Baspanaly bolý múmkindigi artty

Úleskerlik qurylysqa qatysýǵa bolady

Osydan týra eki jyl buryn Qazaq­stan­nyń turǵyn úı naryǵynda «Baspana hıt» atty jańa baǵdarlama paıda boldy. Ol ekinshi deńgeıli segiz bank ar­qy­­ly qaıtalama naryqtan páter alýǵa múmkindik beredi. 2020 jylǵy 26 qa­zan­­daǵy derek boıynsha, «Baspana hıt» aıasynda barlyǵy 306,8 mlrd teń­gege 35 769 zaım rásimdelgen. Demek, baǵdarlama myńdaǵan adamnyń baspanaly bolýyna jol ashty.

Eki jyl ishinde baǵdarlamaǵa qatysty azamattar men bankter, qurylysshylar men qoǵamdyq birlestikter tarapynan túrli syn-eskertpeler, usynys-pikirler aıtyldy. Solardy negizge ala otyryp, Ulttyq bank tıisti túzetýlerdi engizdi. Ondaǵy maqsat – baspanaǵa degen qoljetimdilikti,  bastapqy turǵyn úıge degen suranysty arttyrý.

Sonymen jańartylǵan baǵdarlamaǵa sáıkes, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynan satyp alynatyn úıdiń shekti quny ulǵaıtyldy. Máselen, buǵan deıin «Baspana hıt» arqyly Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynan satyp alynatyn úıdiń quny 25 mln teńgeden aspaýy kerek-tin. Endi 35 mln teńgege deıingi úılerdiń ıesi atanýǵa múmkindik bar. Sol sekildi Shymkentten úı alýdyń shekti quny 25 mln teńgege deıin, al Qaraǵandyda 20 mln teńgege deıin ósti.

Úleskerlik qurylys sheńberinde bas­pana satyp alý «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» zańǵa sáıkes júzege asyrylady. Baǵdarlamada lımıt­ti arttyrý tetigi qazirdiń ózinde qaras­ty­rylǵan. Jańa baǵytty iske qosý úshin baǵdarlama operatory seriktes banktermen birlesip daıyndyq jumystaryn júrgizýde. Onyń bastalǵany týraly aqparat qosymsha habarlanbaq.

BJZQ da – bir múmkindik

Aldaǵy ýaqytta 700 myńnan astam qazaqstandyqtyń Biryń­ǵaı jınaq­taýshy zeınet­aqy qoryndaǵy jınaǵyn bilim alýǵa, emdelýge jáne tur­ǵyn úı jaǵdaıyn retteýge paı­dalana alatyny belgili. Sarap­shylardyń pikirinshe, kópshilik salymyn bilim men densaýlyqqa jumsamaıdy. Demek, olar memleket usynǵan múmkindikti paıdalana otyryp, baspana máselesin retteýge tyrysady. Alaıda bul ózgeris turǵyn úı naryǵyn­daǵy baǵanyń ósýine jol ashýy yqtımal.

Buǵan deıin jazǵanymyzdaı, 700 myńnan astam qazaqstan­dyqtyń shekti somadan asqan qarjysy 1 trln 400 mlrd teń­geni qurap otyr. Onyń negizgi bóligi turǵyn úı alýǵa baǵyt­talsa, bul naryqqa ájeptáýir serpilis ákelmek.

«Mundaı múmkindikke ıe adamdar – osy kúnge deıin turaq­ty jumys istegen, zeınet­aqy salymyn úzdiksiz aýdarǵan orta taptaǵy jandar. Qısynǵa salsaq, mundaı adamdardyń basynda baspanasy bar. Iаǵnı muqtaj emes. Demek, olar óz­derine berilgen múmkindikti paıdalanyp komfort-klastan, bıznes-klastan jaıly páter alýǵa tyrysady. Osy jaǵdaıdy eskersek, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalaryndaǵy kom­fort-klastaǵy, bıznes-klas­taǵy úılerdiń baǵasy qymbat­taıdy», degen edi bul jaıynda ekonomıst Rahym Oshaqbaev.

Osy oraıda, qazaqstan­dyqtar BJZQ-daǵy shekti somadan asqan qarjyny bas­tap­qy jáne qaıtalama naryq­tan baspana alýǵa, jer ýchas­kelerin satyp alýǵa, qury­lys júrgizýge jáne úıdi jón­deýge jumsaýǵa quqyly. Son­daı-aq qoldanystaǵy ıpoteka­lyq qaryzdardy qaıta qarjylan­dyrýǵa nemese olardy óteý­ge paıdalaný múmkindigi qara­s­tyrylǵan.

– Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryndaǵy somany paıdalaný turǵyn úı nary­ǵyndaǵy suranysty arttyrady degenge kelispeımin. Birin­shiden, qazir ekinshi deńgeıli bankter qaryz alýshyǵa qoıy­latyn talaptardy qatańdatty. Ipotekalyq zaım alý úshin bas­tapqy jarnany ǵana tóleý jet­kiliksiz. Ádettegideı nesıe tarıhy tekseriledi. Al Qazaqstandaǵy árbir úshinshi turǵynnyń nesıe tarıhy buzylǵan. Ekinshiden, pandemııa bızneske de, jeke tulǵa­larǵa da aýyr soqqy bolyp tıdi. Olardyń «qaýipsizdik jas­­tyǵy» retinde saqtap kel­gen qar­jysynyń túbi kórin­di. Demek, turǵyn úı na­ry­­ǵyndaǵy sura­nys anaý aıt­qandaı joǵary bolmaıdy, – deıdi jyljymaıtyn múlik agenttiginiń dırektory Aıqyn Tájimbetova.

Ipotekalyq qaryz alýshylar qoldaýǵa ıe

Aıtpaqshy, jýyrda Ipote­kalyq turǵyn úı qaryz­daryn qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasyna ózgerister engizil­gen bolatyn. Bul baǵdar­lama 2015 jyly iske qosylǵan edi. Maqsat – ıpotekalyq qaryz alýshylardy qoldaý. Dálirek aıtqanda, baǵdarlama qaryz alýshynyń jalǵyz turǵyn úıin saqtaýǵa, boryshtyq júkte­meni tómendetýge jáne valıýta­lyq táýekeldi boldyrmaýǵa baǵyttalǵan.

Baǵdarlamanyń birinshi bóligi aıasynda, ıaǵnı 2004-2009 jyldar aralyǵynda beril­gen jáne jalǵyz turǵyn úımen qamtamasyz etilgen 50 mln teńgeden aspaıtyn ıpo­tekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý kózdelgen. Osy oraıda Ulttyq bank baǵdarlamanyń birinshi bóligin iske asyrýǵa 130 mlrd teńge bóldi.

2020 jyldyń 1 qyrkúıegin­degi jaǵdaı boıynsha baǵdar­lama sheńberinde 28,3 myń qaryz alýshyǵa 176,7 mlrd teńge kóleminde kómek kórsetilgen. Olardyń 123,3 mlrd teńge kólemindegi syıaqy, aıyppul (ósimpul), komıssııalar bo­ıynsha jınaqtalǵan bereshegi keshirildi.

Baǵdarlamanyń ekinshi bóligi valıýtamen ıpotekalyq qaryz alǵan adamdardyń bo­ryshtyq júktemesin tómen­detýge jáne valıýtalyq ba­ǵam­dardyń qubyl­malyly­ǵyna degen táýeldilikti bol­dyr­maýǵa baǵyttalǵan. Osy­laısha, 2018 jylǵy naýryzda jeke tulǵalardyń 2016 jyl­ǵy 1 qańtarǵa deıin beril­gen valıýtalyq ıpote­ka­lyq qaryz­daryn Ulttyq banktiń 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy baǵa­­my (1 AQSh dollary – 188,35 teńge) boıynsha teńge­men qaıta qarjylandyrý bas­taldy.

Baǵamdaǵy aıyrmany ó­teý úshin bankterge 111,4 mlrd teń­ge bólindi. 2020 jyl­ǵy 1 qyr-

­­­­kúıektegi jaǵdaı boıyn­sha bankter valıýtalyq ıpo­te­ka­lyq qaryzdardy qaı­ta qarjylandyrýǵa 9,2 myń ótinimdi (83 mlrd teńge) maqul­dady. Onyń ishinde 70,1 mlrd teńgege 7,9 myń qaryz qaıta qarjylandyryldy. Valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý merzimi 2020 jyldyń 31 jeltoqsanynda aıaqtalady.

Prezıdent Qasym-Jo­mart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, 2019 jylǵy jeltoq­sanda baǵdarlamanyń úshinshi bóligi iske qosyldy. Ol banktiń balansynda turǵan qaryz alý­shynyń jalǵyz baspanasyn menshigine qaıtarý maqsatynda qarjy ınstıtýttaryna qaryz alýshyny jyldyq 3 paıyzdyq syıaqy mólsherlemesi boıynsha qarjylandyrýdy nemese oǵan turǵyn úıdi keıinnen satyp alý múmkindigimen jalǵa berýdi jáne basqa da jeńildikterdi qarastyrdy. Alaıda baǵdarlamany iske asyrý kezinde muqtaj azamattar memlekettiń qoldaýyn ala almaǵan. Sondyqtan ótken aıda bas bank pen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi baǵdarlamanyń talaptaryn jaqsartatyn jáne jańa múmkindikterdi usynatyn túzetýlerdi bekitti.

Iаǵnı eńbekke jaramsyz­dyqqa ákep soǵatyn jáne ıpotekalyq kredıtti óteı­tin kiristerden aıyratyn áleý­met­tik mańyzy bar aýrýlardyń jekelegen túrlerimen aýyratyn azamattardyń qaryzdaryn qaıta qarjylandyrý qarasty­ryldy. Oǵan aýrýdyń 5 túri engen. Sondaı-aq «Turǵyn úı qatynastary týraly» Zańnyń 68-babynda aıqyndalǵan HÁOT-qa jatatyn (halyqtyń áleýmettik osal toby) qaryz alýshylardy memlekettik baj salyǵyn tóleýden bosata otyryp, notarıýstyń at­qarý­shylyq jazbasy arqyly banktiń paıdasyna bereshegi óndirip alynǵan qaryzdardy baǵdarlama boıynsha qaıta qarjylandyrýǵa jol ashyldy. Budan bólek, qaryz alýshylarǵa «Astana banki» AQ jáne «BTA bank» AQ balansyna ótken jalǵyz baspanasyn, sondaı-aq bankter kúmándi aktıvterdi basqarý uıymdaryna bergen baspanany menshigine qaıtarý múmkindigi qarastyrylǵan.

Jańa túzetýler baǵdarlama aıasynda qosymsha shamamen 5 myń qaryz alýshyny qamtýǵa jol ashpaq.