Avtorlyq bolsa da, kommersııalyq bolsa da, kıno qymbat ónerdiń qataryna jatady. Tabysqa kómilip qalýdy kózdep, kassaǵa jumys isteıtin rejısserler túgili, shyǵynǵa batsa da naǵyz shynshyl kıno túsirýmen aınalysatyn shyǵarmashylyq ıeleriniń ózi bolashaq fılmine memleket tarapynan bóliner bıýdjettiń moldaý bolǵanyn qalap turady. Sondyqtan «tegin» degen sózdi estise, kınonyń tóńireginde júrgender mıyǵynan kúlip, mazaqtap ketedi. Al kınematografııada tegin túsiriletin fılmder bar jáne ol «partızan kınosy» dep atalady.
«Tegin» dep mıllıondaǵan bıýdjetpen salystyrǵandaǵy jalpylama sóz, áıtpese tolyqtaı tegin kıno bolmaıdy, kez kelgen kıno shyǵyndy qajet etedi. Túsiretin tehnıka kınostýdııa tarapynan tegin berildi degen kúnniń ózinde, berige salǵanda, on-on bes myń dollardy qaıtse de qajet etedi. Partızan kınosyndaǵy basty qaǵıda – ıdeıa men dostyq. Qazir ıyǵyna toı kamerasyn asyp alyp ta, tipti telefonmen de kıno túsirýge bolady dep esepteıtinder bar. Bul ádis asa kóp shyǵyndy qajet etpeýi múmkin. Alaıda másele mynada: kásibı akterlerdi shaqyra otyryp, olarǵa aqsha tólemeı, tegin fılm túsirýge bola ma? Partızan kıno túsirý úshin avtomat asynyp, jaýdan jasyrynyp, jer baýyrlap eńbektep, ormanǵa barýdyń qajeti joq. Kınogerlerdiń óz arasynda osylaı atalǵanymen «partızan» bolýǵa kez kelgen akter de, operator da, kompozıtor da, sýretshiler de kelise bermeıdi jáne bul janrǵa kózqaras ta birkelki emes. Bul kınonyń alǵashqy ókilderi paıda bolǵanda «Partızan kınosy degen bolmaıdy, bolýy múmkin de emes! Partızan degen jaý jerine baryp áreket jasaıtyn adam. Sonda bular kimdi jaý sanap otyr? Kıno durys nıetten, taza júrekten týýy tıis» dep attandap shyqqandar da boldy. Shynynda da, daǵdarys pen ekonomıkalyq qıyndyqtan kóz ashpaıtyn kezeńde aqshasyz kıno túsirý degenińiz aqylǵa syımaıtyn absýrd tirlik qoı. Tipti ataǵy jer jarǵan ártis túgili, jalt etip bir kórinetin eki sekýndtyq epızodyna da qyrýar qalamaqy alyp úırenip qalǵan akterdiń «partızan» bolýdan at-tonyn alyp qashatynyn túsinýge bolatyn da sııaqty. Biraq soǵan qaramastan partızan kınosy ómir súrýge tolyq quqyly, eń bastysy, ony da jan-júregimen súıip isteıtin kınogerler bar. Meıli, mıllıon bermese, qara tyrnaǵyn da qımyldatqysy kelmeıtinder túsirmeı-aq qoısyn, alaıda kásibin qaltqysyz súıetin, ónerge shyn berilgen jalańtós-janashyrlar qalaı da tabylady, mine, solar ǵana kózin jumyp turyp, ol janrǵa bel býyp bara alady.
«Partızan kınosy» – Qazaqstan kınematografııasy úshin jańa baǵyt. Ázirge óz ıdeıasyn júzege asyrý jolynda kózsiz erlikke baryp, tegin fılm túsirip tanylǵan rejısserler joqtyń qasy bolǵanymen, aýyzdy qý shóppen súrtýge de bolmaıdy. Bul baǵyttyń «kindik ákesi» dep kópshilik rejısser Dárejan О́mirbaevty atap júr. Sonaý jyldary Ádilhan Erjanov, Asqar Uzabaev, Arslan Akýbaev, Jasulan Poshanov, Murat Mahan, Talǵat Bektursynov, Denıs Borısov sııaqty birqatar rejısserler birigip, qazaqstandyq «partızan kınosy» qozǵalysyn quryp, manıfestin jazyp turyp, fılmder túsire bastady. Alaıda Erjanovtyń «Qojaıyndar» degen fılmin shetel maqtaǵanymen, jergilikti sheneýnikter úlken ekrannan kórsetpek túgili, «Qazaqstannyń atyna kir keltirdiń» dep jas rejısserdi ıt qosyp qýýǵa deıin bardy. Munymen qazaq partızan kınosy qozǵalysynyń belsendisi Á.Erjanovtyń taýy shaǵyla qoımady, budan keıin de birneshe fılmi sheteldik júldelerge ıe boldy, «túrtýge» bolmaıtyn taqyryptardy tóńirekteıtin batyldyǵynan bolar, mundaǵy óz áriptesteri arasyndaǵy bedeli de jaman emes. Bul qozǵalys ótken ǵasyrdyń 50-60-jyldary melodramalarǵa keńirdeginen meldekteı toıyp bolǵan Anglııada, sál keıinirek Argentınada paıda bolǵan eken. Eń ótkir ári tereńdep ketken áleýmettik máselelerge nazar aýdartýdy, jalpy kınodaǵy qatyp qalǵan dogmany syndyrýdy murat tutady. Biraq bolmashy ǵana bıýdjetpen áleýmettik ádilettilikti kórsetken kınodaǵy jańa forma batys rejısserleriniń qoldaýyna ıe bolǵanymen, «prokat» deıtin pármeni kúshti alpaýyttyń mańaıynan júre almaıtyn «partızan kınosynyń» qazaq topyraǵynda ósip-óný múmkindigin birdi-ekili Erjanovtardyń paıda bolýy túpkilikti sheship bere almaıtynyn naqty jaǵdaıdyń ózi kórsetip otyr.
Soǵan qaramastan jahandy jaılap, álemdi qorqynysh qursaýynda ustap kele jatqan pandemııanyń Qazaqstannyń basyna salǵan qasireti, sumdyǵy týraly belgili rejısser Bolat Qalymbetov jaqynda túsirýdi bastaǵan «partızan fılminde» boıamasyz kórsetýdi maqsat etipti. Rejısser akterdi de, fılmge qatysatyn basqa mamandardy da alystan izdegen joq. О́zi túsirgen, óndirisi jaqynda ǵana aıaqtalyp, jaryqqa shyǵýyn kútip jatqan «Muqaǵalı» fılmine qatysqan shyǵarmashylyq top shyp-shyrǵasy buzylmaı jańa fılmniń ishinen tabylypty. «Partızan kınosy ıdeıa men dostyqqa qurylady» degen qaǵıdanyń rastyǵy osy jerden kórinedi. Naǵyz kıno asary. Fılm sıýjetin qysqasha mazmundaǵanda bylaı. Fılm vıolonchelde oınaıtyn Adam atty mýzykanttyń ómirin baıandaıdy. Talantty adamdardyń bir tolqyny jaqsy ómir ańsap shetelge ketip jatqan kezde, Adam da at basyn sol dúrmekke qaraı burǵan edi. Ol shetelde júrgen kezde Almatydaǵy jer úıinde gaz ballony jarylyp, úıi órtenip, otbasyndaǵy adamdardyń bári qaıtys bolady. Adam Almatyǵa oralady. Kelse, úıi de, jary men balalarynyń súıegi de joq. Qaıtadan jumysqa ornalaspaq bolyp, óz uıasy Opera teatryna kelgen edi, bastyǵy «kerek kezde Otanyńdy tastap ketip qalǵansyń» dep qabyldamaıdy. Ekeýiniń arasynda túsinbestik týyp, aqyry Adam esikti tars jaýyp ketýge májbúr bolady. Dál osy kezde indet bastalyp, jaman tumaý eldi jaılap, dalada qańǵyp qalǵan Adam zeınetker Nadejda Ivanovnanyń úıin panalaıdy. Zeınetaqysy az keıýananyń da turmysy jetisip turǵan joq, páteraqy, azyq-túlik alýǵa qınalǵan soń Adam qolyndaǵy aspabyn satýǵa májbúr bolady...
«Ári qaraı áńgimelep bersem, túk te qyzyǵy bolmaı qalady. Az ýaqyt kútse, kórermen ózi de jańa fılmmen qaýyshady» deıdi B.Qalymbetov. Rejısserdiń ańdatpasyna qaraǵanda, jalpy sıýjeti adam taǵdyryna qurylǵan fılm «koronavırýs kezinde óner adamdary qalaı ómir súrdi?» degen máseleni kórsetýge arnalǵan.
Taqyryp óte ózekti. Ásirese dál qazir. Qoǵam basyna túsken aýyrtpalyqqa nemquraıdy qaraı almaǵan rejısser óz azamattyq kózqarasyn bildirmek. Búgingi rejısserlerimizge jetpeı jatqany da osy qasıet – azamattyq únin estirtý. Saqa kınogerler aıtyp júrgendeı, «partızan kınosy» degen stýdentterdiń, kınoǵa alǵash qadam basqan jas rejısserlerdiń ózin dáleldeýge arnalǵan baǵyty ma, álde Qalymbetov, О́mirbaev sııaqty qalyptasqan rejısserlerdi de qyzyqtyratyn janr ma, jańa baǵyttyń ári qaraıǵy taǵdyry qalaı aıqyndalatyny belgisiz. Belgilisi, kim shyndyqty aıtýdy paryzy sanasa, «partızan kıno» da qolyna shyraǵdanyn ustap, shyndyq izdep, jer baýyrlap alǵa qaraı jyljı beredi.
ALMATY