Pandemııaǵa baılanysty onlaın formatta ótken Almaty Investment halyqaralyq forýmyna elimizdiń túrli sala ókilderi men álem elderiniń isker mamandary qatysyp, kún tártibindegi ekomıkalyq máselelerdi jan-jaqty tarqatty, dep habarlaıdy Egemen.kz
Bıylǵy forým óz alańynda bedeldi saıasatkerlerdi, álemdik jáne otandyq bıznes kóshbasshylaryn, ınvestısııalyq korporasııalardy, qarjy ınstıtýttary men halyqaralyq uıymdardyń basshylaryn qosa alǵanda, 500-ge jýyq joǵary laýazymdy qatysýshylaryn onlaın júzdestirip, bir-birimen aqyldasyp alýǵa múmkindik berdi. Pandemııa men álemdik ekonomıkalyq daǵdarys qos ókpeden qysyp turǵanda kelisip pishken tonnyń kelte bolmaıtyny belgili. Baǵyt-baǵdarymyzdy jan-jaǵymyzben úılestirip alýdyń zııany joq.
Bergi jyldarǵa deıin álemdik IJО́-niń 20 paıyzyn qamtamasyz etip kelgen AQSh pen Eýropadaǵy alpaýyt memleketterde bıyl ishki inim 7 paıyzǵa deıin túsip ketken. Jahandy tyǵyryqqa tiregen indetti eńserýdegi tájirıbelerimen bólisken sarapshylar keler jyldyń sońyna deıin álemdegi jaǵdaı turaqtalatynyn eskertti. Onlaın úzilis kezinde jýrnalıstermen kezdesken AQSh Saýda palatasynyń dırektory Dorıs Bredbýrı ekonomıkanyń qalpyna kelýi kelesi jyly 5 paıyzǵa baǵalanatynyn aıtyp berdi.
– 2021 jyldyń sońyna deıin jahandyq ekonomıka pandemııaǵa deıingi, ıaǵnı 2019 jylǵy deńgeıge kóteriledi dep boljanýda. Sondaı-aq, vaksınalardyń tutas serııasy osy jyldyń sońyna deıin paıda bolmaq. Álemdik ekonomıkanyń túzelýi, Qazaqstan tendensııasyna da oń áser etpek, – dedi AQSh Saýda palatasynyń dırektory Dorıs Bredbýrı.
Foýrmǵa arnaıy shaqyrylǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın Almaty qalyptasqan bilim berý bazasynyń nátıjesinde jańa tehnologııalardy, eń aldymen aqparattyq tehnologııalar salasynda damytý men engizýdiń flagmany ekenin atap ótti. Mınıstrdiń aıtýynsha, Qazaqstan joǵary oqý oryndarynda jyl saıyn daıyndalatyn 20 myń IT-mamannyń alǵashqy myńdyǵyna kiretin «altyn ordasy» Almatyda qalyptasady. Bul kásipkerlikke barynsha jaqyn jáne joǵary bilikti mamandar.
– Biz Almaty qalasyn IT ındýstrııasynyń damýynyń draıveri dep sanaımyz, – dedi mınıstr.
Almatydaǵy birneshe IT-habtar memlekettiń qoldaýynsyz aqparatty tehnologııa ındýstrııasynda kóshbasshylardyń aldyńǵy shebinde turǵany mınıstr Baǵdat Mýsınniń nazarynan bul joly da tys qalmapty. SmartPoint, Kaspi.kz sııaqty tanymal brendterdiń tabystylyq formýlasy keıingi tolqyn úshin tájirıbe mektebine jaraıtyny moıyndaldy. Biraq endigi jerde memleket IT ındýstrııasyn baqylaýsyz nemese qoldaýsyz qaldyra almaıdy. Bul salaǵa memlekettiń qoldaýy men jastardyń ıdeıasy qajet.
– Almaty nemese Nur-Sultandaǵy emes, barlyq aımaqtardy qamtý qajet. 2020 jyly Qazaqstannyń úsh oblysyndaǵy IT ortalyqtarǵa qoldaý kórsetildi. Qazir Astana Hub-tyń tájirıbesin Almatyǵa nemese kerisinshe Almatydaǵy tájirıbeni Astana Hub-qa qoldaný múmkindigin qarastyryp jatyrmyz, – dep atap ótti Baǵdat Mýsın.
Keler jyldan bastap startaperler jobalardy damytý úshin 10 mıllıon teńgege deıingi mólsherde granttar bólinetini de osy jıynda belgili boldy. Memleket 2025 jylǵa deıin jańa jobalarǵa 500 mıllıard teńge jeke ınvestısııalardy tartý, sonymen qatar álemdik naryqta básekege qabiletti sapaly IT mamandardy daıarlaýǵa shyn nıettenip otyr. Sondaı-aq B. Mýsın aqparatty tehnologııalar týraly sóz bolǵanda ýkraın nemese Belarýssııa tarıhy týraly jıi aıtatynymyzdy, sony baǵdarshamǵa alý kerek degen kózqarastyń qalyptasyp qalǵanynan da qulaǵdar ekenin aıtyp ótti. Endi ózge elderdiń tájirıbesin qoldanyp, alǵa jyljýdyń múmkin emestigi belgili bolyp qaldy.
– Bizdiń óz IT mamandarymyz bar. Biz aqparatty tehnologııanyń sońynda júrgen jastarymyzben birge óz IT tarıhymyzdy jasaımyz, – dep atap ótti mınıstr.
Sondaı-aq mınıstr E-gov-ti damytýǵa tek memlekettik organdar ǵana emes, sonymen qatar jeke sektor - IT kásipkerleri nemese EDB qatysýy tıis ekenin de eskertip ótti. Mysaly, osydan 5 jyl búryn aıyppuldardy elektrondy túrde tóleý barlyq jerde birdeı qol jetimdi emes edi. Qazir muny smartfondardyń kómegimen tóleýge bolatynyn bárimiz bilemiz.
– Biz elektrondy úkimettiń barlyq baǵytta damyǵanyn qalaımyz. Tek bankterdi ǵana emes, sonymen birge barlyq jeke IT kompanııalardy yntymaqtastyqqa shaqyramyz, – dep, sózin bir qaıyrǵan mınıstr Mýsın aımaqtyq ónerkásiptik IT-habtar qurýdyń kezi kelgenine toqtalyp ótti.
– AgriTech Qostanaı oblysynda qurylady. Sebebi aımaq dástúrli túrde aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa súıenedi. Sondaı-aq Almatyda da barlyq salalardy damytatyn jańa hab qurylady. Almatynyń IT-ındýstrııanyń ortalyǵy atanýǵa tolyq múmkindigi bar. Biz barlyq jeke kompanııalardy yntymaqtastyqqa shaqyramyz. Biz Almatynyń IT-ındýstrııamyz úshin durys startaptardy dúnıege ákeletinine senemiz. Osy ındýstrııasynyń ilip alyp ketýge daıyn turǵan ıdeıalary Almatyda shoǵyrlanǵan, – dedi Baǵdat Mýsın.
Almaty eldiń IJО́-niń 20%-dan astamyn quraıdy. Halyqaralyq kompanııalardyń da osy qalaǵa degen kózqarasy oń. Sońǵy 10 jylda qalanyń negizgi kapıtalyna ınvestısııalar kólemi $25 mlrd quraǵan. Sondaı-aq, qalada el bankteriniń kredıttik portfeliniń 60%-y shoǵyrlanǵan. Forým jumysyna qatysqan Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev jahandyq ekonomıka 2021 jyldyń sońyna deıin 5 paıyzǵa ǵana qalpyna keletinin aıtyp ótti. Sondaı-aq, bıyl pandemııaǵa qaramastan Almatyda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar shamamen 17 paıyzǵa ósken. 2020 jyldyń qańtar-qazan aılarynda ósim baıqaldy. Aǵymdaǵy kezeńde qala ákimshiligi aǵymdaǵy jaǵdaıdan shyǵý jáne odan ári damý úshin 3 negizgi baǵytty – azamattardyń jáne olardyń otbasylarynyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý, daǵdarysqa qarsy sharalar jáne pandemııadan keıingi damý jospary túzilipti.
"SOVID-19-pen kúresýge 89,4 mıllıard teńge bólindi. CVI dıagnostıkalyq zerthanalarynyń qýaty (PTR synaqtaryn júrgizetin) táýligine 14 myń zertteýge jetkizildi. Qajet bolsa, syıymdylyq qoryn 25 myń synaqqa deıin arttyrýǵa bolady. Qalada ortasha eseppen 3-4 myń synaq ótkizilip jatyr", dep atap ótti Baqytjan Saǵyntaev.
Osylaı, shahar iskerleri men álemdik mamandardyń basyn qosqan Almaty Investment halyqaralyq forýmynda ekonomıkanyń damýyna qajetti basymdyqtar talqylandy. Aldaǵy ýaqytta tıimdi usynystar maquldansa, sheteldik ınvestorlar qarjylandyrǵan jobalar júzege asatyn bolady. Aldaǵy 5 jylda qala 1900 tósektik 3 aýrýhananyń, sondaı-aq qoldanystaǵy aýrýhanalarǵa 3 qosymshanyń, jańa hospıs pen jedel járdem stansııasynyń qurylysyn josparlap otyr.
Aýrýhanalardy salýǵa arnalǵan oryndar anyqtalyp, jobalyq-smetalyq qujattar daıyndalyp jatyr. Qalanyń shalǵaı aýdandarynda halyqqa medısınalyq kómek pen sapaly qyzmet kórsetýdi jedel kórsetý úshin 2020 jyly 11 dárigerlik ambýlatorııa paıdalanýǵa berildi, ótken jyly 5 qondyrǵy salyndy, 2021 jyly taǵy da osy tıptegi 11 jańa medısınalyq mekemeni ashý josparlanýda.
Sondaı-aq Almaty ákimi Almatynyń ındýstrıaldy aımaǵyn damytýǵa erekshe kóńil bólinetinin, tek qalanyń ǵana emes, búkil respýblıkanyń ekonomıkasyna áser etetin jańa kásiporyndar qurylyp jataqanyn da aıtyp ótti. "Alataý" tehnologııalyq parkte 6 myń jumys ornyn qurýǵa 400 mıllıard teńge ınvestısııa bólindi. Munda medısınalyq klasterdi damytýǵa, farmasevtıka, medısınalyq maqsattaǵy buıymdar men jabdyqtar óndirisine erekshe kóńil bólinedi. Viva Pharm jáne Dolce Pharm qazirdiń ózinde "Alataýda" jumys istep jatyr. 9,5 myń stýdentke arnalǵan Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetine arnalǵan jańa kampýstyń qurylysy boıynsha jumystar júrgizilýde.
Forým jumysyna qatysqan Halyk Bank basshysy Úmit Shaıahmetova pandemııanyń bank sektory IT ındýstrııasymen ıntegrasııalanýyn ǵaryshtyyq jyldamdyqpen jedeldetkenin, memleketpen, Ulttyq bank baılanysýdy qalypastyrǵanyn aıtyp ótti.
Pandemııa kezinde nesıe portfeliniń 16% keıinge qaldyrylypty. Olardyń jartysy úsh aıdan keıin merzimin uzartýdy surapty. Sebebi halyqtyń tólem qabileti tómendep ketti. Jalaqy qysqartylyp, adamdar aqysyz demalysqa ketti. Bul jaǵdaı nesıelik portfeldiń sapasyna áser etpeýi múmkin emes. 10 aı ishinde jalpy bank sektoryndaǵy problemalyq nesıeler 3% ósip ketken.
Úmit Shaıahmetova lokadýnnan zardap shekken ShOB úshin jeńildetilgen nesıelendirý baǵdarlamasynyń (6% mólsherlememen) mańyzdylyǵyn, pandemııalyq daǵdarystyń tek ekonomıkamen ǵana baılanysty emes ekenin aıtyp ótti.
Álemdik ekonomıkanyń endigi betalysy adam faktoryna táýeldi ekenin alǵa tartqan Ú. Shaıahmetova qyzmetkerler men klıentterdiń qaýipsizdigi týraly shyndap oılaný kerektigin, daǵdarys qalyptasyp qalǵan banktik prosestterdiń tehnologııalyq tizbegin buzyp jibergenin de aıtyp ótti. Nesıelerdi qaıtarý jáne qarajat máselesi de kedergilermen bet-bet qaldy.
– Biz jaqyn arada bankrottyqtyń da, kýási, sonymen bir mezgilde aqparattyq tehnologııalardyń ósýiniń de kýási bolamyz. IJО́-niń quldyraýy shamamen 2,5% quraıdy. Eýropanyń kóptegen elderinde jáne Amerıkada olar budan da jaman sandardy keltiredi. Álemdik ekonomıka shamamen 7% tómendedi. Sondyqtan men kez-kelgen daǵdarys bizdi kúsheıtedi dep aıta alamyn, – dep sózin túıindedi Halyk Bank basshysy.