Keshe Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń resmı ókili Altaı Ábıbýllaev kezekti baspasóz konferensııasynda aldaǵy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezine qatysty birqatar málimetterdi ortaǵa saldy.
Bizdiń elimiz ben qoǵamda asa mańyzdy ról atqaratyn jáne jalpy quqyqtyq memlekettiń negizin qalaıtyn sot júıesine memleket árqashan nazar aýdaryp keledi, dedi ol.
*Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezi qarsańynda
Keshe Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń resmı ókili Altaı Ábıbýllaev kezekti baspasóz konferensııasynda aldaǵy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezine qatysty birqatar málimetterdi ortaǵa saldy.
Bizdiń elimiz ben qoǵamda asa mańyzdy ról atqaratyn jáne jalpy quqyqtyq memlekettiń negizin qalaıtyn sot júıesine memleket árqashan nazar aýdaryp keledi, dedi ol.
Memleket basshysy ústimizdegi jyldyń 6 qazanynda Qaırat Mámıdi Joǵarǵy Sot tóraǵalyǵyna taǵaıyndaý barysynda qazaqstandyq qazylardyń kásibı biliktiligin odan ári arttyryp, jalpy sot júıesindegi asa ózekti máselelerdi túbegeıli sheshý jóninde naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Qazaqstanda 1996 jyldan bastap tórt jylda bir ret sýdıalar sezi ótkizilýde. Onda sot júıesine qatysty óte mańyzdy sheshimder qabyldanyp turady. Aldaǵy 20 qarashada elordada Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezi bolady. Osyǵan oraı sezdiń kún tártibi jáne osy ýaqytqa deıin atqarylǵan ister týraly sóz alǵan Sýdıalar odaǵynyń tóraǵasy Anatolıı Smolın keńinen áńgimelep berdi.
Onyń aıtýy boıynsha, Qazaqstan sýdıalarynyń sezi tórt jylda bir ret ótedi. Ár sezdiń ózindik alar orny bar, mazmuny men máni zor. Sol 1996 jyly ótkizilgen sýdıalardyń alǵashqy sezinde Sýdıalar odaǵy quryldy. Sodan beri atalǵan odaq óziniń dármeni men pármenin naqty oń ister arqyly kórsetip keledi. Sýdıalar odaǵynyń joǵary organy – sezd bolyp tabylady. Sýdıalar odaǵynyń V sezinde sóılegen sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Nazarbaev qoǵamda sot júıesi men sýdıalardyń bedeli ósip kele jatqanyn atap kórsetip, bolashaq baǵdarlama retinde sottar qaýymdastyǵynyń aldyna bes basty maqsatty aıqyndap bergen edi.
Árıne, endi qazir syrǵyp ótken syndarly jyldardyń qorytyndylaryna nazar aýdaratyn bolsaq, sot júıesi salasyndaǵy birtalaı kúrdeli máselelerdiń sheshilip, jaýapkershiligi belgilengen úlken mindetterdiń abyroımen oryndalǵanyna kóz jetkizýge bolady. Qoǵamdyq qatynastardyń oryndy sheshilýi, zańdylyq qaǵıdatynyń basty baǵaǵa ıe bolýy, qabyldanǵan sot qaýlylarynyń pármendiligi men tıimdiligi, buqara halyqtyń sot qyzmetine degen seniminiń artýy jáne basqa da kórsetkishter sot júıesiniń bedeli men qoǵamdaǵy ornyn anyqtaıtyn shynaıy faktorlarǵa aınaldy. Eń basty nátıje – azamattar men qoǵamnyń sot júıesine, sýdıalardyń qyzmetine degen kózqarastary ózgerip, olardyń seniminiń artqany dep baǵalaý qajet.
Elimizdiń ekonomıkasynyń qaryshty damýy, ınvestısııa, ındýstrııalandyrý, ınnovasııa salalaryndaǵy reformalyq sharalardyń júzege asyrylýy jańa qoǵamdyq qatynastardyń damýyna jáne jańa zańdardyń qabyldanýyna óz yqpalyn tıgizýde. Mine, osy zamana kóshinen memlekettik bıliktiń derbes salasy sot bıligi de kesh qalmaý qajet, ıaǵnı elimizde qalyptasqan sot óndirisi men sot júıesi únemi jetilý jáne nyǵaıý baǵytynda damýy qajet.
Sońǵy jyldary sot júıesindegi mamandandyrý saıasaty jandandyrylyp, jańa mindetter aıqyndalyp, bul jumys sot-quqyqtyq reformany odan ári jetildirýdiń basty baǵyttarynyń biri retinde qabyldanyp otyr. Bul oraıda, sot tóreligin júzege asyrýdaǵy basty kórsetkishterdiń biri – sot qaýlylarynyń sapalyǵy men zańdylyǵy bolyp tabylady. Osy turǵydan alǵanda, respýblıka sýdıalary ózderiniń tereń, jan-jaqty teorııalyq daıyndyqtaryn aqtalǵan ómir tájirıbelerimen ushtastyryp, óz mindetterin abyroımen atqarýda.
Máselen, 2013 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda respýblıka sottarynda sheshim shyǵarý jolymen 154 830 azamattyq is qaralyp, joǵary turǵan sot satylary 1 689 sheshimniń kúshin joıyp, (1,1 paıyz) 2 195 sheshimdi ózgertken (paıyz). Sonymen qatar, úkim shyǵarý jolymen 13 480 adamǵa qatysty 10 634 qylmystyq is qaralyp, 118 úkim kúshin joıyp (0,5 paıyz), 971 úkim ózgertildi (3,8 paıyz). Al qaralǵan 191 095 ákimshilik ister boıynsha nebári 166 qaýly kúshin joıyp, 218 qaýly ózgergen (0,1 paıyz). Sonda, qaralǵan ister boıynsha 98,6 paıyz sot qaýlylary zańdy ári negizdi dep tanylǵandyqtan, zańdy kúshine engen.
Keltirilgen derekter sot júıesi qyzmetiniń tıimdiligi men pármendiligine shynaıy dálel bolady dep esepteımiz. Sondyqtan eki sezd aralyǵyndaǵy qol jetken tabystarymyzdyń biri jáne biregeıi – Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot óndirisi men sot qurylysyna TMD jáne basqa shetelderdegi áriptesterimizdiń qyzyǵýshylyq tanytýy, bizdiń júıeni oqyp-úırenip, tanysýǵa nıet bildirýi, ıaǵnı, qazaqstandyq sot júıesiniń halyqaralyq bedelge ıe bolýy dep baǵalaý qajet.
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynda ótkizilgen kóptegen halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııalardy, kezdesýlerdi bylaı qoıǵanda, Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń bedeldi uıym – Halyqaralyq sýdıalar qaýymdastyǵyna (HSQ) múshe bolyp qabyldanýy úlken izdenister men tynymsyz eńbektiń nátıjesi. Osylaısha, elimizde halqymyzdyń ǵasyrlar boıy basynan keshirgen, ótken ómir joldarynan bastaý alatyn, jańasha, demokratııalyq qaǵıdattardy basshylyqqa alyp qurylǵan, halyqaralyq standarttar talabyna saı keletin, dara, qazaqstandyq sot júıesiniń qalyptasqanyn aıtýǵa bolady.
Sýdıalardyń V sezinde kóterilgen Sýdıalar ádebiniń qaǵıdattary týraly máseleler óziniń zańdy jalǵasyn taýyp, belgili bir júıege keltirilýi qajet dep esepteımiz. Sonymen qatar, sottar qaýymdastyǵy qataryn jańasha oılap, memleket, sot júıesiniń bolashaǵyna patrıottyq sezimmen qaraıtyn, jalyndy jiger men tolaǵaı izdenisterdiń ıeleri, jańa tolqyn – jas sýdıalardyń kelýi óte quptarlyq jaǵdaı. Degenmen, sýdıa kadrlaryn daıyndaý, irikteý jáne tańdaý máseleleri boıynsha áli de jan-jaqty oılanatyn, asyqpaı tolǵanatyn jaǵdaılardyń barshylyq ekenin esten shyǵarmaý qajet.
Sýdıalardyń VI sezinde osy aıtylǵan másele jóninde sony pikirler, ornyqty oılar, utymdy usynystar kútiledi. Respýblıka sot júıesiniń aldynda áli talaı alynbaǵan asýlar, aýqymdy mindetter, aıqyn maqsattar bar. Sot júıesiniń damýy men sýdıalar qyzmetin halyq ıgiliginen, qoǵamnyń múddesinen bólek qaraýǵa bolmaıdy. Sol sebepti, aldaǵy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezinde sot júıesiniń memleketimizdiń damý kezeńindegi atqaryp jatqan qyzmeti men saıası róline tıisti qoǵamdyq baǵa berilip, bolashaqtaǵy mindetterimiz ben maqsattarymyzdyń baıandy baǵdarlamasy aıqyndalady degen senimdemiz.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».