Atyraýda órship turǵan qylmystyń biri – brakonerlik. Jaıyq-Kaspıı sý aıdynyndaǵy bekire tuqymdas baǵaly balyqtardyń qoryna qyrǵıdaı tıgen brakonerler «barymtasy» toqtamaı tur. Arany apandaı ashylǵan olar naryqtaǵy quny birneshe júz myń teńgege baǵalanǵan qara ýyldyryǵy úshin sý marjanynyń tuqymyn qurtpaı toqtamaýǵa bekingen syńaıly. О́ıtkeni brakonerler bekireni tonnalap «barymtalaýǵa» kóshti.
Elimizde sýyq qoldy brakonerlerge qarsy kúres júrgizilmeıdi deýge bolmaıdy. Jyl saıyn «Bekire» atalatyn keń aýqymdy aksııa ótedi. Derekke júginer bolsaq, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara qyzmeti bıylǵy 31 naýryzdan beri Kaspıı sý aılaǵynda brakonerlik árekettiń jolyn kesý, bekire tuqymdas baǵaly balyqtar qoryn kúzetý maqsatyndaǵy shara kezinde 98 quqyq buzýshyny ustady. Onyń ishinde memlekettik shekara rejimin buzǵan 14 azamat bar. Al 71 adam aýmaqtyq jáne ishki sý (teńiz) rejimin buzýshylardyń qatarynda atalady. Sondaı-aq 65 júzý, 42 qozǵaltqysh, 4 kólik, brakonerlik aýlaý quralyna jatatyn 236 shaqyrymnan astam aý, ilmegi bar arqan, 66 tuzaq, 55,1 myń ilmek tárkilendi.
El shebin miz baqpaı kúzetetin shekarashylardyń jedel áreketiniń nátıjesinde brakonerlerdiń zańsyz aınalymynan 763 dana (3,8 myń kılo) bekire tuqymdas, 4947 dana (2,5 myń kılo) usaq tuqymdy balyq, sondaı-aq 43 ıtbalyq alyndy. Brakonerlerdiń keltirgen zııany 85,6 mln teńgege baǵalanyp otyr. Al tabıǵı tirshilik ortasyna 3824 tiri balyq (onyń ishinde 695 bekire tuqymdas) pen 43 ıtbalyq jiberildi. Quqyq buzýshylarǵa 1,88 mln teńge mólsherinde aıyppul salynyp, 1 mlrd teńgeden astam ekologııalyq zalalǵa jol berilmedi.
Shekarashylar bıylǵy 18 qyrkúıekte Kaspıı teńiziniń soltústik jaǵalaýynan «Baıda» jáne «Býdarka» júzý quraldaryn toqtatyp, eki azamatty ustady. Júzý quraldarynan jalpy salmaǵy 245 kılony quraǵan 64 dana bekire tuqymdas balyqty tárkiledi. Brakonerler teńiz túbine tastaǵan aýlardy tez ári dál tabý úshin GPS navıgatoryn qoldanatyny anyqtaldy. Shekarashylar bul quraldy da tárkiledi. Al eki adamnyń tabıǵatqa keltirgen zııany 100 mıllıon teńgeden asýy múmkin.
Mundaı tabıǵat baılyǵyna sýyq qolyn suqqandardy oblystyq polısııa departamentiniń qyzmetkerleri de álsin-álsin anyqtap otyr. Máselen, maýsym aıynda Jylyoı aýdanyndaǵy «Qulsary-Saryqamys» tas jolynda toqtatylǵan kólikten salmaǵy 600 kılodan astam bekire balyǵy tárkilendi. Budan soń qyrkúıekte «Atyraý-Oral» tas jolynda tasymaldaýǵa, zańsyz satýǵa tyıym salynǵan bekire balyǵy tıelgen «Toyota Land Cruiser» kóligin toqtatty.
– Kólikten 345 dana bekire tuqymdas balyq pen salmaǵy 200 gramm qara ýyldyryq tabyldy. Osyǵan baılanysty kólikte bolǵan Batys Qazaqstan oblysynyń 28 jáne 29 jastaǵy eki turǵyny ustaldy. Olar baǵaly bekire tuqymdas balyqty zańsyz jolmen Atyraýdan Oral qalasyna jetkizbek bolǵan. Tárkilengen bekire balyqtarynyń jalpy salmaǵy 1 tonnadan asady, – dep habarlady oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmeti.
Sondaı-aq Isataı aýdanynyń 48 jastaǵy turǵynynyń «Lada Priora» kóliginen 75 kılo 600 gramm bekire tuqymdas balyq tabyldy. Baǵaly balyq júrgizýshi men jolaýshynyń qaısysyna tıesili ekeni belgisiz.
Tártip saqshylary 14 qazanǵa qaraǵan túni Jaıyq ózeniniń Damba aýyly tusynda «Yamaha» aspaly motory bar qaıyqty toqtatty. Qaıyqtan jalpy salmaǵy 625 kılony quraǵan bekire tuqymdas balyqtardyń 238 danasy tárkilendi. Osy derekke baılanysty Jańatalap eldi mekeniniń 31 jastaǵy turǵyny ustaldy.
Mine, Atyraýda aýlaýǵa tyıym salynǵan baǵaly balyqty zańsyz tasymaldaýmen ustalǵandardyń áreketi týraly derekter osylaı óriledi. Oblystyq polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, kúdiktilerdiń barlyǵyna Qylmystyq kodekstiń 339-babymen (О́simdikterdiń nemese janýarlardyń sırek kezdesetin jáne quryp ketý qaýpi tóngen, sondaı-aq paıdalanýǵa tyıym salynǵan túrlerimen, olardyń bólikterimen nemese derıvattarymen zańsyz aınalysý) sotqa deıingi tergeý júrip jatyr. Biraq quqyq qorǵaý organdary osyndaı isterdiń nemen aıaqtalǵany týraly derekti jarııa etýge qushtar emes.
Al oblystyq balyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Artýr Sádibekulynyń deregine júginsek, bıylǵy jyl basynan beri brakonerlikke qarsy pármendi jumystardyń nátıjesinde balyq qorǵaý zańnamasyn buzǵan 1886 derek anyqtalyp otyr. Onyń ishinde 1050 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, bes qylmystyq is qozǵaldy. Sondaı-aq balyq qorǵaý zańnamasyn buzýshylarǵa 20 mıllıon 724 myń teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salynypty.
Brakonerlikpen kúres máselesi tek bıyl ǵana qozǵalyp otyrǵan joq. Jyl saıyn bekire tuqymdas balyqtar qoryna qol suǵatyndardyń ustalǵany, tárkilengen balyqtyń kólemi jaıly aqparattar jeldeı esedi. Alaıda brakonerliktiń tamyryna balta shabylmaı keledi. Bekireni zańsyz tasymaldaýshylar ǵana ustalady. Al baǵaly balyqty aýlaý úshin teńizge shyǵyp, asaý tolqynmen arpalysyp júrgender kim? Zańsyz balyq aýlaýshylardy júrdek qaıyqtar men GPS navıgatory sekildi quraldarmen qamtyp, qoldaý tanytýshylardy quryqqa túsirýge quqyq qorǵaý organdarynyń qaýqary jetpeı me, álde olardyń jolyna kese-kóldeneń turatyn qudireti kúshti top bar ma?
Atyraý oblysy