Gaz – sapaly, qysym – turaqty (Almaty óńiri gaz tapshylyǵyna urynbaıtyn boldy)

Bul – orasan qarajatpen qosa, myńdaǵan maman men ju­mys­shy­nyń qulazyǵan dalalardy gaz qubyrlarymen jalǵap, eldi me­kenderdiń tamyryna jylý jú­gir­tip jatqan qajyrly eńbegi.

Sonymen seısenbi kúni tań atpaı Almaty oblysy Jambyl aýdanyndaǵy «Uzynǵash» gaz ólsheý torabynda tyndyrylǵan taǵy bir jobany kózimizben kórip, onyń aınalasynda eńbektenip jatqan mamandarmen suhbattasý úshin jolǵa shyqtyq.

Bul jýrnalıstik sapary­myz­dyń máni tómendegideı, Almaty qalasy men oblysyn gazben qam­typ otyrǵan eki alyp magıstral – «Qazaqstan-Qytaı» jáne «Buhara gazdy aýdany – Tashkent – Bishkek – Almaty» gaz qubyrlary arasyn jalǵaıtyn TIR-03 bóli­gi­­niń «Uzynǵash» ólsheý torabynda júrgizilgen kúrdeli re­kon­s­trýksııa jumystarynyń nátı­jelerimen tanysýdy maqsat et­tik. Iri qysymdaǵy qubyrlardy toǵystyryp, bir-birimen jal­ǵaı­tyn ulttyq operator «Qaz­Trans­Gaz» kompanııasynyń bas­qa­rýyndaǵy bul júıe búkil óńir energetıkasynyń mańyzdy bó­li­gi deýge bolady. Ony qaıta ja­raq­tandyrý arqyly gaz mamandary óńirdi gazben qamtamasyz etýdiń turaqtylyǵyn arttyrdy.

Buǵan deıin de bizder táýel­siz­dik jyldarynyń bede­rin­de sheteldik BAQ ókilderimen birge «QazTransGaz» AQ júzege asyrǵan eń aýqymdy jobalardyń iske qosylý sátine kýá bolǵan jaıymyz bar. Mundaı jobalar qataryna el ekonomıkasyndaǵy eń mańyzdy oqıǵalardyń biri – ulttyq operator «QazTransGaz» AQ «Qazaqstan – Qytaı» magıs­tral­dyq gaz qubyrynyń 3 je­li­sin tolyq paıdalanýǵa bergenin qosýǵa bolady. Bul megajoba Qazaqstandy gaz tasymaly jáne halyqaralyq gaz tranzıti jó­nin­de­gi Ortalyq Azııanyń eń beldi oıynshysyna aınaldyrǵan bolatyn.

Myna jahan álmısaqtan tabıǵı resýrstar úshin talasyp, qyrǵı-qabaq bolyp jatqan zamanda Qazaqstan aınalasyndaǵy kórshi­lerimen qaı kezde de kókeı­kes­ti bolyp kelgen kógildir otyn máselesin tatý jolmen sheship, ózara tıimdi energetıkalyq jobalardy birge júzege asyrýy – shynynda tereń saıası mánge ıe.

Mańyzdy ekonomıkalyq jáne geosaıası mánge ıe osyndaı ir­ge­li jobalar Túrik­men­standy, О́zbekstandy, Qazaq­stan men Qy­taıdy «dostyq kópi­rimen» jal­ǵap, Elbasynyń ınteg­ra­sııa­lyq saıasatymen úndesti.

Al endi bizdiń jolymyz túsip otyrǵan «Uzynǵash» gaz ólsheý torabyn qaıta jaraqtandyrý – tabıǵı gazben Almaty jáne Almaty oblysynyń tur­ǵyn­dary men ónerkásiptik kásip­oryn­da­rynyń qajettiligin úzdik­siz jáne barynsha tolyqtaı qana­ǵat­tandyrýdy qamtamasyz etýdiń tóte joly.

О́lsheý toraby Almaty oblysy, Jambyl aýdany Uzyn­aǵash stansasynyń aýma­ǵyn­da ornalasqan jáne gazdy me­ha­nıkalyq qospalardan tazartý, gaz shyǵynyn esepke alý, tabıǵı gazdyń joǵary qysymyn (max9,81MPa) jobalyq qysym 5,4 MPa deıin tómendetý tárizdi tehnologııalyq jabdyqtar kesheni kiredi.

BAQ ókilderin munda «Inter­gaz Ortalyq Azııa» aksıo­ner­lik qoǵamynyń «Al­maty» magıs­tral­dyq gaz qubyrlary bas­qar­masynyń jelilik-óndiristik basqarma bastyǵy Nurjan Jol­das­bekov óz áriptesteriminen birge kútip tur eken.

Basqarma bastyǵynyń aı­týyn­sha, gaz ólsheý torabyn qaı­­ta qurǵannan keıin onyń qu­ram­das bólikteriniń qýaty art­qan. Sonymen, gazdy esepke alý torabynyń ónimdiligi endi eki esege artyp jylyna 10,5 mlrd tekshe metrdi quraıdy.

– Bul BGR-TBA – «Buhara gazdy aýdany – Tashkent – Bishkek-Almaty» magıstraldy gaz qubyry Almaty qalasy, Almaty oblysymen qosa jalpy ońtústik óńirdi Buhara gazdy aýdanynan shyqqan kógildir otynmen qamtamasyz etedi. Degenmen kún sýytqan kezde О́zbekstan mem­leketi gazdyń kólemin shek­teı­di. О́ıtkeni qysqy maýsymda kórshilerimiz birinshi kezekte ishki suranysty qamtamasyz etedi. О́zderinen artylǵan gaz ǵana syrtqa naryqqa shyǵady. Sondyqtan buryn qysta gaz tu­­­tyný kólemi ulǵaıǵan kezde Almaty, Almaty oblysymen qosa oń­tústik aımaq kógildir otyn tap­shy­­lyǵyn sezinetin edi.

2010 jyly iske qosylǵan osy qubyrlar arasyn jalǵaıtyn keshen arqyly oblysta kógildir otyn tapshylyǵy joıyla bastady deýge bolady. Oǵan de­ıin­gi eldiń jaǵdaıyn ózderińiz bile­siz­der. Bir ǵana úıdi gazǵa qosý úshin biz gazdyń jyldyq tutyný kólemin ulǵaıta almaıtyn edik. Qazir halyqqa qansha gaz kerek bolsa, sonsha gaz bere alamyz. Bul qurylǵynyń mańyzdylyǵy da sonda, ol magıstraldyq gaz qubyrymen kelgen las gazdy tazartyp, esepteıdi jáne qajetti, jumysqa jaramdy qysymdy retteıdi, – deıdi «Intergaz Or­talyq Azııa» AQ «Almaty» ma­gıstraldyq gaz qubyrlary basqarmasynyń jelilik-óndi­ris­tik basqarma bastyǵy Nurjan Joldasbekov.

Qysqasy, bul jerde «Qa­zaq­stan – Qytaı» gaz quby­ry­nan alynǵan kógildir otyn Almaty oblysyna eseptelip, taratylady. Munan da bólek, gazben úz­dik­siz qamtamasyz etetin negizgi baǵyttarda tótenshe jaǵdaı oryn alatyndaı bolsa, bul torap balamaly kógildir otyn kózi retinde «Qazaqstan – Qytaı» magıstraldy gaz qubyryn paıdalanýǵa múmkindik beredi.

El kóleminde iri gaz qubyr­la­ryn ózara jalǵaıtyn osy tá­riz­des 3 jalǵastyrǵysh torap bar. Atap aıtqanda TIR-01, TIR-02 Jambyl oblysyndaǵy Aqyrtóbe gaz saqtaý qoımasy men Túrkistan oblysynyń Aqbulaq poselkesiniń mańynda ornalasqan. Jáne 2011 jyly paıdalanýǵa berilgen bul torap­tardyń qurylysy qysqa mer­zimde júzege asyrylǵan.

Sondaı-aq Almaty elimizdiń eń úlken megapolısi bolǵandyqtan, sáıkesinshe kógildir otyndy tutyný kólemi jyldan jylǵa artyp kele jatqany belgili. Osy suranysqa saı, keleshekte TIR-04 jalǵastyrǵyshyn Almaty qalasy mańynda salý jospary bar. Onyń ústine Almatydaǵy kómir paıdalanatyn «TES-2» jylý ortalyǵy aldaǵy ýaqytta gazǵa kóshetin bolsa, osyndaı qurylǵy, ıaǵnı bólek torap salý qajettigi sózsiz týyndaıdy.

Mamandar aldaǵy ýaqytta «QazTransGaz» AQ men Ener­ge­tı­ka basqarmasy ózara mámi­leni pysyqtap, jetildirip, joba bastalar kezde gazdyń tutyný kólemin anyqtaý qajet bolatyndyǵyn alǵa tartady. Sol kezde osyndaı torap, jalǵastyrǵysh salynyp, ol «Qazaqstan – Qytaı» ma­gıstraldyq gaz qubyryna jal­ǵanýy tıis.

Turaqty jáne úzdiksiz gaz jet­­kizýdi qamtamasyz etý – ult­tyq operator qyzmetindegi abzal mindet. El kóleminde gaz tap­shy­lyǵyn boldyrmaý maq­sa­tyn kózdeıtin jáne tuty­ný­shylarǵa gaz jetkizýdiń balamaly joldaryn uıymdastyrý máse­le­le­ri de sátti sheshilip keledi.

Almaty oblysy,

Jambyl aýdany