L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Tarıhshylardyń ulttyq kongresi Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyq, Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoılary jáne «Ulyq Ulys» – Altyn Ordanyń 750 jyldyǵy aıasynda «Otandyq tarıh ǵylymyndaǵy tulǵa: jańa zertteýler men ustanymdar» taqyrybynda kezekti VIII otyrysyn ótkizdi.
Resmı jıyn bastalmaı turyp ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy «Kúltegin» atrıýmynda birqatar is-sharalarǵa kýá boldyq. Eń aldymen «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýty ázirlegen «Abaı» ınteraktıvti kesheni tanystyryldy. Ámbebap keshen arqyly kez kelgen kórermen Abaı álemine saıahat jasaı alady. Ekinshi bir is-shara Altyn Orda memleketiniń 750 jyldyǵy qarsańynda Halyqaralyq Túrki akademııasy ázirlegen kitaptardyń tanystyrylymyna arnaldy. «Ulyq Ulys (Altyn Orda), Shaǵataı ulysy, Moǵolstan memleketi. Qujattar jınaǵy», «Mońǵoldyń qupııa shejiresi. Túpnusqadan ǵylymı aýdarma jáne sózdigi», «Altyn orda: tarıh, memlekettilik, mádenı mura», «Joshy han», «Zafarnama. Tarıh-ı-Jahangır», «Shaǵataı ulysy. Haıdý memleketi. Moǵolstan», «Berke – mońǵol taǵyndaǵy musylman» syndy tarıh ǵylymy úshin zor olja sanalatyn kitaptardyń tusaýy kesilip, oqyrmanǵa jol tartty. Úshinshi bir mándi is-shara – Tarıhshylardyń ulttyq kongresiniń múshelerin marapattaý men jańa múshelerdi qabyldaý saltanaty boldy.
Kongress otyrysyn Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov júrgizdi ári jıyndaǵy alǵashqy baıandamany jasady. Ol óz baıandamasynda tarıh ǵylymyndaǵy tulǵataný baǵytyna qatysty kózqarastarymen bólisti. «Ǵylymı ádebıette jalǵan tarıh jasaýdyń negizinen úsh túri atalady. Onyń biri kezdeısoq dáıektik qatelerden turady. Mundaı burmalaýshylyq kóbine kásibı biliksizdikten týyndaıdy. Jalǵan tarıh jasaýdyń ekinshi túri – tarıhı aqıqattyń bir bóligin jabyq taqyrypqa aınaldyrý, ol týraly qasaqana úndemeý. Onyń mysaly Otan tarıhyndaǵy «aqtańdaq» taqyryptardyń bolýy. Jalǵan tarıh jasaýdyń úshinshi túri – tarıhty ashyqtan-ashyq burmalaý. Ol – oılastyrylǵan, sanaly burmalaý, túpnusqany, shyndyqty jalǵanmen almastyrý. Tarıhı tanymda áldeqandaı maqsat kózdegen jeke tarıhshylardyń maqsatty áreketi retinde bul faktor zııandy sıpat alady. Keńestik tarıhnamadaǵy jeke tulǵalardyń tarıhtaǵy ornyn aıqyndaýda sońǵy faktordyń yqpaly qatty sezildi, onyń saldary qazirgi kezde de joıyla qoıǵan joq», dedi E.Sydyqov.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasy» memlekettik mekemesiniń dırektory, saıası ǵylymdar doktory, professor Ámirhan Rahymjanovtyń baıandamasy «N.Nazarbaevtyń qazaq halqynyń ulttyq murasyn saqtaý konsepsııasy» dep ataldy. Ol Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» maqalalaryndaǵy ulttyq birizdendirý, ulttyq sana máseleleri tóńireginde oı qozǵady. Jańa zamanda ulttyq kelbetti saqtaýdyń ózektiligine nazar aýdartqan maqalalardy ıntellektýaldyq, mádenı jáne aǵartýshylyq platforma retinde atap ótti.
Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli tulǵatanýǵa qatysty birqatar túıtkildi máselelerdi atady. «Ál-Farabı men Abaıdy zertteýde tarıhshylar tys qalyp keledi. Bul oraıda qos alyp tulǵany zertteýde fılologtar, ádebıetshiler men jýrnalıster qaýymynyń eńbekterin atap ótken jón», degen akademık jekelegen tulǵalardy zertteýde olqylyqtar bar ekenin jetkizdi. Soǵan saı tulǵalardyń bolmysy kóbine ádebı zertteýlermen shektelip, onyń sońy keıde ásire dáripteýge, mıftendirýge ulasyp jatqan jaǵdaılardyń da bar ekenine toqtaldy. Ol sondaı-aq 2018 jyly Halyqaralyq Túrki akademııasy túrki halyqtaryna ortaq, adamzat órkenıetine aıryqsha úles qosqan eki júzge jýyq tulǵany iriktep, «Túrki áleminiń tuǵyrly tulǵalary» degen jobany qolǵa alǵanyn, ol keler jyly úsh tom bop jaryq kóretinin aıtyp ótti.
Jalpy, jıyn barysynda jurtqa tanymal, birqatar tarıhshy ǵalymdardyń tulǵataný baǵytynda túrli máselelerdi qamtyǵan baıandamalary tyńdaldy. Olardyń ishinde Qaraǵandy oblysyndaǵy Ulytaý aýdanynyń ákimi, ǵalym Berik Ábdiǵalıuly, Zııabek Qabyldınov, Jambyl Artyqbaev, Erkin Ábil, Ábilseıit Muhtar, Búrkitbaı Aıaǵan syndy tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor dárejesindegi ǵalymdar boldy.
Kongress sońynda ǵalymdar qarar qabyldap, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men bilim berý salasyndaǵy memlekettik bılik organdaryna, Mádenıet jáne sport mınıstrligine, qalalar men oblystardyń ákimdikterine usynystar jasady. Ol usynystarda tulǵataný baǵytyndaǵy zertteýlerdi jolǵa qoıý, ol úshin memlekettik tapsyrys berý, JOO-lar men kolledjderde, orta mektepterde tulǵatanýdy tańdaý pánderi qataryna engizý, olardy tanymal etý maqsatynda birqatar is-sharalardy júzege asyrý máseleleri qamtyldy.