Qazaqstandyq-amerıkalyq bıolog jáne Nazarbaev Ýnıversıtettiń ǵalymy Dos Sarbasov mýtasııalanǵan qaterli isik jasýshalaryn ózdiginen joıýǵa múmkindik beretin dári ázirleýdi aıaqtaýǵa jaqyn. Onyń dárisi kúshála negizindegi amerıkalyq preparatpen birge az mólsherde uıqy beziniń qaterli isiginiń 95 paıyzynda, toq ishektiń qaterli isiginiń 30 paıyzynda jáne ókpeniń qaterli isiginiń 20 paıyzynda kezdesetin KRAS-mýtant jasýshalaryna qarsy tıimdi ekenin kórsetti.
KRAS-geni – bul jasýshalardyń belsendi bólinýine ósý faktorlarynyń sıgnaldaryn beretin kishkentaı retteýshi aqýyz. О́sý faktorlary embrıonnyń denesinde kóp mólsherde bolady jáne belsendi ósýdi yntalandyrady. Damý ýaqytynda ósý faktorlarynyń konsentrasııasy tómendeıdi, eresek organızmniń ósýin toqtatady jáne tek jasýshalardyń regenerasııasyn saqtaı alady.
«KRAS mýtasııaǵa ushyraǵan kezde turaqty kúıge aýysady. Osylaısha, bóliný prosesiniń únemi belsendi bolýyna, ıaǵnı isiktiń ósýine ákeledi. Búgingi tańda mýtasııanyń bul túri emdelmeıdi. Uıqy beziniń qaterli isigi bar naýqastar bir jarym jyl nemese eki jyldan uzaq ómir súrmeıdi. Qaterli isiktiń bul túri qazirgi onkologııanyń eń mańyzdy máselesi», deıdi Dos Sarbasov.
Sarbasov bastaǵan ǵalymdar toby KRAS-mýtant jasýshalary glıýkozanyń jetispeýshiligine óte sezimtal ekenin anyqtady. Onsyz qaterli isik jasýshalary radıkaldardy óndire bastaıdy jáne ózin-ózi joıady.
Adam aǵzasyn glıýkozadan aıyrý múmkin emes bolǵandyqtan, ǵalymdar jasýshalar shyǵarǵan radıkaldardy alyp, ony S-D-VC dárýmeniniń steroızomerimen biriktirdi. KRAS-mýtant jasýshalary ony glıýkoza retinde qabyldaıdy, sińiredi, bul jasýshalardy «kúızeliske» ushyratady, keıinnen ózin-ózi joıýǵa májbúr etedi.
Preparat kúshála negizindegi amerıkalyq dárimen birge az mólsherde qoldanylǵan kezde tıimdiligi dáleldendi. Olar bir-biriniń áreketin tolyqtyrady jáne kúsheıtedi. AQSh-tyń Azyq-túlik jáne dári-dármekterdiń sapasyn qadaǵalaý jónindegi basqarmasy (FDA) preparattyń tıimdiligin rastady jáne adamdardy emdeýge ruqsat berdi. Sarbasovtyń aıtýynsha, qazir ol elimizdegi klınıkalyq zertteýler prosesin sapaly deńgeıge ótkizý úshin qazaqstandyq zańnamany zerdeleýde.
Aıta ketelik, Dos Sarbasov Almatyda dúnıege kelgen. 24 jasynda QazUÝ-dyń stýdenttermen almasý baǵdarlamasy boıynsha Qazaqstannan AQSh-qa aýysqan. Bul baǵdarlama Arkanzas medısınalyq ýnıversıtetiniń aspırantýrasyna túsýge múmkindik berdi. Sol jerde bıohımııa jáne molekýlalyq bıologııa boıynsha doktorlyq dıssertasııasyn qorǵady. 1999 jyldan 2006 jylǵa deıin MIT – Massachusetts Institute of Technology janynda Whitehead Institute for Biomedical Research jumys istedi. Sodan keıin AQSh-tyń jetekshi onkologııalyq ortalyǵy – MD Anderson Cancer Center-degi ǵylymı zerthanany basqarýǵa shaqyryldy.
Qazaqstan ǵalymdarymen belsendi jumys istedi, QazUÝ men EUÝ-den 5 PhD stýdentin daıyndady. 2019 jyly Nazarbaev Ýnıversıteti qabyrǵasynda otandyq ǵylymdy damytý úshin Qazaqstanǵa oralý týraly sheshim qabyldady. Dos Sarbasov qazan aıynan bastap bıomedısına, energetıka jáne jańartylatyn resýrstar salasyndaǵy jetekshi qazaqstandyq zertteýshiler jumys isteıtin NÝ janyndaǵy National Laboratory Astana-ny basqardy.