Jańarǵan, jarqyraǵan Petropavl jınaqy damýdy qalap otyr

Turǵyn úı qurylysy bárinen mańyzdy

Qyzyljar qalasynyń qonaqtar eń kóp kiretin qaqpasy – Ońtústik-shyǵys aýdanynda. Elimizdiń júregi Nur-Sultannan, Almaty­daı baıraqty bas qaladan, jalpy bar­lyq baıtaq Qazaqstannan avtokólikpen kele­tin­derdiń bári aldymen osy qaqpany asha­dy. Osyndaǵy eń úlken kóshe qalany qaq jaryp, soltústik-batys qaqpaǵa bir-aq jet­kizedi. Ol Keńes Odaǵy jyldarynda revo­lıý­sıoner Kırovtyń atymen atalatyn jáne jartysy Jambyl atymen jal­ǵa­satyn. Táýelsizdik jyldarynda kóshe tutasymen jyr alybynyń atyna berildi.

2019 jyldyń qara kúzinde osy qaqpaǵa Qojabergen jyraýdyń alyp eskertkishi ornady. Buryn Petropavlda qazaqy kórinis joq eken degenderge babamyzdyń asqaqtaǵan beınesi jaýap berip, «barmyz mine, joǵary shyq!» degendeı bolyp shyǵysqa qarap jol siltep tur.

Jyraýdyń eskertkishin aınalǵan jolmen qalanyń bas kóshesi – Jambyl dańǵylyna shyqqandar buryn myjyraı­ǵan eski úılerge tap bolatyn. 4-5-qabatty «hrýshevkalar» qandaı súreńsiz bolsa, odan bergi bir qabatty eski tamdar da qalanyń surqyn qashyryp turatyn. Olar­dy syıly qonaqtar kelerde syrlatyp, dýaldaryn bıýdjet esebinen nemese jer­­­gilikti kásipkerlerdiń qaltasynan jón­detip qoıǵanymen eski úıler kóp bolsa bir jyldan soń «kón qatsa qalybyna bara­dy» degendeı taz qalpyna qaıta túsetin.

Árıne, qalanyń tarıhı kórinisin, ejel­gi qalpyn saqtaý kerek. Ol munda da umy­tyl­ǵan joq. Tarıhı qundylyǵy bar úıler men ǵımarattar jóndelip, árlenip jatyr. Keı­biri tipti burynǵy qalpynan da asyp, jaınap ketken. Biraq aǵash bóre­ne­lerden nemese samannan qalanǵan alasa úılerdi saqtaý ońaı emes. О́ıtkeni 90-100 jyl boıy turǵan bul úılerdiń qury­lys materıaldary ábden shirigen. Irgetasy berik bolmaǵandyqtan jartylaı jerge kirip ketkenderi de bar. Mundaı úılerdi qalaı saqtaısyń? Sondyqtan olardy súrip, ornyna osy zamanǵy kópqa­bat­ty jaı­naǵan úıler turǵyzý qala basshylyǵy­nyń alǵa qoıǵan maqsaty bolyp otyr.

Qala ákimi Bolat Jumabekovtiń aıtýy­na qaraǵanda, renovasııa baǵdarlamasyn ózgertýge oblys ákimi Qumar Aqsaqalov­tyń ózi basshylyq jasaǵan. «Qalanyń ishin­degi eski, qulaǵaly turǵan úılerdi buzý arqyly biz ınfraqurylymy jaqsy jer ýchas­kelerin bosatamyz. Sonyń nátı­je­sinde qala qurylysyna bıýdjettik qara­jat qana emes, jekemenshik kapıtal da qu­ıy­lady. О́ıtkeni jekemenshik ıeleri ınfra­qu­rylymy joq jerge qurylys salýǵa yqtııatty emes, olar naq osyndaı jer­lerdi qalaıdy. Jol, sý, jaryq, jylý tartý sııaqty qosalqy shyǵyndardy eshqan­­daı ınvestor qalamaıdy. Qazirdiń ózinde on shaqty kompanııa osyndaı, eski úıler­den bosaǵan jerlerge qurylys tur­ǵyzýǵa nıet bildirip otyr. Sóıtip biz qa­la­nyń aýmaǵyn dalıtyp jibermeı, ishki jer esebinen bıikke ósirýdi maqsat etip otyrmyz. Al Turǵyn-úı qurylys jınaq bankisinde qarajat jınap júrgen turǵyndar jekemenshik kompanııa­lar salǵan úılerdi jedel satyp alýda», deıdi Bolat Serikuly.

Renovasııa baǵdarlamasymen 2020 jyl­­dyń sońyna deıin 350 otbasy qula­ǵaly tur­ǵan eski úılerden kópqabatty jaı­­ly pá­ter­lerge kóshiriledi. Qurylys bú­­gin­gi qarqynynan taımaı, toqtamaı júr­gi­zil­se, tipti 500 otbasy da jańa úıler­ge k­ó­­ship qalýy múmkin. Osy baǵdarla­­maǵa sáı­kes tutas turǵyn úı oramdary jańartyl­maq.

Eger 2017-2019 jyldary 724 eski úı buzylǵan bolsa, tek 2020 jyly ǵana osyn­daı 283 qonysty súrý josparlanǵan. Bar­lyq súrilgen úı ıeleriniń 90 paıyzy jańa, jaıly úılerge kóshirildi. Árıne, eski úılerin ardaqtap, shekten tys joǵary baǵany talap etip, sottasyp otyryp alatyndar da joq emes. Qala bıligi osylaısha keıde qurylys qarqynyn tómendetip alady. О́ıtkeni sot prosesteri uzaqqa sozylyp ketip, qurylys alańy bosamaı jatady. Sonyń ózinde 2017-2019 jyldary jańadan 39 kópqabatty turǵyn úı turǵyzylǵan. Turǵyn úımen qamtamasyz etý jónindegi memlekettik baǵdarlamaǵa sáıkes osy kezeńde 2726 adam qonys to­ıyn toılady. Onyń ishinde 974 otbasy ıpoteka, 686-sy jalǵa alý, 142-si «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha úıler aldy.

2016-2019 jyldary paıdalanýǵa berilgen 39 kópqabatty úıdiń aýmaǵy 529,8 myń sharshy metr bolsa, sonyń ishinde 2016 jyly – 99 sharshy metr, 2017 jyly – 135,6 sharshy metr, 2018 jyly – 141,6 sharshy metr, 2019 jyly 153,6 myń sharshy metr salyndy. Kórip otyrǵanymyzdaı, turǵyn úı salý qarqyny jyl saıyn ósip keledi. Atalǵan kezeńde berilgen barlyq páter sany – 4197.

Biraq bir qyzyǵy, turǵyn úı alý kezegine turǵan áleýmettik álsiz toptar ókilderi de azaıar emes. Máselen, 2016 jyly olar 4345 bolsa, 2017 jyly – 4922, 2018 jyly – 5530, 2019 jyly – 5515 bolǵan. Al kópbalaly analar 2016 jyly 181 bolsa, 2017 jyly – 220, 2018 jyly – 273, 2019 jyly 196-ǵa jetken. Osynyń ózi qaladaǵy halyq sanynyń ósip jatqanyn kórsetip tur.

Búgingi tańda turǵyn úı alý boıynsha ákimdiktiń esebinde 5771 áleýmettik álsiz top ókilderi, 272 kópbalaly ana, 1733 jetim bala, 64 soǵys qımyldaryna qatysqandar tur.

Qazir qalada 118 qulaǵaly turǵan jáne 19 apatty úı bar. Al jalpy aıtqanda burynnan kele jatqan bir qabatty 14,5 myń jekemenshik úıdiń 12 myńǵa jýyǵy.

Sonymen birge Petropavlda burynnan bar kópqabatty úılerdegi páterlerdiń baǵasy joǵary. Munyń sebebi jańa úılerdiń jetispeıtindiginen bolyp otyr. Qalaı desek te Petropavldaǵy turǵyn úı qurylysy burynǵy kezben salystyrǵanda kósh ilgeri. Onyń basty kórinisi – Jambyl kóshesiniń boıyndaǵy eski úılerdiń tegis súrilip, orynyna keń, jaryq, bıik úılerdiń salynǵany. Bul shaǵyn aýdan qazir «Jas órken» degen jańa, ádemi ataý alǵan. Osy shaǵyn aýdanda 900 oryndyq qazaq mektebiniń ǵımaraty ashyldy. Oǵan qalanyń ortasyndaǵy oqýshylarynyń sany belgilengen normadan eki-úsh ese asyp, qysylyp-qymtyrylyp otyrǵan Qojabergen jyraý atyndaǵy mektep kóship kirdi. S.Muqanov atyndaǵy qazaq teatrynyń da salynyp jatqan jańa ǵımaraty jyldyń sońyna deıin ashylmaq. Buryn qala turǵyndary bul aýmaqty «DSR» (dorojno-stroıtelnyı raıon) degen qalyń jurtqa belgisiz ataýmen ataıtyn. Ol qalanyń bir artta qal­ǵan, damymaǵan aýdany sanalatyn. Bul jaq­qa saldyrlaǵan eski, qysta sýyq, jazda ystyq trolleıbýstar ǵana júrip, qala­lyq­tarǵa qolaıly bolmaıtyn. Jeri qur­ǵaq bol­ǵanymen turǵyndar bul jaqta turýǵa yqylasty emes edi. Endi bul aýdan qala­nyń sándi, saıaly aýdany bolypty. Halyq osy jaqtan úı alýǵa qushtar bolyp, eleńdep otyrady.

Renovasııa baǵdarlamasy boıynsha jańǵyrtylýǵa tıisti shaǵyn aýdandardyń biri – «Kopaı». Kózi qaraqty oqyrman jazýshy Sábıt Muqanov «О́mir mekte­bin­de» sı­pattaıtyn ne nómiri joq, ne kóshesi joq, «byt­qyl-bytqyl úıleri jy­pyr­laǵan» aýdan osy bolatyn. Dál sol kúıinde ol osy kez­­ge deıin keldi. Mun­daǵy kóshelerge av­to­­­býs­­tar da kire almaı­dy. Jol da joq, áı­teýir qu­­j­ynaǵan turǵyndar ǵana bolatyn.

Keńes Odaǵy jyldarynda da, Táýelsiz­dik kezinde de qalanyń ortalyǵyn­da orna­lasqan osy aýdandy súrýge eshkimniń batyly barmaǵan. О́ıtkeni mundaǵy úılerge ejelden birneshe otbasydan tirkelip alǵan. Keńes jyldarynda tirkelgen adamdar sanyna qaraı jańa úı beriletin bolǵandyqtan shamadan tys, tym kóp adamǵa sapaly qonys berýdi sol kezdegi bılik qalamaǵan. Táýelsizdik kezinde de ákimder qalanyń bul «bytqylyna» tisi batyp, qol suǵa qoımady. Endi oblys ákim­­digi osy aýdannyń jypyrlaǵan eski úı­lerin súrip, ornyna 21 kópqabatty úıler­den turatyn keshen turǵyzýdy jos­parlap otyr.

Jalpy, 2020 jyldyń bıýdjetinde Petropavl qalasy boıynsha turǵyn úıler salýǵa 18,5 mlrd teńge qarastyryl­ǵan. 2021-2025 jyldarǵa Petropavl qalasy­nyń ákimdigi 174,4 myń sharshy metr tur­ǵyn úıdi paıdalanýǵa berýdi josparlaý­da. Bul jyl saıyn 2500-3000 páter beri­ledi degen sóz. Sóıtip, 5 jylda 22 myń adam qonys toıyn toılaıtyn bolady. Osyndaı murat-maqsaty joǵary jospar­dy Pet­ropavl qalasynyń bıligi Táýel­siz­dik jyl­darynda aldyna eshqashan qoımaǵan edi.

Qalalyq máslıhattyń kezekti sessııa­synda eski aınalmalardyń bárin jań­ǵyrtýdy maqsat etken «Jańa qala» atty baǵdarlama qabyldandy. Ol joǵary­da atalǵan maqsattardy iske asyrýdy kóz­degen. Sonyń ishinde qala ishindegi bar­lyq eski úılerdi súrip, aınalmalardy tegis jańǵyrtý, olardyń turǵyndaryn tegis jańa úılerge qonystandyrý mindeti bar. Sóıtip, eski Qyzyljar tolyqtaı jar­qy­ra­ǵan jańa qalaǵa aınalmaq. Oǵan qol jet­kizýdiń jolynda birtutas turǵyn úı saıa­satyn iske asyrý, turǵyn úı qoryn reno­va­sııalaý sııaqty mindetter qolǵa alynǵan.

Basqa qurylystar da bastan asady

Kópqabatty úılerdi kúrdeli jóndeý­den ótkizý de – qurylys jumystary­nyń bir salasy. Ol «2020 jylǵa deıingi aımaqtardy damytý» baǵdarlamasy negizinde iske asyrylýda. 2016-2019 jyldary 165 úıge kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilgen. Al bıyl kezekte 46 úı tur. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń Qurylys komıtetine 2021-2023 jyldarǵa 2,6 mlrd teńgeniń bıýdjettik suranymy jiberilgen. Ol 38 úıdiń tóbesin jóndeýge, 8 úıdiń 20 lıftin jańartýǵa jetedi.

Balalardyń oıyn alańy da qala bıli­giniń bir búıirinde júredi. Qazir sha­harda 586 aýla bolsa, sonyń 341-de bala­lar­dyń oıyn alańdary turǵyzylǵan. Bul – barlyq alańnyń 58 paıyzy degen sóz. 2019 jylǵa deıin sonyń 283-i tur­ǵy­zylǵan edi, al bıyl taǵy da 57 alań iske qosyldy. Jas turǵyndarǵa óz aý­la­lary­nyń kóz tartarlyq ádemi bol­ǵany kerek. Sonda eline, jerine degen súıis­penshilik oıanary haq. «Aldymyzdaǵy úsh jylda 245 aýlanyń ishinde balalar alań­dary turǵy­zylsa, biz bul máseleni túpki­likti shesher edik», deıdi qala basshysy B.Jumabekov.

Sońǵy jyldary Petropavldyń sport­tyq jetistikteri respýblıka kólemi ǵana emes, dúnıejúzilik arenada kórinip júr. Sonyń ishinde Olımpıada chempıony Aleksandr Vınokýrov Qyzyljarda velo­sıpedshiler mektebiniń damýyna da úlesin qosyp keledi. Qazir onyń atynda velosıpedshilerdiń sport saraıy da bar. Sonymen qatar 2016-2019 jyldary 35 shaǵyn fýtbol alańy, 31 trenajerlyq keshen, kóshede gımnastıkamen aınalysýǵa arnalǵan «Street workout» alańdarynyń tórteýi salynǵan. Bular keminde 5 myńdaı adamdy qamtıdy. Sonyń nátıjesinde 2019 jyly fýtboldan balalardyń 22 komandasy qurylǵan.

2020 jyly balalardyń sporttyq ınfraqurylymdaryn damytý jalǵasyn tapty. «Qarasaı» stadıonynyń mańynda daladaǵy trenajerler, basketbol jáne voleıbol alańdary turǵyzyldy. «Dınamo» sta­dıony da jańǵyrtylýda. Munda da Street Workout, rollerdrom, basketbol, voleı­bol jáne tennıs alańdary salynýda.

Al aldaǵy úsh jylda qalanyń 30 aýla­synda sporttyq trenajerler ornatý kózdelgen. 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamada onyń sanyn eki esege jýyq kóbeıtý josparlanyp otyr. Sóıtip balalar men jasóspirimderdiń ǵana emes, barlyq turǵynnyń dene shynyqtyrýy men saýyǵýyna jaqsy jaǵdaı jasalady.

Qala turǵyndarynyń demalys oryn­darynyń sanyn kóbeıtý de kún tártibinen túspeıdi. Bul qala sánin de arttyryp, adamdardyń estetıkalyq talǵamdaryn oıatýǵa yqpal etedi. Qazir Qyzyljar kóshe­lerimen jaıaý kele jatqan adam kóptegen ádemi skverge otyra ketýge múmkindigi bar. Ony dekoratıvti oıý-órnektermen árlendirip qoıǵany kózdiń jaýyn alady. 2016-2019 jyldar aralyǵynda bir ǵana Jálel Qızatov kóshesiniń boıynda osyndaı alty skver ornatylǵan. Jambyl kóshesiniń boıynan da osyndaıdyń birnesheýi uıymdastyrylǵan. Al M.Ju­mabaev pen K.Sútishev kósheleriniń qıy­lysyndaǵy «Ana men bala» skveri kór­kemdik sheshiminiń joǵarylyǵymen tánti etedi. 20-shy shaǵyn aýdanda jańadan ashylǵan meshittiń mańyndaǵy sýburqaǵy bar «Qyzyljar» kesheni de turǵyndardyń kózin tartady. Jalpy, osy jyldyń sońyna deıin qala aýmaǵynda taǵy da 5 skver iske qosylmaq. Onyń rahatyn mańynda qonystanǵan 15 myńnan asa adamnan basqa júrginshiler men jolaýshylar da kórýde. Olardyń qataryna «Bereke» shaǵyn aýdanyndaǵy, E.Brýsılovskıı men «Kazahstanskaıa pravda» kósheleriniń qıylysyndaǵy, Qazaq teatry men vokzal alańyndaǵy skverler jatady.

Qalanyń sánin keltiretin qurylystar ǵana emes, joldardyń da tıisti talapqa saı bolýy ǵoı. 2019 jylǵa deıingi tórt jylda Qyzyljardyń 56 kóshesiniń boıyndaǵy 71,8 shaqyrymdyq ishki joldary jón­delgen. Bıyl bul jumystar birshama saıa­byrlap, Semashko, Altynsarın kóshe­leriniń boıyndaǵy 1,9 shaqyrym jolmen shektelgen. О́ıtkeni qalanyń ortalyq kóshelerindegi joldardyń negizgi bóligi qalypqa keltirilgen. Al kelesi jyly Kre­po­stnoı kóshesiniń boıyndaǵy uzyndyǵy 0,9 shaqyrym joldy jóndeý kózdelgen.

Aýlalardyń asfalttalýy da qala bıliginiń nazarynan qaǵys qalmaıdy. Jyl sońyna deıin qalanyń barlyq 586 aýlasynyń 459-da tas joldar jóndelip bitedi. Bul 78 paıyz degen sóz. Bıyl sonyń ishinde 98 aýlanyń joly jóndelgen. Qala basshysy 2022 jyldyń sońynda Qyzyljardyń barlyq aýlasyn asfalttap bolamyz dep otyr.

Qala kósheleriniń túngi mezgilde jaryq bolýy adamdardyń júrip-turýyna yńǵaıly ári qaýipsizdik úshin kerek. Jarqyrap turǵan jerlerde túrli qylmys jasaýǵa sýyq qoldylar men buzaqylar da ımenip júredi. 2016-2019 jyldarda Qyzyljardyń 15 kóshesine burynǵy lampylar aýystyrylyp, energııa únemdeıtin 3505 dıodty shamdar ilingen edi. Bul qala bıýdjetine 11 mln teńgeni únemdeýge múmkindik týdyrǵan. Al bıyldyń ózinde ǵana qalanyń 16 kóshesiniń shamdary energııa únemdegish ári jaryǵy mol shamdarǵa aýystyryldy. Bul shamdardyń bir artyq­shy­lyǵy sol, tún túnegi túnergen saıyn jaryǵy ózdiginen molaıa beredi. Al qarań­ǵylyq tym qoıýlanbaǵan ymyrt pen tańǵy mezgilde jaryqty azaıtady. Bıyl osyndaı 2846 sham burynǵynyń ornyna ornatyldy. Onyń 896-sy qala bıýdjetiniń esebinen alynsa, qalǵany Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń bólgen qarajaty esebinen alynǵan. Sóıtip, qazir qalanyń 100 myńnan artyq turǵyny túngi jarqyraǵan jaryqqa qol jetkizip otyr.

Qala ishindegi jolaýshylar tasymaly osy kúnge deıin Qyzyljardyń kúrdeli máseleleriniń biri bolatyn. Reseıdiń 23 oryndyq eski avtobýstary qala turǵyndaryn tasymaldaýǵa qolaısyz. Esik­­tegi tik baspaldaqtarynan kirip-shyǵý­dyń ózi bir kúsh. Talaı adam súrinip jyǵy­lyp, jaraqattanyp jatqanyn da estı­tin­­biz. Qala basshylary da osy tarapta tur­­ǵyn­­dardan únemi aryz-shaǵym estip jatady.

Qazir oblys ákiminiń tapsyrmasymen qala marshrýttarynyń júıesi tekserilgen. Kúnine turǵyndardy tasymaldaýǵa 220-230 avtobýs marshrýtqa shyǵady eken. Endi Qazaqstannyń damý bankinen 7 pa­ıyzdyq ósimmen ǵana alynǵan lızıng arqyly Qyzyljarǵa 100 avtobýs alynady. Bul – 23 oryndyq saldyraǵan kólik emes, uzyndyǵy 9 metrge deıin jetetin 50-60 kisilik úlken avtobýstar. Qala kóshe­lerine osynsha avtobýs samsap engende Qy­zyl­jar odan ári jaınaı túseri sózsiz.

Sonymen qatar qala bıligi qazir Almaty­nyń «Kólik jáne kommýnıkasııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» JShS-men kelisimshartqa otyryp, baǵyttardy ońtaılandyrý jumystaryn júrgizýde. Al «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes «ALEMPAY» JShS kómegimen elektrondy bılet satý júıesi de engizilmek. Bul tasymal­daýshylar jumysynyń móldirligin qam­­tamasyz etip, olardyń tabysyn jasy­ryp, salyqtan jaltarýyna jol ber­meıdi. Sonymen qatar tıisti tasymal jeńil­dikterin (qart adamdar, oqýshylar men stýdentter) iske asyrýǵa da qolaıly. Jyl sońyna deıin osy júıe Petropavlda en­giziledi. Búgingi tańda «ALEMPAY» JShS osy valıdatorlardy qoıý jóninde úsh tasymaldaýshymen kelisimshartqa otyryp úlgerdi. Al qolma-qol aqshasyz eseptesý «Kcell» uıaly baılanys operatory arqyly iske asyrylady.

Qyzyljarda byltyrdan beri «Qyzyljar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy ashyl­ǵanyn respýblıka turǵyndary jaqsy biledi. Osynda 4 aımaq qazir qol­daný­shylarǵa berilgen. Sonyń ishinde Parkovaıa kóshesindegi aýmaǵy 15 ga bolatyn aımaq elektr transformatorlaryn shyǵaratyn Petropavldyń zaýytyna; «Bereke» shaǵyn aýdanyndaǵy 7,3 ga aımaq germanııalyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn shyǵa­ratyn «CLAAS» kompanııasyna; 160 ga teń 3-shi aımaq «TES-2»; 15 ga teń 4-shi aımaq kópbeıindi aýrýhana qurylysyn bastaǵan túrik kompanııasyna berilgen. «Qyzyljar» EEA-nyń jalpy kólemi – 197,3 ga.

Sonymen birge jergilikti bılik aımaq­qa ınvestısııany molyraq tartý maq­satymen keıbir otandyq jáne sheteldik kompanııalarǵa jeńildikpen jer bólgen. Sonyń ishinde vagon shyǵaratyn «COOL INFINITY» JShS, faner shyǵaratyn «Severnyı fanernyı zavod» JShS, taýyq ósiretin «Petropavlovskıı broılernyı kombınat» JShS bar. Bular jańa jumys oryndaryn ashyp, salyqty arttyryp, aımaqtyń ekonomıkalyq damýyna úles qosady degen úmit bar.

Jekemenshik úı salýshylarǵa da jer telimderi berilgen. Barlyǵy 756 turǵynǵa osyndaı ýchastoktar bólingen, sonyń 493-i – «Solnechnyı – 2» shaǵyn aýdanynda.

Qyzyljardyń bir ereksheligi – munda temirden salynǵan garaj kóp. Ondaılar qalanyń ortasyndaǵy úılerdiń aýlasynda da, tipti magıstraldy kóshelerdiń boıynda da jeterlik. Qazir sonyń arasynan 1356 ruqsatsyz salynǵan garajdy buzý josparlanyp otyr. Qazirdiń ózinde 181 garaj buzylǵan. Odan bosaǵan jer aýmaqtaryn da tıimdi paıdalaný kózdelgen.

Elimizdiń «Soltústik qaqpasy» atan­ǵan, qazaqy ataýy ejelden Qyzyljar bolyp kelgen Petropavl qalasynyń qu­ry­lys, kólik, jol jáne basqa da ınf­ra­qurylymdar salasyndaǵy búgingi tynys-tirshiligi osyndaı.

PETROPAVL