsha, Aqkól aýdanynda jer telimi memlekettik aktimen bir aı ishinde beriledi. Arshaly aýdanynda jalǵa berý 5 jyl merzimdi qamtıdy. Sonda, Selınograd aýdany qaı zańǵa súıenedi eken? «Jyl saıyn jalǵa berý shartyn uzartý kedeılikti qoldan jasaýmen birdeı» degen ótinish ıesiniń sózinde jan bar dep túıindeýge bolatyndaı.
Iá, jer máselesi qaı jerde bolsyn óte ózekti. Al, Astananyń mańyndaǵy Selınograd aýdany úshin aıryqsha nazarda ustalatyn jaǵdaı ekenin bilemiz. Buǵan qatysty kóptegen paıym jasaýǵa bolady. «Jurttyń bári kóshe berse, altyn besik aýyldarymyzda kim qalady?» deýshiler bar. Júrek jylıtyndaı bolǵanymen, munyń durys emes dep kim aıtady. Qandaı jaǵdaıda bolsyn azamattardyń quqyǵy zańmen qorǵalady. El gazetiniń ustanymy da osy. Oqyrmandarymyz «Egemenniń» jer taratatyn uıym emestigin jaqsy biledi. Ádildik aýylyna aıaǵy tıip, daýysy jetpegendikten habarlasady. Durys bolsyn, burys bolsyn ony eskerýsiz qaldyrýǵa eshkimniń haqysy joq.
Sonda jergilikti bılik ne úshin dármensizdik tanytady? Aýdan, aýyl ákimderi osy máselege qatysty nege túsinik jumystaryn júrgizbeıdi? Týrasyn aıtsaq, aýdannyń jyl saıyn aýysatyn ákimderi ózinen burynǵy bylyqpaıdy kóterýge, qosymsha jaýapkershilik alýǵa qulyqsyz. Ony Aqmolǵa saparymyz barysynda baıqaǵandaı boldyq. Bir kún buryn telefonmen habarlasyp, sapar maqsatyn aıtqanymyzǵa qaramastan, aýdan ákiminiń qabyldaýynda tórt saǵattan astam ýaqyt otyryp, saǵat 13.30-da qabyldaý qurmetin ıelendik.
Sóıtip, ákim myrza túski úzilis kezinde aýdandyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Aızada Tólegenovany shaqyryp, apyl-ǵupyl tapsyrma berdi. Aqyry, keshki tórt kezinde, jer basshysy qol qoıǵan nebári úsh aýyz jaýap aldyq. Máseleni ashyq túsindirý, osynshama adamnyń sandalysqa túsý syryn ashý, oǵan naqty baǵa berý degenińiz joq. Tipti, osy úsh aýyz jaýaptyń óne boıynan órkókirektik pen ashý-yza salqyny seziletinin qaıtersiz?! Onyń ornyna memlekettik qyzmetkerdiń hat artynda adam baryn, ashynǵan taǵdyr baryn eskergeni, az ǵana ýaqyt bólip, máseleniń anyq-qanyǵyna jetýge tyrysqany jón emes pe?
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan».
Aqmola oblysy,
Selınograd aýdany.