Adamnyń taǵdyry – oıynshyq emes. Ásirese kólikte otyrǵan jolaýshynyń taǵdyry alańdatady. Desek te muny kólik júrgizetin júrgizýshiler eler emes. Áıtpese jol apaty bolmas edi. Tas joldyń boıynda adamnyń taǵdyry úzilmes edi. Máselen, oblystyq polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń aqparatyna qaraǵanda, Atyraýda bıylǵy 8 aıda 159 jol-kólik apaty bolǵan. Sonyń saldarynan 199 adam jaraqat alyp, 39 adam kóz jumdy. Al 4 qazanda Qyzylqoǵa aýdanyndaǵy Jamansor stansasynyń tusymen ótetin «Atyraý – Aqtóbe» baǵytyndaǵy tas jolda Renault Duster men Geely kólikteriniń soqtyǵysyp, bir mezette toǵyz adam mert boldy.
Resmı derekke qaraǵanda, Renault Duster kóligindegi tórt jolaýshy Qyzylqoǵa aýdanynan Atyraý qalasyna baǵyt alǵan eken. Al Geely kóligine otyrǵan bes jolaýshy Atyraýdan Saǵyz aýylyna barý úshin jolǵa shyqqan. Alaıda bári dittegen jerine jete almaı, jol ústinde jan tásilim etti.
Toǵyz adamnyń ómirin úzgen jol apaty Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaevtyń ózin alańdatyp otyr. Mınıstrdiń málim etýinshe, jol-kólik oqıǵalarynyń 96 paıyzy júrgizýshilerdiń kinásinen. О́ıtkeni júrgizýshiler patrýldik kezekshilikter men beınekameralar joq joldarda erejeni óreskel buzady. Naqtyraq aıtqanda, jyldamdyqty shamadan tys arttyryp, tyıym salynǵan, tipti joldyń qaýipti tustarynda aldaǵy kólikti basyp ozýǵa asyǵady. Al mundaı jeligýdiń sońy kóbine qaıǵyly apatqa, orny tolmas ókinishke uryndyrady.
– Ishki ister mınıstrliginiń statıstıkalyq málimetteri kólik júrgizý ótili bir jyldan tómen tájirıbesiz júrgizýshilerdiń úlesine jol-kólik oqıǵalarynyń tek 1,8 paıyzy ǵana tıetinin kórsetedi. Jol apattarynyń basym bóligi tájirıbeli júrgizýshilerdiń qatysýymen bolady. Olar qaýipti táýekelderge sanaly túrde baryp, ózderiniń ǵana emes, basqa adamdardyń ómirine de úlken qater tóndiredi. Ishki ister mınıstrligi jol-kólik oqıǵasynyń negizgi sebepterin qaperge alady. Bul – birinshiden, jyldamdyqty arttyrý (33,1%), ekinshiden, manevr jasaý erejesin buzý (17,7%), úshinshiden, rettelmeıtin jaıaý júrginshiler ótkelinen ótý erejesin buzý (7,6%). Osyǵan baılanysty mınıstrlik avtokólik júrgizýshilerin jol qozǵalysy erejeleri men shekteýlerin qatań eskerýge shaqyrady. Al jaıaý júrginshilerge jolda qyraǵy bolýdy eskertedi, – deıdi mınıstr Erlan Turǵymbaev.
Mınıstrdiń alańdaıtynyndaı jóni bar. Buǵan Atyraý oblysynyń mysalynan myna derekterdi alǵa tartýǵa bolady. Naqtylaı aıtqanda, jaqynda óńir polıseıleri «Qaýipsiz jol» aksııasyn ótkizip, júrgizýshilerdiń úsh kúnde jol erejesin 1839 ret buzǵanyn anyqtady. Onyń ishinde 366 ret jyldamdyqty arttyrý, 288 qaýipsizdik beldigin taqpaý, 174 kólik júrgizý kezinde uıaly telefondy paıdalaný derekteri tirkeldi. Sondaı-aq tehnıkalyq baıqaýdan ótpegen 100 kólik anyqtalyp, ákimshilik hattamalar toltyryldy. Kólikti mas kúıinde basqarǵan 17 júrgizýshi ustaldy.
Mas júrgizýshi demekshi, jyl basynan olardyń sany 500-ge jýyqtap otyr. Olardyń 385-ine Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 608-babymen ákimshilik hattamalar toltyrylypty. Mamandandyrylǵan ákimshilik sottyń sheshimimen bul júrgizýshiler 15-ten 20 táýlikke deıin qamaýǵa alynyp, 7 jyl merzimge kólik quralyn basqarý quqyǵynan aıyryldy. Sot qaýlysymen kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylǵan 47 azamatqa qatysty Atyraý qalalyq polısııa basqarmasynyń anyqtaý bólimi Qylmystyq kodekstiń 346-baby, 1-bóligimen sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizip jatyr.
Polısııa qyzmetkerleri tek 1-14 qyrkúıek aralyǵynda mas kúıde kólik quralyn basqarǵan 30 júrgizýshini toqtatty. Olardyń arasynan 24 júrgizýshige Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 608-babymen hattama toltyrylyp, 15 táýlikke qamaýǵa alynypty. Tekserý kezinde 6 júrgizýshiniń budan buryn kólik basqarý quqyǵynan aıyrylǵany anyqtaldy. Endi bularǵa qatysty Qylmystyq kodekstiń 346-babymen tekserý bastaldy.
Júrgizýshilerdiń shekten shyǵýy ózge derekterden de ańǵarylady. Muny olardyń túrli aıyppuldy tólemeı júrgenine baılanysty aıtyp otyrmyz. Polısııa qyzmetkerleri osyǵan oraı «Boryshker» aksııasyn ótkizip keledi. Munyń maqsaty – boryshkerlerdi anyqtap, quqyq buzýshylar arasynda aıyppul tóleý týraly habarlamalardy taratý, sondaı-aq salynǵan ákimshilik aıyppuldardy óndirtip alý.
– Úsh kúnde júrgizilgen reıd kezinde mobıldik toptarmen 53 avtokólik quraly Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekstiń 785-babymen (Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly ister boıynsha is júrgizýdi qamtamasyz etý sharalary) memlekettik nómirlik belgilerin alyp tastaýmen aıyppul turaǵyna qoıyldy. Sondaı-aq 37 boryshkerge habarlama tabys etildi. Úsh kúnde 16 mln 534 teńge aıyppul óndirildi. Onyń ishinde 747 750 teńgesi Atyraý qalasynda ustalǵan boryshkerlerge tıesili bolyp otyr, – dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Atyraýda kólik júrgizýshileri tarapynan bolatyn jol erejesin buzýdy azaıtý maqsatynda túrli sharalar qolǵa alynyp otyr. Sonyń qataryndaǵy «Sergek» jobasymen kóshelerge 2748 kamera ornatyldy. Onyń 774-i qoǵamdyq qaýipsizdikti baqylaýǵa arnalyp otyr. Buǵan deıin ornatylǵan 750 beınebaqylaý kamerasy da atalǵan júıege qosyldy. Al jol qıylystary men jelilik ýchaskelerdi 612 kamera baqylaıdy. Oblystyq polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń aqparatyna qaraǵanda, 10 qyrkúıekten bergi segiz kúnde Atyraý qalasynda «Sergek» kameralarymen 2513 quqyqbuzýshylyq tirkelgen. Quqyq buzýshylarǵa 35 mln 983 myń teńge kóleminde aıyppul salynǵan. Aıyppuldyń 3 mln 533 myń teńgesi óndirilgen.
Mine, osyndaı sharalar qolǵa alynǵanmen, taqtaıdaı tegis tas jolǵa tússe, jeligip shyǵa keletin júrgizýshiler aıylyn jııar emes. Sonyń kesirinen tas jolda talaı taǵdyr úzilip, qanshama otbasy qaıǵy jutyp otyr. Balalardyń ata-anasyz, aǵaıyn-týystyń baýyrsyz qalyp jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Al bul júrgizýshilerdi de alańdatsa, jol apaty oryn almas edi-aý.
Atyraý oblysy