Túrki áleminiń tulǵasy Qoja Ahmet Iаsaýı tarıhyn túgendeý jáne tolyqqandy málimetter toptastyrý hám tyń derekter izdeý maqsatynda «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıi «Iаsaýı izimen» atty ekspedısııa uıymdastyrdy.
Ekspedısııa músheleri áýelgi saparyn Sozaq óńirinen bastady. Bul óńir kúlli túrki jurtyna tamyr jaıǵan tulǵalar tarıhyna baı. Ásirese Qoja Ahmet Iаsaýıdiń tarıhymen tyǵyz baılanysty nysandar munda jeterlik. Atap aıtar bolsaq, paıǵambarymyzdyń kúıeý balasy, ári tórt halıfanyń biri – Áziret Áliniń tikeleı urpaǵy Ysqaq bab osynda jatyr.
«Qoldaǵy ańyz derekterge qarasaq, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń ózi Ysqaq babtyń kindiginen taraǵan urpaqtar sanatynan. Shejire-nasabnamelerde Ysqaq bab hıjra jyl sanaýy boıynsha 150 jyldary osy óńirge kelip, Qarataýdyń teriskeıindegi Qarakóz bulaǵynyń basyna qonys tepken eken. Osynda meshit, medrese turǵyzyp bala oqytypty. О́miriniń sońynda osynda jerlenip, keıin basyna kesene turǵyzylǵan. Sodan beri jergilikti jurt uly shaıhynyń jatqan jerin «Bab ata» atap ketken» deıdi, Sozaq aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Nurǵaısha Balaýbekova.
Jergilikti ólketanýshylardyń aıtýyna qaraǵanda, Ysqaq bab kesenesi 1883 jyldar shamasynda salynǵan dese, zertteýshi V.Kolossovskıı 1901 jyly Ysqaq bab kesenesine 1025 jyl bolǵanyn jazyp qaldyrǵan. Soǵan qaraǵanda, kesene 876 jyly salynǵan sııaqty. Keseneniń kirpishin kúıdirgen oshaqtar men tandyr peshterdiń orny álige deıin saqtalǵan.
Jergilikti ólketanýshy Bekjan Kópjasaruly: «Bab ata kesenesi biri – úlken, ekinshisi – kishi eki bólikten turady. Kishisiniń astynda Ysqaq babtyń ózi jáne áıeli, balalary jerlengen-mys. Kishi kúmbezdiń dıametri 25 – 27 metr bolsa, úlkeni – 36 metr. Ysqaq bab týraly zertteý jumystary belgili ǵalymdar Kolosovskıı, Arıstov, Kastane jáne jergilikti qalamgerler M.Jámekov, D.Turanteginiń eńbekterinde kórinis tapqan» dese, keseneniń shyraqshysy Ahmet Ánýarov qarııa, Keńes dáýirinde keseneni jermen-jeksen etýden saqtaý úshin halyq arnaıy qoıma jasap, astyrtyn kútip-qaraǵan, deıdi.
Ekspedısııa músheleri kelesi kezekte, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń rýhanı pikirlesi ári janazasyn oqyǵan áýlıe Qarabýra kesenesine jáne áıgili qolbasshy bereke men birliktiń sımvoly bolǵan, sonymen qatar Túrkistandaǵy Taıqazandy Qarnaqtaǵy sheberhanasynda quıǵan sheber Ábdýlázızdiń basyna bardy. О́lketanýshy Nurmahan Seıitmahanulynyń aıtýynsha, jergilikti halyq bul jerdi «Qazanshy áýlıe qorymy» dep ataıdy eken.
«Aldaǵy ýaqytta Sozaq óńirindegi Qoja Ahmet Iаsaýı tarıhymen baılanysty zertteýler jalǵasatyn bolady. Shejire qarııalar men ólketanýshylardan jınaqtalǵan málimetter negizinde kitaptar jazylyp, derekti fılmder daıarlanady. Búgingi urpaq Iаsaýı dese kók kúmbezdi keseneni ǵana elestetip qoımaı, onyń shyqqan tegin, tarıhı tulǵalarmen baılanysyn bilgeni abzal. Ekspedısııanyń da kózdegeni osy», deıdi «Áziret Sultan» qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanov myrza.