Taýly Qarabaqta tynyshtyq ornady

Úshjaqty kelisimde mynadaı máse­le­ler qamtylǵan. Birinshiden, 2020 jylǵy 10 qarashada, Máskeý ýaqyty boıynsha 00:00-de atysty toqtatý týraly kelisim ja­saldy. Osy oraıda, soǵysyp jatqan ta­­raptar ózderiniń ıeligindegi jerlerde qala bermek.

Qujattyń kelesi baǵyty Arme­nııa­nyń basyp alǵan aýmaǵyn Ázer­baı­janǵa qaı­ta­rý máselesine arnaldy. Máselen, 20 qarashaǵa deıin Aǵdam aýdany Bakýdiń qara­maǵyna beriledi.

Armenııa áskeri 15 qarashaǵa deıin Kelbadjar aýdanynan ketýi tıis. Al 1 jeltoqsanǵa deıin Lachın aýdanyn bosatýy qajet. Alaıda osy Lachın dálizin baqylaý Reseıdiń bitimgerlik kúshteriniń qaramaǵyna berilip, Taýly Qarabaq pen Armenııa arasyn jalǵaıtyn bolady. Alaıda bul baǵyt burynǵydaı Shýsha qala­sy arqyly ótpeıdi. Aldaǵy úsh jyl kóleminde jańa baǵyttyń jospary jasalmaq.

Eki taraptyń shekarasy men Lachın dálizinde Reseıdiń bitimgerlik kúshteri orna­l­asyp, búkil Armenııa áskeri Ázer­baı­jan jerinen shyǵa­ry­lady. Qujatqa súıensek, bitimgerler sany 1960 sarbazdy quramaq. Sondaı-aq 90 bronetransporter, 380 avtokólik pen arnaıy tehnıka áke­linedi.

Bitimgerlik kúshter óńirde 5 jylǵa deıin tynyshtyqtyń saq­tal­ýyn qam­ta­ma­syz etpek. Meje­li merzim aıaqtal­ǵan soń taraptar qar­sy­lyq tanytpasa, onyń ýaqyty taǵy 5 jylǵa sozylady. Osyǵan baılanysty atysty toqtatýdy baqylaý jó­nindegi bitimgerlik ortalyq qu­ry­lady.

Budan bólek, bosqyndar men qaq­ty­ǵys­qa baılanysty qonys aýdarǵandar Taýly Qarabaqqa oralady. Muny baqylaý BUU-nyń bosqyndar isi jónindegi joǵar­ǵy komıssary baqylaýymen júzege asady. Armenııa men Ázerbaıjan áskerı tut­qyndar, qolǵa túskender men qaza tap­qan­dardyń denesin almasady.

Taǵy bir aıta keterligi, kelisimge sáı­kes Ázerbaıjandy Nahchıvan aýdanymen baı­lanystyratyn jol ashylmaq. Bul baǵyt Armenııanyń ońtústigi arqyly ótedi. Ony da baqylaý Reseı shekara qyz­metiniń quzyretine beriledi.

Beınekonferensııa rejiminde ótken qujatqa qol qoıý rásimine Reseı pre­zı­den­ti Vladımır Pýtın men Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıev qatysty. Jıyn barysynda Kreml basshysy Taýly Qarabaqtaǵy atysty tolyqtaı toq­tatý jóninde mámilege qol jetkizgenin ha­barlady.

«9 qarashada Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıev, Armenııa premer-mı­nıs­tri Nıkolaı Pa­shınıan jáne Reseı prezıdenti Qara­baq qaqtyǵysy aıma­ǵyn­da­ǵy barlyq áskerı áreketti 2020 jylǵy 10 qarashada, Máskeý ýaqyty boıynsha 00:00-de tolyǵymen toqtatý týraly má­lim­demege qol qoıdy.

Ázerbaıjan Respýblıkasy men Ar­me­nııa Respýblıkasy ózderiniń qara­ma­ǵyn­daǵy terrıtorııalarda qalady. Taýly Qarabaqtaǵy túıisý núkteleri men Taýly Qarabaq pen Armenııa Respýblıkasyn baılanystyratyn dáliz boıynda Reseı Federasııasynyń bitimgerlik kúsh­teri ornalastyrylyp jatyr», dedi V.Pýtın.

Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıev Taýly Qarabaqtaǵy áske­rı qı­myl­dyń toqtatylýyna baılanysty halyqqa ún­deý jasap, kelisim týraly jan-jaqty aı­typ berdi. I.Álıev qujatqa qol qoıýdy tarı­hı sátke balady.

«Bul qujatqa beınekonferensııa tú­rin­de qol qoıyldy. Bastapqyda oǵan úsh eldiń basshysy beınekonferensııa túrinde qol qoıýy kerek edi. Biraq sońǵy sátte Armenııa premer-mınıstri odan bas tartty. Bir jaǵynan ony túsinýge de bolady. О́ıtkeni bul Armenııanyń áskerı kapıtýlıasııasyn bildiredi», dedi I.Álıev.

Budan keıin Ázerbaıjan prezı­denti máseleniń áskerı sheshimi bol­ǵa­nyn, biraq túıtkildi saıası jolmen sheshetin sát kelgenin jetkizdi. Ázerbaıjan prezıdenti aı­maqqa reseılik bitimgerlerden bólek, túr­­kııalyq bitimgerler de keletinin má­lim­dedi.

Baký men Erevan qarsylyq bil­dir­mese, re­seılik bitimgerler Taýly Qa­ra­baq­ta bes jylǵa qalady. Keıin av­to­mat­ty túrde bes jylǵa uzartylady. Sondaı-aq taraptar áskerı tutqyndar men qaıtys bolǵandardyń denesin bir-birine qaıtarady. Aımaqtaǵy barlyq ekonomıkalyq jáne kólik baılanysy ashylady.

Baký Taýly Qarabaqtaǵy áskerı qı­myldardy toqtatý týraly kelisim tarı­hı sheshim jáne uzaq jyldar boıy beıbitshilik ornatýǵa qol jetkizedi dep esepteıdi. «Qaqty­ǵys­ty áskerı-saıası retteý uzaq jyldar boıy beıbitshilikke, aımaq­taǵy kelisimge jáne qarsylyq pen qan­tógiske núkte qoıatynyna senim­dimin», dedi I.Álıev.

Armenııa premer-mınıstri N.Pa­shı­nıan onlaın-konferensııaǵa qatys­pa­ǵanymen, Feısbýktegi paraq­sha­synda tikeleı efırge shyǵyp, óz sheshimi týraly habarlady.

«Men Reseı jáne Ázerbaıjan prezı­dent­terimen Qarabaq soǵy­syn saǵat 01:00-de aıaqtaý týraly málimdemege qol qoı­dym. Jarııa­lan­ǵan málimdemeniń má­ti­ni men úshin jáne halqymyz úshin aýyr.

Mundaı sheshimdi áskerı jaǵ­daıdy taldap jáne bárinen jaqsy biletin adamdardyń baǵasyna qarap qabyldadym. Sondaı-aq ol osy jaǵdaıdaǵy eń durys sheshim degen senimge negizdeldi», dedi N.Pashınıan.

Memleketter basshylarynyń mundaı málimdemelerinen keıin Ázerbaıjanda jappaı toılaý bastaldy. Qýanyshy qoınyna syımaǵandar Baký ortalyǵyna jınalyp, jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵy tórtten bastap dýmandatýǵa kiris­ken.

Al Armenııada málimdemeniń sońy sherýge ulasty. Narazylar Armenııa parlamentiniń ǵımaratyna basyp kirip, parlament ǵımaraty men úkimet úıin qıratty. Májilis zalyndaǵy minberge shyqqan armıandar Qarabaqtaǵy áskerı qımyldy jalǵastyrýdy talap etken. Onymen qoımaı, ereýilshiler parlament spıkeri Ararat Mırzoıandy soqqyǵa jyqty. Mırzoıandy kólikten kúsh­pen shyǵaryp, renishterin aıtqan. Spıkerdi áskerıler qor­ǵaǵan. Nıkol Pashınıan Erevanda búlik ja­saǵan barlyq azamat jaýap­qa tartylatynyn aıtty.

Jalpy, Taýly Qarabaq resmı túr­de Ázerbaıjannyń aýmaǵy sanalady. Biraq Keńes ókimeti ydyraǵan tusta Ázerbaıjan men Armenııa Taýly Qara­baq aımaǵy úshin qaqtyǵysty. 1994 jyly Armenııa men Taýly Qarabaq jáne Ázerbaıjan arasynda atysty toqtatý jóninde bitimgerlik kelisim jasalǵanymen, Taýly Qarabaq pen oǵan japsarlas jatqan aımaqtar Armenııanyń baqylaýynda qala berdi. 1988-1994 jyldary bolǵan soǵysta 30 myńdaı adam qaza ta­­­­ýyp, mıllıonǵa jýyq ázerbaıjan bosyp ketti.

Sodan beri Taýly Qarabaq etnostyq armıandardyń baqy­laýynda. Taýly Qarabaq aımaǵy 1991 jyly azattyǵyn jarııalady. Alaıda álem­niń birde-bir memleketi onyń táýelsizdigin moıyndaǵan joq.

1995 jyly Eýropa qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy Ar­me­nııa men Ázerbaıjan qaqty­ǵy­syn sheshý úshin Mınsk tobyn ja­saq­ta­dy. Bul kelisimge Fransııa, Reseı jáne AQSh ókil retinde endi. Biraq bul kelisim dittegen maqsatyna jetken joq.

BUU Taýly Qarabaq aımaǵyn resmı túrde Ázerbaıjan aýmaǵy dep moıyndap, eki eldi máseleni beıbit jolmen sheshýge shaqyryp keledi. Tipti BUU Qaýipsizdik Keńe­si daýly Qarabaqqa qatysty 4 qarar qabyldap, Armenııanyń áskerin Ázerbaıjan aýmaǵynan shyǵarýǵa tıis dep kórsetti.

Buǵan deıin Armenııa men Ázerbaıjan tarapy birneshe ret «túıisý syzyǵynda» qaqtyǵysqan-dy. Bıylǵy 27 qyrkúıekte Taýly Qarabaq úshin qaqtyǵys qaıta bas­taldy. Qaza tapqandar arasynda beıbit turǵyndar da bar. Keıingi soǵys bastalǵaly beri taraptar úsh ret atysty gýmanıtarlyq maq­satta toqtatý týraly kelisim jasa­ǵa­ny­men, kelisimder saqtalǵan joq.