Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń beınekonferensııa formatynda ótken kezekti otyrysyna qatysty, dep habarlady Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti.
Onlaın sammıtke Qazaqstan Prezıdentinen bólek Joǵary Eýrazııalyq keńestiń Qurmetti tóraǵasy Nursultan Nazarbaev, Armenııa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń mindetin atqarýshy Talant Mamytov, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Eýrazııa ekonomıkalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memlekettiń basshysy retinde Moldova Respýblıkasynyń Prezıdenti Igor Dodon, shaqyrylǵan memleketterdiń basshylary esebinde О́zbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, Kýba Respýblıkasynyń Prezıdenti Mıgel Dıas-Kanel, sondaı-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Mıhaıl Mıasnıkovıch qatysty.
Jıynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty damytýdyń ózekti máseleleri, atap aıtqanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııanyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý baǵyttarynyń pysyqtalǵan jobasy, uıym aıasyndaǵy yntymaqtastyqtyń basym baǵyttary, taýar óndirýshilerdiń múddelerin qorǵaý úshin jalpy dempıngtik, ótemaqy tóleý jáne arnaıy sharalar qoldaný tetikterin jetildirý, sondaı-aq О́zbekstan men Kýbaǵa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memleket mártebesin berý máseleleri talqylandy.
Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde bıylǵy jyldyń barlyq el úshin kúrdeli synaq bolǵanyn, biraq Odaq birlik pen yntymaqtastyqtyń úlgisin, eń bastysy, syn-qaterlerge qarsy turýǵa qabilettiligin kórsetkenin atap ótti. Halyqtyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan mańyzdy sheshimder jedel qabyldandy.
Memleket basshysy COVID-19 indetiniń tez taralýy, shıkizat taýarlary baǵasynyń quldyraýy, búkil álemde ekonomıkalyq belsendiliktiń birden tómendeýi – osynyń bári odaqqa múshe elderdiń ekonomıkasyna keri áser etkenin aıtty. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń resmı esebine sáıkes, 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha, álemdik ishki jalpy ónim 4,5 paıyzǵa qysqarady. Al Dúnıejúzilik banktiń boljamy boıynsha bul kórsetkish damýshy elderde 2,5 paıyzǵa quldyraıdy. Bıyl jan basyna shaqqandaǵy kiris kóleminiń 3,6 paıyzǵa tómendeýi – erekshe nazar aýdaratyn másele.
– Sonymen qatar teris tendensııalar Odaq aıasyndaǵy saýda-sattyqqa áser etti. О́zara saýda-sattyq bıylǵy 9 aıdyń ishinde 13 paıyzǵa tómendep, 39 mıllıard dollardy qurady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń úshinshi eldermen aradaǵy taýar aınalymy odan da kóp, ıaǵnı 19 paıyzǵa tómendep, 447 mıllıard dollarǵa jetti. Munyń bári tıimdi is-qımyldardy jedel retteýdi, ósim rezervterin izdeýdi jáne Odaǵymyzdyń ekonomıkalyq áleýetin kórsetýdi qajet etedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurylǵannan bergi kezeńde Qazaqstannyń seriktes eldermen ózara saýda aınalymy 33 paıyzǵa artty, sonyń ishinde, eksport 25 paıyzǵa ósti. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderinen tartylǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi 6 paıyzǵa deıin artqan. Birlesken kásiporyndardyń sany 2 esege kóbeıip, shamamen 13 myńǵa jýyqtady.
Kóptegen el Odaqpen yntymaqtastyq ornatýǵa umtylýda. О́zbekstan men Kýba Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq janyndaǵy baqylaýshy memleket mártebesin aldy.
– Biz bul qadamnyń is júzinde ózara tıimdi bolatynyna jáne jan-jaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń kókjıegin keńeıtetinine senimdimiz. Muny birlestigimizdiń búkil álemdegi bedeliniń, tartymdylyǵynyń, tanymaldyǵynyń artyp kele jatqany dep bilemiz. Baýyrlas О́zbekstanmen aradaǵy saýda-sattyqtyń artyp, is-qımyldardyń keńeıýinen onyń perspektıvasy zor bolatynyn baıqaımyz. О́zbekstannyń Eýrazııalyq jobaǵa qatysýy bizdiń ekijaqty baılanystarymyzdy, sondaı-aq Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy yntymaqtastyqty tolyqtyra túsedi dep sanaımyz, – dedi Memleket basshysy.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń 2025 jylǵa deıingi strategııasynyń bekitilýine erekshe nazar aýdarý qajet. Bıylǵy mamyrda Prezıdent atalǵan qujattyń daý týǵyzatyn keıbir tustary bar ekenin eskere otyryp, Strategııa jobasyn áli de jan-jaqty pysyqtaý qajettigi týraly eskertý aıtqan bolatyn. Qasym-Jomart Toqaev bul ustanymyna qoldaý kórsetkeni úshin barlyq áriptesterine, memleketter basshylaryna rızashylyǵyn bildirdi.
– Úkimetter men Komıssııa Strategııany pysyqtaý úshin mazmundy, konstrýktıvti jumys júrgizdi. Atap aıtqanda, birqatar salada múshe memleketterdiń zańnamalaryn úılestirýdi jáne birizdendirýdi qamtıtyn is-sharalar túzetildi. Úshinshi elmen ekijaqty kelissóz júrgizý kezinde Komıssııanyń mindetti túrde qatysýy týraly bólim qaıta qaraldy. Endi Komıssııa múshe memlekettiń óz usynysy boıynsha ǵana kelissózderge qatysa alady. Bul durys ári qolaıly ádis dep oılaımyn. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy yntymaqtastyq pen tujyrymdardyń baǵyty da pysyqtaldy. Bul rette, atalǵan salalardaǵy besjaqty yntymaqtastyq tek ekonomıkalyq baǵytta ǵana qarastyryldy, – dedi Prezıdent.
Sonymen qatar jıyn barysynda Komıssııanyń kadrlyq quramyn jasaqtaý jónindegi Qazaqstannyń usynysy da talqylandy. Bul jerde áńgime komıssııa quramyn múshe memleketterdiń qarjylandyrý úlesine qaraı bekitýden bas tartý jaıynda bolyp otyr. Is júzinde barlyq bes memlekettiń Komıssııadaǵy azamattarynyń ókiletti jumystary olardyń kásibı turǵydan ósýine múmkindik beredi, ásirese eýrazııalyq ıntegrasııa salasyndaǵy mamandardy daıarlaýǵa septigin tıgizedi.
Memleket basshysy barlyq «názik máseleler» boıynsha kelisimge qol jetkizilgenin erekshe atap ótti. Bul elderdiń bir-biriniń ustanymdaryn eskerýge jáne ortaq til tabýǵa degen umtylystaryn kórsetedi.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev kásipkerlik belsendilikti yntalandyrýǵa, shaǵyn jáne orta kásiporyndardy ıntegrasııalyq óndiristik úderiske tartýǵa, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasy músheleriniń bıznes ókilderimen betpe-bet kezdesýler ótkizýine baǵyttalǵan birqatar usynys aıtty.
Prezıdent sóılegen sózinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ekonomıkalyq ıntegrasııaǵa qosqan naqty úlesiniń, qosymsha qunynyń shynaıy kórsetkishiniń baǵalaý modelin ázirleý mańyzdy ekenin aıtty.
Qazaqstan Prezıdenti memleketter basshylarynyń nazaryn Shyǵysty birtindep álemdik ekonomıkalyq tartylys ortalyǵyna aınaldyratyn Qytaı men Azııanyń ósip-órkendep kele jatqanyna aýdardy.
– Azııa, shyn máninde, HHI ǵasyrdyń aımaǵy bolady. Qazirdiń ózinde álemdik ishki jalpy ónimniń 28 paıyzy osynda shoǵyrlanǵan. Bul kórsetkish áli de ósedi. Qazir «shyǵysqa bet burý» trendi kólik-logıstıkalyq kooperasııaǵa jańa múmkindikter usynady. Biz, ıaǵnı Eýrazııa elderi óz tranzıttik áleýetimizdi tolyq júzege asyrýymyz kerek. Kúre joldardyń transshekaralyq ýchaskelerin jańǵyrtý isin jedeldetýdi, sonyń ishinde, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojolynyń Reseı Federasııasy aýmaǵyndaǵy bóliginiń qurylysyn aıaqtap, jańǵyrtýdy usynamyn. Budan bólek taýarlardyń ishki aınalymynyń erkindigin, sondaı-aq úshinshi elge jasalatyn tranzıtti qamtamasyz etý maqsatynda barlyq avtomobıl dálizderin sıfrlandyrý úderisin bastaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
2021 jyldan bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń jarǵylyq organdaryna tóraǵalyq etý mindeti Belarýsten Qazaqstanǵa ótedi. Memleketter basshylary elimizdiń tóraǵalyǵynyń negizgi basymdyqtaryn atady. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty tolyqqandy iske asyrý, kedergilerdi retteý, ózara tıimdi is-qımyldardy jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý, Komıssııanyń kadrlyq quramyn jasaqtaý jónindegi rásimderdi jetildirý jáne onyń fýnksıonaldyǵy men jaýapkershiligin kúsheıtý.
Qazaqstan Prezıdenti sóziniń sońynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ózara kúsh biriktire otyryp, alǵa qoıǵan maqsatqa qol jetkizetinine jáne eýrazııalyq ıntegrasııanyń múlde jańa deńgeıge kóteriletinine senim bildirip, Prezıdentterdi kele jatqan Jańa jylmen quttyqtady.