Ádilet mınıstrliginde Múliktik quqyqtardy ujymdyq negizde basqaratyn uıymdardy akkredıtteý jónindegi komıssııanyń otyrysy ótti. Atalǵan komıssııanyń tóraǵasy Ádilet vıse-mınıstri Aqerke Ahmetova bastaǵan top «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar» zańyn jáne «Múliktik quqyqtardy ujymdyq negizde basqaratyn uıymdardy akkredıtteý» memlekettik qyzmet kórsetý qaǵıdalaryn basshylyqqa ala otyryp, ótinish bergen segiz ujymnyń ekeýin akkredıtteýden ótkizý týraly sheshim qabyldady. Onyń biri – «Qazaqstan avtorlyq qoǵamy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi bolsa, ekinshisi – «Amanat» avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtardy qorǵaý kommersııalyq emes uıymy.
Jalpy, bul jıynda akkredıtteýge qatysty erejeler men qaǵıdattar jaıy sóz boldy. Alǵash ret «E-Licence» júıesi arqyly elektrondy formatta qabyldanǵan qujattardyń talapqa sáıkes qalmaı qalǵan tustary aıtyldy. Degenmen óner adamdary úshin eń qajet ári ózekti másele avtorlyq nemese múliktik quqyqty ujymdyq basqarý jaıy. Osy oraıda biz joǵarydaǵy bedeldi komıssııanyń múshelerinen, óner adamdarynan avtorlyq quqyqty ujymdyq basqarýǵa qatysty pikirlerin suraǵan bolatynbyz.
Serik AQYLBAI,
QR ÁM qoǵamdyq keńesiniń jáne «Qazaqstan zańgerleriniń odaǵy» RQB tóraǵasy:
– Bizde avtorlyq quqyqty qorǵaý máselesi zańmen qamtylǵan. Bul tájirıbe barsha álemde bar. Mysaly, Eýropada avtorlyq quqyqty qorǵaıtyn arnaıy qoǵamdar bar. Al elimizde dál sondaı segiz avtorlyq quqyq qorǵaý uıymy jumys istep jatyr. Olardyń ishinde sheteldik avtorlyq qoǵamdarmen kelisimshart jasaǵan uıymdar da kezdesedi. Máselen, «Qazaq» uıymy negizinen aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalaryn qoldanýshylardan jınalǵan qarjynyń sol avtorlarǵa belgili bir mólsherin beredi. Al jalpy qarjynyń tek 30 paıyzǵa deıingi mólsheri ǵana qoǵamnyń ákimshilik jumystaryna jumsalady. Atalǵan segiz uıymnyń árqaısysynyń ınternet resýrsy bolý kerek. Sonda barlyq atqarylǵan jumys ashyq jazylyp otyrýy tıis jáne jyl saıyn Ádilet mınıstrligine esep beredi. Mine, avtorlyq quqyqty qorǵaıtyn organdarǵa qoıylatyn osyndaı talaptar bar.
Taǵy bir mysal, «Amanat» degen úlken uıymnyń zańdy oryndaý jumystary joǵary deńgeıde. Al keıbir qoǵamdar birneshe jyl boıy esep bermegen. «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń 46-2-babynyń 7-tarmaǵynda kórsetilgendeı, qoıylǵan talaptar oryndalmaǵan jaǵdaıda bes jyldan keıin akkredıtteýden óte almaıdy. Akkredıtteýden ótpegen uıym tek jeke avtorlarmen ǵana kelisimshart negizinde jumys isteı alady. Iаǵnı aýqymy tarylady. Sondyqtan talasqa túsken segiz uıym akkredıtteýden ótýge úmitti. Keshegi otyrysta ár qoǵam ókilderiniń esepteri tyńdaldy. Naqty sheshim 27 qarashada shyǵarylmaq. Negizi, zań boıynsha másele qaralǵan soń bes kúnnen keıin sheshim shyǵýy tıis.
Roza RYMBAEVA,
Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ánshi:
– Avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtardy ujymdyq basqarýdyń mańyzy zor. Bul uıymdardyń tıimdi qyzmeti avtorlyq quqyq pen sabaqtas quqyqtardyń jańa obektilerin qurý úshin qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Sondaı-aq ánshiler oryndaıtyn barlyq shyǵarmalar avtorlyq quqyqty qorǵaýmen belgilenýi kerek ári avtorlyq quqyq máselelerin mamandandyrylǵan uıym sheshýi tıis.
Biz shyǵarmashylyqtyń adamdarymyz. Biz óz quqyǵymyzdy durys qorǵaı almaımyz, ıaǵnı ár qoldanýshymen kelisimshart jasasýǵa ýaqytymyz joq. Meniń oıymsha, ánshiler eń aldymen shyǵarmashylyqpen, repertýarmen, gastroldik saparmen, konsert ótkizýmen aınalysýy kerek. Biz avtorlyq quqyqty qorǵaýmen, oǵan túsetin qarjyny esepteýmen aınalyspaýymyz kerek. Bul másele oryndaýshylardyń, avtorlardyń, kompozıtorlardyń, qalamgerlerdiń avtorlyq quqyǵyn qorǵaýmen tikeleı aınalysatyn ujymdarǵa qatysty. Biz óz quqyǵymyzdy ózimizdiń ókilimiz bolatyn ujymdyq uıymdarǵa beremiz. Avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtardy ujymdyq basqarýdyń mańyzdylyǵy osynda.
Jeńis SEIDOLLAULY,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qazaqkonsert» memlekettik konsert uıymynyń dırektory:
– Shyǵarmashylyq adamdary úshin jeke týyndysynyń memlekettik turǵydan qorǵalýy – zańdy ári quptarlyq másele. Oryndaýshylardyń avtorlyq quqyǵyn qorǵaý men múliktik quqyqtardy ujymdyq negizde basqaratyn uıymdardyń jumysyn jandandyrý ýaqyt talabynan týyndap otyr. Búginde bul baǵytta Qazaqstanda avtorlar qoǵamymen qatar, jekelegen avtorlyq uıymdardyń jumysy damyp keledi. Shyǵarmashylyq ókilderi úshin óz týyndysynyń ujymdyq negizde qadaǵalanyp otyrý – álemdik tájirıbede de qalyptasqan úrdis. Sondyqtan otandyq ári sheteldik ánshiler úshin avtorlyq tólem alyp otyrý da qalypty jaǵdaı. Ári bul istiń belgili bir kelisimsharttar negizinde júzege asyp otyratyndyǵy shyǵarmashyl tulǵanyń alańsyz jumys isteýine múmkindik beredi.
Avtorlyq máseleniń quqyqtyq, qarjylyq jaǵy bolǵandyqtan da, onyń kásibı, mamandandyrylǵan ujymdar negizinde júzege asqany tıimdi. Sonymen qatar avtorlar, avtorlyq quqyq ıeleri men paıdalanýshylar mundaı uıymdardyń qyzmeti týraly tolyq aqparatqa ıe bolýy kerek. Bul ýaqyt pen qajyr-qaıratty talap etetin gastroldik saparlary men jeke konserttik baǵdarlamalary bar óner ókilderi úshin alańsyz jumys isteýge múmkindik beredi. Ári kez kelgen týyndy jeke-dara bolýy kerek. Sonda ǵana sapa men kásibı deńgeıdegi repertýarlarǵa qol jetkize alamyz. Ujymdyq uıymdardyń tıimdi jumysy avtorlar men oryndaýshylardyń aqysyn turaqty alyp otyrýyna múmkindik beredi. Bul avtorlardy jańa týyndylardy shyǵarý men otandyq mádenıetimizdi damytýǵa yntalandyrady. Al sıfrlandyrý kezeńi bul isti áldeqaıda jeńildetýde dep aıtýǵa negiz bar. Qujattardyń elektrondy túrde aınalymda bolýy, ortaq derekterdiń saqtalýy da zamanaýı talaptar. Qazirgi kezde júıeli túrde tólemderdi alý múmkindigi qarastyrylǵan. Ári qandaı da bir uıym, mekeme, saltanat ortalyqtary shyǵarmashylyq týyndyny paıdalaný sharttaryn qadaǵalaýsyz-aq júzege asyryp keledi.
Aıman MUSAQOJAEVA,
Parlament Májilisi janyndaǵy qoǵamdyq palata keńesiniń múshesi, Qazaqstannyń Eńbek Eri:
– Múliktik quqyqtardy ujymdyq negizde basqaratyn uıymdardy akkredıtteý jónindegi komıssııanyń sársenbi kúni ótken otyrysyna sol uıymnyń múshesi retinde qatysyp qaıttym. Qazirgi tańda shyǵarmashylyq adamdarynyń eńbegin baǵalap, olardyń quqyǵyn qorǵaý asa mańyzdy. Men ózim de óner adamy bolǵannan keıin aıtýly jıyn shyǵarmashylyq ıeleriniń kókeıinde júrgen kóp alańnyń túıinin sheshýge septesedi dep sendim. Bizge osyndaı ortaq tártipke baǵynýdyń ýaqyty áldeqashan týǵan. О́ıtkeni qalaı desek te, shyǵarmashylyq adamdary – mýzykant áýenin jazyp, qalamger kitabyn aıaqtap, kınoger fılmin týdyryp bolyp, isin aıaqtaǵan soń odan keıingi jumysynyń tabys «taǵdyrynan», ıaǵnı kommersııalyq tabysynan beıhabar bolyp qala beredi. Ondaıdy únemi baqylap, tyqaqtap úzdiksiz tekserip otyrý jalpy shyǵarmashylyq adamynyń tabıǵatyna jat qoı. Oǵan olardyń kóp jaǵdaıda ýaqyttary da mursha bere bermeıdi. Sondyqtan da shyǵarmashylyqpen aınalysatyn adamdardyń avtorlyq quqyǵyn, eńbegine saı qalamaqy alý máselesin qatań qadaǵalap, ádil úkimin shyǵaratyn uıymdardyń júıeli jumysy aýadaı qajet. Osy turǵydan kelgende bul jıynnyń mańyzy zor dep sanaımyn.
Otyrys qorytyndysy boıynsha 8 uıymnyń ishinen tek eki uıym, atap aıtsaq «Qazaqstan avtorlyq qoǵamy» RQB men «Amanat» avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtardy qorǵaý kommersııalyq emes uıymy» JM akkredıtteldi. Qalǵan ujymdar jumysy zańdyq talaptarǵa saı bolmaýy saldarynan qyzmetin toqtatty.
Osy jıynnyń ózi kóp nársege kózimizdi ashqandaı. Syrttaı qaraǵanda kemshiligi kóp kórine bermeıtin avtorlyq quqyqty qorǵaý uıymdarynyń zańdy belshesinen basqan kóp bylyǵy ashyldy. Nebir zańsyzdyqtarmen betpe-bet keldik. Elimizdegi kóptegen avtorlyq uıymdar jekeleı tabys taýyp, óz qaltalaryn qalyńdatý úshin shyǵarmashylyq ıeleriniń, ıaǵnı óner týdyrýshylardyń eńbegin, avtorlyq quqyǵyn belden basyp kelgenine kýá boldyq. Sol sebepti de endi akkredıttelgen uıymdardyń eńbegin Ádilet mınıstrligi tarapynan qatań baqylaý qarastyrylatyn bolady. Bizdi qýantqany osy. Kóńilge zor úmit uıalatty. Endi bolashaqta shyǵarmashylyq adamdarynyń eńbegi zańdyq turǵyda ádiletti baǵasyn alyp, eńbegine, ıaǵnı týyndysynyń tutynylýyna baılanysty qalamaqysyn da ýaqytynda alyp otyrýǵa keń múmkindik ashylmaq. Bul shyǵarmashylyq ıeleriniń shabytyn odan ári sharyqtatyp, qaıtalanbas óner týdyrýyna da dańǵyl jol salady dep senemin.
«Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby