Úzilip túsken monshaqtaı ásem kógildir kólder men qoldyń salasyndaı tizilgen aq qaıyńdar, máńgi jasyl qaraǵaılar kómkergen, aýasy jupar kýrorttyq aımaq jazǵy demalys maýsymyna jap-jaqsy ázirlik jasaǵanymen, tórtkúl dúnıeni tegis eseńgiretip turǵan jaman tumaý úıdegi oıdy buzyp ketti. Qazir óńirdegi demalýshylarǵa qyzmet kórsetetin týrızm salasyndaǵy 500-den astam kásiporyn qysqy týrızmge ázirlik jasaýda.
Aldymen óńirdiń tabıǵı múmkindiginiń mol ekendigin aıta ketelik. It tumsyǵy batpaıtyn syńsyǵan ormany men móldir sýly shalqarlar. Oǵan kózi qaraqty, kókiregi zerdeli adamnyń jan saraıyn sáýlelendirip, kókiregine tylsym syr uıalatatyn tabıǵı esertkishter qanshama. Mádenı-tarıhı klasterge 900-den astam osyndaı eskertkish engizilgen. Olardyń kópshiligi memleket qamqorlyǵyna alynǵan. О́ńirge kelýshilerge 73 týrıstik baǵyt usynylady. Osy baǵyttarmen júrseńiz, arýaq qonyp, nar shókken qasıetti Kókshe topyraǵyndaǵy kóne tarıhtyń kómbesin aqtaryp, sanańyzdy sońǵy málimettermen jańǵyrtýǵa múmkindik alar edińiz.
Kórki kóz súısindiretin quıqaly óńirde týrızmniń keńinen qanat jaıǵan jeri – Shýchınsk-Býrabaı kýrorttyq aımaǵy. Oǵan Arshaly, Aqkól, Shortandy, Selınograd aýdandaryndaǵy emdeý-saýyqtyrý shıpajaılary men tynyǵýǵa mol múmkindigi bar oryndardy qosyńyz. Al kıeli óńirdiń kelbetin kórgińiz kelse, Qorǵaljyn men Ereımentaý baýyryndaǵy eski soqpaqqa túsýge bolady. Tabıǵaty tamyljyǵan Zerendi men adam aıaǵy kóp basa bermeıtin Sandyqtaýdyń sylanǵan qoınaýy óz aldyna bir tóbe.
Bıylǵy derekterge qaraǵanda, tynyǵýshylardyń jolyn jaman tumaý keskendikten, oqtalǵanymen oıǵa alǵanyn oryndaı almaǵandar kóp. 1934,5 mln teńgeniń ǵana qyzmeti kórsetilgen. Bul 2019 jylmen salystyrǵanda 32 paıyzǵa tómen. Kelýshiler sany 88,8 myń adam tóńireginde. Ony túsinýge de bolady, jaman tumaýdyń alǵashqy leginde shet memleketterdi bylaı qoıǵanda, el ishindegi adamdar jazǵy demalysta qaýipten qorǵalap, qarǵa adym jer attap shyǵa almady.
О́tken segiz aı ishindegi negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kóleminiń kórsetkishi 2019 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda, tórt ese tómendegen. Sóıtip 3,8 mlrd teńgeni ǵana qurap otyr. Investorlardyń salǵan qarajaty ýaqytynda ıgerilmeýi, mejelengen jobalardyń ýaqytyly atqarylmaı, sozylyp ketýine de osy indet sebep bolyp otyr. Tutastaı alǵanda 2020 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda óńirdegi týrızm salasynda keri kórsetkish basym.
Áıtse de týrızm salasy múlde turalap qaldy deýden aýlaqpyz. Máselen 2019 jyly týrızm salasynyń bir jobasyna 2 mlrd teńge qarajat bólinip, 204 tósek oryndyq «WyndhamGarden» qonaqúıi salyna bastady. Sol jylǵy 31 mamyr kúni Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysy qabyldandy. Elimizdegi týrızm salasyn damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama boıynsha qyrýar jumys qolǵa alyndy. Salaǵa serpin berýge tıisti jańa jobalar kýrortty aımaqtyń kelbetin keshegiden de ajarlandyryp, búgingiden de baıandy etýge septigin tıgizýde. Oblystyq ákimdiktiń osy baǵyttaǵy baǵdarlamalaryna sáıkes jalpy quny 46,8 mlrd teńgeni quraıtyn 27 is-sharany júzege asyrýǵa sheshim qabyldandy. Respýblıkalyq bıýdjetten 3,3 mlrd teńge qarjy bólinip, kýrortty aımaqtyń óńi ábden kirip qalsa, osy saladaǵy shaǵyn bızneske de 0,9 mlrd teńge qarajat bólinip, demeý kórsetildi.
Qazirgi kúni jalpy quny 6,3 mlrd teńgeni quraıtyn 6 joba júzege asyryldy. Taratyp aıtatuǵyn bolsaq, Býrabaı kentindegi sýaǵarlardy jóndeýge 386 mln teńge qarajat bólinip, tolyq ıgerildi. Shýchınsk qalasynyń ishindegi sý qubyrlaryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan 1 mlrd teńgeniń jumysy tolyq aıaqtaldy. Qatarkóldegi kanalızasııa kollektoryn aýystyrýǵa 2,6 mlrd teńge jumsaldy. Osyndaı sharýalar jalǵyz qalada ǵana emes, aýdanda, ıakı kýrortty aımaqta sátimen sabaqtalyp, júzege asyryldy.
Taǵy bir mándi sharýa – jol jaıy. Bul týrızm salasyn damytý úshin ábden qajetti másele. 15,4 mlrd teńge qarajat jumsalǵan, jalpy uzyndyǵy 80 shaqyrymdy quraıtyn Shýche-Zerendi baǵytyndaǵy tas joldyń salynýy eki kórikti óńirdi bir-birimen tóteden jalǵastyryp, kýrortty óńirge kelimdi-ketimdi jolaýshylar úshin qysy-jazy qolaıly jaǵdaı týǵyzyp otyr. Býrabaımen birge Zerendi baýyryndaǵy kýrortty aımaqtyń sáni men saltanaty, emdelip, demalýǵa kelgen adamdar úshin kórsetiletin qyzmet sapasy jaqsaryp keledi. Tipti, osydan on jyl burynǵy qaýqar men qaýmetti kóz aldyńyzǵa elestetseńiz, aıyrmashylyǵyn birden ańǵarar edińiz. Taratyp aıtatuǵyn bolsaq, bul óńirde jol boıyndaǵy eldi mekenderdiń mańy kógaldandyrylyp, sý, jylý qubyrlary jańǵyrtylyp, tórt qubyla tegis abattandyrylyp, kórgen kóz súısinerlik bolyp qaldy.
Sharýanyń ońynan ońǵarylýyna «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy úlken áser etkendigin ekpin túsirip aıta ketýge bolady. Osy baǵdarlama boıynsha kýrortty aımaqtyń óńin kirgizýge 1,3 mlrd teńge qarajat bólinip, tolyq ıgerildi. 2020 jyly Zerendi selosyn kógaldandyrýǵa, shaǵyn arhıtektýralyq músinderdi ornatýǵa 50 mln teńge qarjy bólindi. Osy mol qarjynyń arqasynda selonyń sáýleti burynǵydan da arta tústi.
Oblystyq mańyzdaǵy eki jolǵa ortasha jóndeý júrgizilýi de óńirdegi týrızmniń damýyna ıgi yqpalyn tıgizedi dep kútilýde. Ásirese qysqy týrızmdi damytýǵa kóp kómek bolary sózsiz. Aıtalyq Elenovka-Chıstopole-Esil baǵytyndaǵy joldyń 17 shaqyrymy 618 mln teńgege, Zerendi-Krasnyı Kardon baǵytyndaǵy 36 shaqyrym jol 1,7 mlrd teńgege jóndeldi.
–Jazǵy maýsymǵa daıyndyq barysynda Zerendi kóliniń jaǵalaýlary muqııat tazalandy,–deıdi oblystyq týrızm jáne demalys ındýstrııasy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Shynarbek Batyrhanov, – oblystyq ákimdikpen jáne «Kókshetaý» ulttyq tabıǵı parkimen kelise otyryp erekshe kúzetiletin tabıǵı aımaqtyń bos jer telimderin ınvestorlardy tartýǵa paıdalaný jóninde kelisim jasaldy.
Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, bıylǵy jazda óńirdegi týrızmdi damytý baǵytynda óte mańyzdy is-sharalar túzilgen eken. Tek áttegen-aıy, jaman tumaý jol bermegen.
Endigi úmit – qysqy týrızmdi damyta otyryp, jazdaǵy olqylyqtyń ornyn toltyrý. Bıyl óńirge týrısterdiń kelý kórsetkishin 107,5 paıyzǵa deıin ósirip, 427-430 myń adamǵa jetkizý kózdelgen eken. Endi bul deńgeıge qashan jetetinimiz belgisiz. Ol úshin árıne, kýrortty aımaqta indettiń izi baıqalmaýy kerek. Kóksheniń qysy da kórikti. Syqyrlaǵan sary aıazda jupar aýa tipti móldir, dem alsań kókiregińdi kernep ketetini bar. Tý sonaý taý basynan shańǵymen syrǵanaýdyń ózi esten ketpes ǵajaıyp qyzyq. Sondyqtan Qazaqstan Laplandııasynyń ıgiligin kórýge senim zor. Ashylý saltanatyna ázirlik júrip jatyr. «WinterFestBurabay» festıvalin uıymdastyrý da mejelengen. Sondaı-aq, kók aıdynda balyq aýlaýdyń lázzatyn túsinetinder úshin arnaıy sharalar uıymdastyrylmaq. Bul oraıda bıznestiń de qamy eskerilýde. «Qysqy ertegi» konkýrstyq baǵdarlamasy ótkizile qalsa, bıznes ókilderi de nápaqa taýyp qalýy ábden múmkin.
Týrızmniń damýy el basyna tóngen, jalǵyz bizdiń eldiń ǵana emes, tórtkúl dúnıeniń taǵdyryna tegeýrindi áser etip otyrǵan indetke baılanysty bolyp otyrǵan jaıy bar. Áıtse de, jaqsylyqtan úmittimiz. Al jaqsy úmit jamaǵatty aldamaıdy ǵoı.
Aqmola oblysy