Bilim berýdiń qazaqstandyq modeli

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan mem­le­ket­tiń jańa saıası baǵyty" atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynda «Qazaq­stan-2030» Strategııasynyń oryndalý qo­ry­tyndylaryn shyǵara otyryp, aldy­myzdaǵy 40 jyl ishinde Qazaq­stannyń damý kókjıekterine baǵdar berdi. Prezıdent: «Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý» deı kele, «Qa­zaq­stan–2050» Strategııasynyń negizgi 7 baǵytyn belgilegen bolatyn. Sonyń 4-ýin «Bilim men kásibı mashyq – zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesiniń negizgi baǵdary» dep atap, Elbasy básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek ekendigin naqty kórsetti.

Qýatty Qazaqstandy birge quramyz!

Bilim berýdiń qazaqstandyq modeli

Ol qandaı bolýy kerek?

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan mem­le­ket­tiń jańa saıası baǵyty" atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynda «Qazaq­stan-2030» Strategııasynyń oryndalý qo­ry­tyndylaryn shyǵara otyryp, aldy­myzdaǵy 40 jyl ishinde Qazaq­stannyń damý kókjıekterine baǵdar berdi. Prezıdent: «Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý» deı kele, «Qa­zaq­stan–2050» Strategııasynyń negizgi 7 baǵytyn belgilegen bolatyn. Sonyń 4-ýin «Bilim men kásibı mashyq – zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesiniń negizgi baǵdary» dep atap, Elbasy básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek ekendigin naqty kórsetti.

Ol úshin Úkimetke bilim berý salasyndaǵy basymdyqtardyń negizgisi retinde ınjenerlik bilim berýdi jáne zamanaýı tehnıkalyq mamandyqtar júıesin damytýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Iаǵnı, bilim berýdiń barlyq deńgeıiniń tıimdi damýyn biz elimizdiń kemel kelesheginiń kepili jáne egemendigimizdiń baıandy bolýynyń sharty dep túsinýimiz qajet.

Álemde óz damýy barysynda bilim salasynda tıimdi reformalar júrgizip, solardyń naqty jemisin kórip otyrǵan memleketter az emes. Olardyń ishinde Fın­lıandııa, Norvegııa, Germanııa, Uly­brı­tanııa, Malaızııa, Sıngapýr memleketteri aldyńǵy qatarda tur jáne de olar tek ózderine tán utymdy bilim júıesin qura bilýimen erekshelenedi. Biz úshin osy memleketterde tıimdi júrgizilgen reformalardan basty úırenetin nárse – olar árbir ózgeristerdi zaman talabyna, azamattardyń suranysyna, tarıhı qalyptasqan ulttyq dástúrge sáı­kes­tendirýdi maqsat tutqan. Árbir qada­myn egjeı-tegjeıli oılastyra otyryp, túbinde ár oqýshynyń talǵamyn qana­ǵattandyrýǵa baǵyttalǵan oqytý baǵdar­lamalaryn jasaǵan.

Qazaqstandyq sarapshylar, bi­lim sa­lasynyń mamandary osy memleket­terdegi bilim modelin zerttep, tıimdi jaqtaryn bizdiń elimizde engizýdi usynyp ta júr. Mysal retinde, Norvegııa memleketiniń bilim júıesinen málimetter berip, ony bizdiń jaǵdaımen salystyrǵan saraptamany kópshilik nazaryna berýdi jón kórdim. Norvegııanyń munaıly qalasy – Stavangerde tájirıbe almasý úshin 2006 jyldyń jeltoqsan aıynda ózim de issaparda bolǵanym bar, sondyqtan ózim kózimmen kórgen úrdisti oı eleginen ótkizdim.

Norvegııa memleketinde kelesi bilim berý deńgeıleri bar: bastapqy bilim berý, orta bilim jáne joǵary bilim.

Bastapqy bilim deńgeıi 1-den 7-sy­nyp­qa deıin sozylǵan, sol 7 jyl boıy balalarǵa 1 muǵalim sabaq beredi. Balalar mektepke 6 jastan barady. Ondaı uzaq bolýdyń sebebi – oqý baǵdarlamalarynyń jeńildiginde (bizben salystyrǵanda), onyń balanyń jalpy damýy úshin ǵana jasaqtalǵanyna baılanysty. Mysaly, áripterdi úıretkende olardyń mán-maǵynasyn erekshe túsindirip, mysaldarmen qanyqtyryp, árbir áripti úırenýge keminde 1 apta ýaqyt jumsalady. Osylaısha 1 jyl boıy tek áripterdi úırense, al 3-synypqa deıin arıfmetıkadan tek alý men qosý, al kóbeıtý men bólýdi tek 3-4 synyptarda ótedi (keńestik dáýirde bizde de álippeni 1 jyl úıretýshi edi, al qazir 4 aıda aıaqtaıdy).

Bastapqy deńgeıde balalardyń qandaı da bir quqyqtaryn shekteýge jol bermeý óte qatań qadaǵalanady. Mysaly, úı tapsyrmasy tym az beriledi, oqýshy taqta aldyna shyǵyp sabaq aıtpaıdy, taqpaqtar jattaý múldem berilmeıdi dese bolady. Sonymen qatar, hımııa, fızıka, dúnıejúzilik tarıh, kórkem ádebıet jáne t.s.s. pánder tek 8-synyptan oqytylady.

Qazaqstandyq bilim deńgeıleriniń ishinde Norvegııada joq mektepaldy daıarlyq degen saty bar. Eger osy soltústik eliniń tájirıbesiniń jaqsy jaqtaryn alýǵa talpynsaq, 1-3 synypqa deıingi oqý baǵdarlamasyn jeńildetý qajet, sonda mektepaldy daıarlyqtyń esh qajeti bolmaıdy. Shyn máninde, kúnine 3-4 saǵat josparlanǵan mektep­aldy daıarlyqtaǵy dáristermen barlyq balalar qamtylmaǵan, oqýlyqtar men sabaqtardyń mazmuny 1-synyptyń baǵdarlamasyn qaıtalaıdy, tipti bala­lardyń barlyǵyna kitaptar men arnaıy dápterleri jetispeıdi, olardyń kóbin ata-ana ózi satyp alýy tıis jáne t.b. kemshilikteri jetip artylady. Saıyp kelgende, munda bıýdjet qarajaty tıimsiz jumsalyp jatyr-aý degen oı týady.

Kásibı baǵdaryn tańdaý jumystary mektepterde 9-10 synypta bastalady, sol kezde oqýshylar jalpy bilim beretin baǵyt, teatr, sport jáne dene tárbıesi, medısına jáne áleýmettik jumys, óner, dızaın jáne qolóner, aýyl sharýashylyǵy, balyq aýlaý, ormanshylyq, qonaqúı qyzmeti, qoǵamdyq tamaqtaný, qurylys, ón­diristik qurylys, elektrotehnıka, me­tall óńdeý jáne slesarlyq is, polı­mer­lerdi óńdeý, aǵash óńdeý jáne stolıar­lyq is, BAQ jáne telekommýnıka­sııalar, saýda menedjmenti syndy bazalyq kýrstardyń ishinen bireýin tańdaıdy. Osy bazalyq kýrstardy úzdik aıaqtaǵandar mamandyǵy boıynsha tereńdetilgen kýrstarǵa jiberiledi.

Osylaısha, 9-10 synyptarda oqýshy alǵashqy kásibı shyńdalýdan ótedi + 1 jyl óndiriste tájirıbeden ótedi (stıpendııa alady), sóıtip, mamandyq ıesi bolyp shyǵady. Al eger ortasha jalaqy tóleıtin tájirıbeni tańdasa – onda 2 jyl óndiriste bolady. Sonymen qatar, kez kelgen oqýshy qysqartylǵan kýrstarda da mamandyq alýǵa múmkindigi bar.

Osyndaı oqý tájirıbelerine qatysyp, ózderiniń óndiristik bazasyn paıdalanýǵa bergen mekemelerge memleketten arnaıy dotasııalar tólenedi.

Barlyq tájirıbeden ótken oqýshylar arnaıy emtıhan-test tapsyryp, maman­dyǵy boıynsha biliktilik sertıfıkatyn alady jáne ol sertıfıkat Norvegııa mem­leketi aýmaǵynda jumysqa turýǵa múm­kindik beredi.

Osy joǵaryda atalǵan árbir saty­daǵy oqý tolyǵymen memleket esebinen júredi, ıaǵnı aqysyz. Mine, bilim berý­diń nor­vegtik modeli osyndaı. Al biz­diń eli­miz­diń kásiptik bilim berý júıe­si Nor­ve­gııamen salystyrǵanda, áldeqaıda artta deýge bolady.

Birinshiden, óndiristik táji­rı­beden (praktıka) ótý tetikteri zańdasty­ryl­maǵan, jumys berýshilerdi bul úrdiske qyzyqtyrý qaralmaǵan. Iаǵnı, eń basty máseleni – praktıkaǵa oqýshylardy qabyldaýǵa mekemelerdiń qulqyn (motıvasııa) arttyrýdy sheshe almaı otyrmyz.

Ekinshiden, kolledj stýdentteri úshin qandaı da bir praktıkany uıymdastyrý tolyǵymen oqý orny basshylyǵyna júktelgen. Jeke óziniń nemese bas­qa­nyń bedelin salyp, mekemelerdiń esigin jaǵalap, praktıkanyń kelisimsharttaryn jınaqtaý – ár oqý jylyndaǵy dırektor­dyń bas aýrýy. Al solaı jınaq­talǵan ke­li­simsharttar boıynsha ótkizi­letin prak­­tı­kanyń sapasy týraly aıtpasa da túsinikti.

Úshinshiden, kolledjderdiń oqý-mate­rıal­dyq bazasy tym jutań jáne óndiris­ten artta qalyp qoıǵan. Eń jańa, tyń ıdeıa men ınnovasııalar negizinde jasaqtalǵan qondyrǵylardyń tek ınteraktıvti balamasyn, ıaǵnı kompıýterlik versııasyn ǵana kórýge bolady. Sonymen qatar, óńirlerde kolledjerdiń sany áli az. Mysaly, Norvegııanyń 150 myń turǵyny bar Stavanger qalasynda 32 kolledj bar, al munaıly ólke – Mańǵystaý oblysynda barlyǵy 21 kolledj bolǵan, sońǵy kezde kásiptik lıseılerdi kolledj­ge aýystyrǵannan keıin barlyq sany 24-ke jetti.

Tórtinshiden, kolledjderge sabaq berý úshin óndiristen mamandar tartýdyń tıimdi tetikteri joq. Norvegııada oqý oryndaryna dáris berýge óndiristen eń myqty jáne bilikti mamandar ǵa­na shaqyrylady, olardyń burynǵy jala­qysy saqtalady.

Besinshiden, shetelderdegi ozyq táji­rı­be­lermen tanysý qarqyny jaǵynan (shetelge issaparlarǵa memleket qara­jaty esebinen elimizdegi memlekettik kol­ledjderdiń barlyǵynyń basshylary bardy deýge negiz bar) aldymyzǵa jan salmasaq ta, olardy ózimizdiń oqý oryndaryna engizý máselesi kenje qalýda. Tipti, jańadan ashylǵan birlesken jobalardy óz deńgeıinde qoldap, olardyń áleýetin tolyqqandy paıdalana almaı otyrmyz. Mysaly, 2009 jyly Aqtaý qalasynda «Aqtaý trenıngtik ortalyǵy» (ATO) birikken Qazaqstandyq-norvegııalyq halyqaralyq oqý ortalyǵy retinde ashyldy. Negizinen halyqaralyq dárejedegi dıp­lomy bar «Elektrmen-gazben dáneker­leýshilerdi» jáne «Metall qurylǵylaryn quras­tyrýshylardy» daıyndaıdy. ATO 2012 jyldyń aqpanynda Halyq­aralyq dánekerleý ınstıtýty (IIW) men KazWeld assosıasııasynyń aýdıtinen ótip, «Halyq­­aralyq dáne­ker­leýshi» (IW) degen dıp­lomdy berý qu­qy­ǵyna ıe bolǵan. Al osyndaı bilikti jumysshy mamandardy daıyndaıtyn oqý ortalyǵyna memlekettik tapsyrys berýdiń tetikteri qaralmaǵan, sondyqtan ortalyq óz kúnin ózi kórýde. Saıyp kelgende, bul ortalyqty keńeıtip, aımaqtyq deńgeıge deıin kóterip, osylaısha, eńbek ujymdarynda júrgen shetel jumysshylaryn bilikti qa­zaq­standyqtarmen birtindep almastyrýǵa bolar edi. О́kinishke qaraı, jaýapty mem­organdar máseleni tyńǵylyqty sheshý úshin naqty jáne pármendi qadamdarǵa barmaı otyr.

Elbasy N.Á.Nazarbaev Bilim jáne ǵylym mınıstrligine teorııalyq oqý men praktıkany ushtastyratyn tıimdi júıe retinde dýaldy oqytý júıesin endirýdi qolǵa alýdy tapsyrǵan bolatyn. Alaıda, qazir onyń elementteri ǵana kórinýde, jáne de ol negizinen «Qazaqmys», «Qaz­myrysh», «Arselor-Mıttal» sııaq­ty al­paýyt kompanııalardyń ózderine baǵy­nysty ishki oqý ortalyqtarynda júzege asýda. Al dýaldy oqytýdyń tıim­diligin biz joǵaryda talqylaǵan Norvegııa memleketiniń bilim júıesi dáleldep otyr.

Sonymen, ne sebepten dýaldy oqytý júıesin bizdiń kásiptik jáne tehnıkalyq bilimge engizý úrdisi múldem baıaý júrip jatyr?

Onyń basty sebebi, jaýapty mem­le­kettik organdardyń máseleni zertteýge, zer­deleýge qulyq tanytpaı otyrǵan­dyǵynda.

Osy oraıda, mynadaı usynys berer edim.

Árbir óńirde eńbek naryǵyndaǵy eń úlken suranysqa ıe 5 mamandyq boıynsha dýaldy oqytý júıesin qanatqaqty joba retinde endirýdi bastaý qajet. Iаǵnı, stýdentter aptanyń 2 kúninde kolledj­de, al 3 kúninde jumys berýshi mekemede praktıkadan ótedi (2+3). Atalǵan mamandyqtar mindetti túrde iri óndiris oryndary úshin bolýy shart emes (shetelderde bul iske 5-10 adam isteıtin mekemeler de tartylǵan). Aıtalyq, shashtaraz, tokar, dánekerleýshi, santehnık, aspazshy jáne t.s.s.

Osy qanatqaqty joba 1 jyl jumys jasaǵannan keıin nátıjeleri qory­tyn­dylanyp, ony ári qaraı júrgizýge qajet­ti sheshimder qabyldanýy tıis. Mine, sol kezde saraptama jasaýǵa, dýaldy oqytý júıesiniń qazaqstandyq mode­lin jasaqtaýdyń oń-teris jaqtaryn baǵdar­laýǵa múmkindik bolar edi.

Qanybek JUMAShEV,

Qazaqstan Respýblıkasy

Bilim berý isiniń úzdigi.

Mańǵystaý oblysy.

Jarqyn bolashaǵymyz jastarǵa baılanysty

Men – orys ultynyń óki­­limin. Qazaqstanda týdym, osynda atjalyn tartyp minip, el qataryna qo­syldym, bilim aldym, bú­kil sanaly ómirimdi ót­kizdim. Adam qaı jer­diń aýa­syn jutyp, sýyn ishse, sol jer Ota­ny bolady. Men ony óz basym­nan jaqsy bilemin. Men – Qazaq­stan­nyń patrıotymyn. Qarap otyrsam, Qazaqstannyń baılyǵyn bylaı qoı­ǵanda, jeriniń sulýlyǵynyń ózi ózgeni tańǵaldyrǵandaı. Elimizdiń tórt shal­ǵaıynyń tabıǵaty tórt túrli. Munda qalyń orman da, taý da, sýly-nýly qara topyraqty aımaq ta, sahara shól de, shalqyǵan ózen-kól de bar. Tabıǵatynyń mundaı alýan túrliligi jer betindegi elderdiń barlyǵyna birdeı buıyra bermegen nesibe.

Qazaqstannyń taǵy bir artyq­shy­lyǵy – osy jerde turyp jatqan túrli ult ókilderiniń barlyǵy da birne­she mádenıetten, dástúr-salttan habardar. Qazaq tilinen – memlekettik tilden ózimniń de birqaǵarym bar, al jastar jaǵy ony meńgerip ketedi dep bilemin. Qazaq halqynyń mádenıeti men dástúrin osynda turyp jatqan ulttardyń barlyǵy da biledi. Oǵan bul halyqtyń baı dástúri men qonaqjaı, meıirimdi, keńqoltyq minezi tikeleı sebepker dep bilemin. Elbasy kótergen úsh tuǵyrly til, ıaǵnı jas urpaqtyń úsh tildi bilýi eldiń jarqyn bolashaǵynyń bir kepili bolmaq.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýy – eldiń erteńin jahandyq turǵydan oılaǵan mańyzdy qujat. Biz eldiń birligin ýystan shyǵarmasaq, osy qujatta aıtylǵan máselelerdiń barlyǵy da ýaqytymen júzege asatyn bolady. Ol úshin ne isteý kerek? Men – ǵumyr boıy joǵary oqý ornynda jastarǵa bilim berýmen qatar, olardyń tárbıesimen aınalysyp kele jatqan ustazbyn. Biz patrıottyq sezimdi jastardyń júregine ege bilýimiz qajet.

Aǵa urpaq ókilderi balalyq shaqta, jas kezimizde ashtyqty, joqshylyqty kóp kórdik. Atalarymyz ben ákelerimiz azap shekken qýǵyn-súrgindi, soǵys taýqymetin de sezinip óstik. «Ár zamannyń óz surqyltaıy bar», sondaı-aq, adamdarǵa artar óz qıyndyǵy bolady. Qazirgi jastar qıyndyq kórmeı otyr dep kim aıtady? Ras, olar biz sııaqty ash-jalańash emes. Biraq jahandaný úderisine baılanysty olar psıhologııalyq qıyndyqty bastan keshirip otyr. Olardyń túrli sektalarǵa kirip, joldan adasýy, ınternet arqyly túrli azǵyndyqqa urynýy, qylmystyń qatygezdenip ketýi jastarymyzdyń ıyǵyna túsip otyrǵan az júk emes. Osy arada atap kórsetetin bir jaıt – túp bastaýymyzdan, halyqtyq pedagogıka men minezimizden, dástúr-saltymyzdan ajyrap qalmasaq, jastar tárbıesi de jaqsy bolady. Sondyqtan «qyzyń ósse qyzy jaqsymen aýyldas bol, ulyń ósse uly jaqsymen aýyldas bol» dep qazaqtar aıtatyndaı, jastarǵa moıyny ozyq elderdiń bilimin alaıyq, ǵylymyn alaıyq. Biraq olardaǵynyń barlyǵyn kóshirýden jastardy saqtandyrsaq eken. Bul oraıda elde jumys júrip te jatyr, men soǵan shúkirshilik etemin. Men ár adamdy juldyzǵa teńeımin, aınalamdaǵy adamdardan, onyń ishinde ózimniń stýdentterimnen tek jaqsylyq kútemin. Osy úmit meni alǵa jeteleıdi.

Vladımır GERShÝN,

A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı

memlekettik ýnıversıtetiniń professory.

QOSTANAI.

EKSPO-daǵy álem tańdaýy

Jaqyn kúnderi qalyptasqan mem­le­kettiń jańa saıası baǵytyn aıqyndaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy hal­qy­myzǵa pash etilýiniń bir jyldyǵy jáne Táýelsizdik kúni qarsańynda men qa­dirmendi Elbasymyz Nursultan Nazar­baevtyń: «Bizdiń basty jetistigimiz – bizdiń Táýelsiz Qazaqstandy qurǵa­ny­myz», degen sózderine qaıta-qaıta oısha oralamyn. Iá, shyn mánisinde de, el Prezıdenti aıtsa aıtqandaı, biz óz shekaralarymyzdy zańdy túrde rásimdedik. Jańa elordamyz – Astana boı kóterdi. Biz óz elimizdiń múmkindikterin álemge tanytý úshin Astananyń áleýetin barynsha paıdalana aldyq. Naq sol sebepten de halyqaralyq qoǵamdastyq Qazaqstandy EKSPO-2017 búkil dúnıejúzilik kórmesi ótkiziletin oryn retinde tańdap aldy. Álemdik tańdaý bizdiń elimizge, Qazaqstanǵa túskeni úshin maqtanysh sezimine bólendik. Tórt jyldan keıin Astanada halyqaralyq kórmeniń ótkizilýi damýymyzdy qosymsha yntalandyryp qana qoımaı, Qazaqstannyń álemdik qoǵamdastyqtaǵy, sonymen birge, búkil Ortalyq Azııadaǵy jáne jańadan jańǵyryp jatqan Uly Jibek joly boıyndaǵy  qarqyndy damyǵan jas memleket retindegi abyroıyn arttyryp, jaqsy atyn tanytary kámil.

Joǵaryda aıtqan alǵy­sharttar turǵysynan alǵanda, EKSPO-2017-de Qazaqstan oblystarynyń óńirlik erekshelikteri, qazaq halqynyń baı dástúr-salttary men ádet-ǵuryptary jáne eldiń barlyq etnostyq qaýymdastyqtarynyń alýan túrli mádenıeti kórsetiletini túsinikti. Meniń oıymsha, Ortalyq Azııa men Jibek joly óńiriniń geografııalyq jáne ıntegrasııalyq-ekonomıkalyq ortalyǵyn beıneleıtin ekspozısııa alańynda kúlli óńir elderinde turatyn halyq­tardyń Birinshi festı­valin oraılastyra ótkizý­ge bolar edi. Munyń ózi «Qa­zaq­stan-2050» Strategııa­synyń uly murattaryna ábden saı keledi. On san ult­tyń ula­ǵatty ulysy, ba­qyt ordasy bolyp otyrǵan elimizdiń abyroı-bedeli búkil álem aldynda osylaısha taǵy asqaqtaı túserine álden-aq kózim jetedi, kóńilim senedi. Bul da Nazarbaev strategııasynyń álemdik deńgeıde saltanat qurýy, onyń bizdiń ómirimizdegi aıshyqty kórinisi bolmaq.

Gúlnara ANNAKÝLIEVA,

QHA Keńesiniń múshesi,

túrkimen etnomádenı

birlestiginiń tóraıymy.

Almaty.

Bul – oryndalatyn arman

Ult tarıhynda jeltoqsan aıynyń erekshe orny bar. Alash alyptary 96 jyl buryn Táýelsiz el bolý ıdeıasyn alǵash usyndy. 1986 jyly keńestik júıege jalyndy jas­tar qarsy bas kóterdi. Araǵa tórt jyl salyp, halqymyz óziniń Tuńǵysh Prezıdentin saılady. 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda Táýelsiz el atandy. Byltyr 1 jeltoqsan Tuńǵysh Prezıdent kúni bolyp tarıhqa endi.

Mine, Elbasymyz óziniń dástúrli halyqqa Joldaýyn da byltyr osy jeltoqsan aıynda, qasıetti de uly mereke – Táýelsizdik kúni qarsańynda jarııalady. Bul – tarıhı sabaqtastyq. «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasy – sabaqtastyqtyń jańa belgisi.

Joldaýda atap ótilgen memlekettik til máselesi ábden tolǵaǵy jetken, el taǵdyrynyń jańa bastaýy bolary aıqyn. О́tken jyly Elbasy Astanany túrki áleminiń mádenı astanasy retinde álemge tanytty. «Elimdi ıesiz deımisiń? Jerimdi kıesiz deımisiń?» deıtin babalar amanatyna da byltyr osy Joldaýdan jaýap tapqandaı boldym.

Jer ıesi qazaqtyń ejelden-aq peıili keń, júregi jomart. Dostyqqa adal. Sondyqtan, bul Joldaýda meje­len­gen maqsattar – oryndalatyn maqsattar! Iá, sát! «HHI ǵasyr – qazaqtyń altyn ǵasyry» bolaryna senim mol.

Aqan BODYQOVA,

M.H.Dýlatı atyndaǵy

Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń

aǵa oqytýshysy.

Jambyl oblysy.

Otan degen – osy!

Árkim úshin de eń qymbat qazyna – ómir. Al sol ómiri órilgen, árbir keshti ýaıym-qaıǵysyz batyryp, árbir aq tańdy qýanyshpen qarsy alǵan súıikti Otannyń qanshalyqty qymbat bolatyndyǵyn kez kelgen jan sezinedi dep oılaımyn.

Meniń ómirim Qazaqstanda, kıeli Mańǵystaý jerinde órilýde. Táýelsizdigin alyp, óz damý jolyn tańdaǵan Qazaqstannyń tynys-tirligi, tynymsyz damýy jurt qyzyǵarlyqtaı. Munyń basynda Elbasy N.Nazarbaevtyń tyń bastamalary, tegeýrindi tapsyrmalary, jaqsylyqqa uıytqy bola alǵan kóshbasshylyǵy jáne saıasatkerligi turǵandyǵy anyq. Árbir jyl saıyn halyqqa joldanatyn Joldaýdyń júgi aýyr. Ol, birinshiden,  ótkendi saraptaý. Ekinshiden, bolashaqty baǵdarlaý. Úshinshiden, osy eki kezeńdi toǵystyra otyryp, qajetti sharalar negizinde tıisti oryndarǵa, salalarǵa zor jaýapkershilikter júktep, mańyzdy tapsyrmalardy mindetteý. Saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik alýan máselelerdi arqaý etken Joldaýdan kópultty Qazaqstandaǵy ózara tatýlyq, aýyzbirshilik máselesi qalys qalyp kórgen joq. Barshamyzǵa belgili, táýelsiz Otanymyzdy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna engizý úshin mańyzdy mindetterdi júktegen ótken jylǵy Joldaýda da halyqtar dostyǵyna basa mán berildi. Elbasy qazaqstandyqtardy biriktiretin faktorlar retinde tutas jerimizdi, ony kórkeıtken ata-analarymyzdy, ortaq tarıhymyzdy jáne keleshekte taǵdyry birge sabaqtasatyn  balalarymyzdy atady. Sondyqtan, Qazaqstan júrip ótken jol – bizdiń de ómir jolymyz, memleketimizdiń keleshektegi barar joly,  bizdiń urpaqtarymyzdyń júrer joly. Demek, Elbasy joldaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasy – bizdiń ómirimizdiń mańyzy, baǵdarshamy deýge tolyq negiz bar.

Mańǵystaýda san ult ókili aralas-quralas tirlik keshýde. Ýkraın halqynyń uly kobzari T.Shevchenkoǵa Mańǵystaýdyń tarıhı tulǵasy, tól perzentindeı kózqaras qalyptasqan. Onyń mu­rajaıy tarıhı derekterge baı, Túpqaraǵan aýdanynyń qonaq­tar­ǵa qysylmaı kórsetetin qundy­lyqtarynyń biri. О́ńirdegi 2000-ǵa tarta ýkraındyqtar Memleket basshysy júrgizip otyrǵan saıasatty qoldap, ultaralyq tatýlyqqa qylaý túsirmeı, únemi jaqsy is­terdiń uıytqysy bolyp keledi. Tipti, bul turǵyda óte belsendi deýge bolady. Munyń bári Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasyna bizdiń qol­daýymyz, al baǵdarlamanyń bizdiń ómirimizge bereri – kemel keleshek, beıbit tirlik jáne yrys-bereke. Sondyqtan, strategııalyq baǵ­darlamada aıtylǵan tapsyrmalar men mindetterdi jumyla oryndaı otyryp, nyq Qazaqstandy birge quratyn bolamyz.

Tatıana LESNIChENKO,

T.G. Shevchenko atyndaǵy ýkraın etnomádenı

birlestiginiń tóraıymy.

AQTAÝ.

Bergeninen bereri kóp

Mamandyǵym dá­ri­ger bolǵandyqtan ba eken, Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń Prezıdenti – El­basy Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń «Qazaq­stan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıa­sı baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń medısına salasy qyzmetkerleri týraly jazylǵan bólimin zeıin qoıa eki ret qaıtalap oqydym. Bir meniń ǵana emes, áriptesterimniń de kókeıindegi kóp dúnıeni dóp basqan qundylyqqa tánti bolǵanym da ras. Sondyqtan «Strategııa-2050» bizdiń ómirimizden erekshe oryn alǵanyn, kóptegen jaqsylyqqa jol ashqanyn basa aıta otyryp, áli de ashatynyna senim artamyz.

Olaı deıtinim, atalǵan qundy qu­jatta «Densaýlyq saqtaýdyń ulttyq júıesin uzaq merzimdi jańǵyrtý aıasynda biz eldiń barlyq aýmaǵynda medısınalyq qyzmetter sapasynyń biryńǵaı standarttaryn engizýge, sondaı-aq, medısına me­kemeleriniń mate­rıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyn biryńǵaılandyrýǵa tıis­piz», dep naqtylanǵan. Bile bilgen janǵa bul úlken oı tastap qana qoımaı, sa­la mamandarynyń esh alań­syz jumys isteýi­ne týǵy­zylatyn bir múm­kindik.

Osy jaıtty biz qyzmet ornymyzda bolsyn, beıresmı kezdesýlerde bolsyn, tipti, dastarqan basynda otyryp ta jıi talqylaımyz. Birimizdi ekinshimiz tolyqtyryp, «Strategııa-2050» biz­diń ómirimizge ákelýi yqtımal san jaqsy­lyqty aıtamyz. Árıne, sol áńgimemizdi balalar da estip, tosyn suraqtar qoıa­tyny da jasyryn emes. Sondaı sát­terde de aıtar jaýabymyz osy qujat­tan tabylady. Búgingi kúnimizge táýbe.

Túıindep aıtqanda, bergeninen bereri mol qundy qujatty qadirleı otyryp, ózimizdiń ǵana emes, ózgelerdiń de sapaly jumys isteýine úndeı bilý azamattyq paryzymyz dep sanaımyn.

Igor VOZChIKOV,

Almaty oblystyq «AVIV» evreı

etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy.

TALDYQORǴAN.

Jer – adamnyń asyraýshysy

Elbasy Nur­sul­tan Na­zar­baev «Qazaq­stan-2050» Strategııasy – qa­lyptasqan memlekettiń jańa saıası ba­ǵyty» at­ty Qazaqstan hal­qyna Jol­daýynda agrarlyq sektordy damytýdyń naqty joldaryn kórsetip berdi. Qazaqstan mal jáne aýyl sharýashylyǵy qatar damyǵan agrarly memleket qataryna jatady. Joldaýda et eksportyn shyǵarýdy damytý, mal basyn asyldandyrý, astyqtyń sortyn jaqsartý arqyly ónimdiligin jetildire túsý mindeti qoıylǵan.

Shemonaıha aýdanynda mal jáne aýyl sharýashylyǵy qatar damyǵan. Bıyl aýdan dıqandary 146 myń gektarǵa egin egip, gektarynan 22-24 sentnerden dán bastyrdy. Bizdiń qojalyq ta kúnbaǵys, bıdaı, arpa egip, gektarynan 25 sentnerden astyq jınady. Iri qara maldy asyldandyrýdyń, memleketke et, sút tapsyrýdyń josparyn asyra oryndadyq.

Qojalyqta 300-ge tarta adam eńbek etedi. Olar ja­la­qysyn aı saıyn alyp turady. Sharýa adamdaryna jem-shóp tegin beriledi. Elbasy Jol­daýynda halyqtyń tur­mysyn jaqsartý, áleýmettik jaǵdaıyna kóńil bólý qa­jettigi aıtylǵan. Biz úzdik­terge demalýǵa tegin joldama beremiz, jyl basynan birneshe ozatqa aqshalaı syılyq tapsyryldy. Aýdan ákimi Amangeldi Toqtarovtyń qatysýymen aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri kúni eńbek ozattaryna qurmet kórsetildi.

Jer ana adamdardy asyraıdy. Ol úshin jerdi baptap, kútip, agrotehnıkalyq jaǵynan barlyq jaǵdaıdy jasap otyrý kerek. Aldaǵy ýaqytta da biz Elbasy Joldaýynda atap kórsetilgen mindetterdi abyroımen oryndaı beremiz.

Aleksandr BELKIN,

Shemonaıha aýdanyndaǵy sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Shemonaıha aýdany.