Egemen.kz BJZQ jumys isteı bastaǵannan beri ınvestısııalyq kiristen alynatyn komıssııa 7,5 esege azaıǵanyn, (BJZQ) zeınetaqy jınaqtarynyń kólemi 12,7 trln teńgeden, jumys isteı bastaǵaly bul kórsetkish úsh esege artqanyn zerttep kórdi.
Ortasha alǵanda, sońǵy bes jylda zeınetaqy aktıvteri jylyna 19,2% ósip otyrdy. Bul kórsetkishtiń JIО́ qurylymyndaǵy úlesi sońǵy bes jylda 14,3% -dan 15,7% -ǵa deıin ósti. Qor mundaı dınamıkany jumyspen qamtylǵan halyqtyń, ortasha aılyq jalaqynyń ósýimen baılanystyrady.
2020 jyldyń 11 aıynda BJZQ-nyń ınvestısııalyq kirisi 1,13 trln teńgeni qurady, bul 2019 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda eki esege kóp. 2020 jyldyń qańtar-qarashasynda qordyń kiristiligi 10,16% qurady (2019 jyldyń qańtar-qarashasynda - 6,16% bolatyn).
Tıimdilikti arttyrý jáne salymshylardyń kiristerin arttyrý maqsatynda qor birtindep shyǵyndardy azaıtady. Mysaly, BJZQ jyl saıyn qyzmetkerler sanyn ońtaılandyrady. 2017 jyldan bastap shtattyq birlik 32% -ǵa (nemese 736 qyzmetkerge) qysqardy, al personalǵa shyǵyndar - 1,3 mlrd teńgeden astamǵa azaıdy. Personaldy ońtaılandyrý qordaǵy bıznes prosesterdi avtomattandyrýmen jáne kóptegen qyzmetterdi onlaın formatqa aýystyrýmen baılanysty boldy.
BJZQ óziniń jumys bólimsheleriniń bir bóligin de taratty.
2020 jyldyń 11 aıynda BJZQ-nyń ınvestısııalyq kirisi 1,13 trln teńgeni qurady, bul 2019 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda eki esege kóp. 2020 jyldyń qańtar-qarashasynda qordyń kiristiligi 10,16% qurady (2019 jyldyń qańtar-qarashasynda - 6,16%). Tıimdilikti arttyrý jáne salymshylardyń kiristerin arttyrý maqsatynda qor birtindep shyǵyndardy azaıtady.
Mysaly, BJZQ jyl saıyn qyzmetkerler sanyn ońtaılandyrady. 2017 jyldan bastap shtattyq birlik 32% -ǵa (nemese 736 qyzmetkerge) qysqardy, al personalǵa shyǵyndar - 1,3 mlrd teńgeden astamǵa azaıdy.
Personaldy ońtaılandyrý qordaǵy bıznes prosesterdi avtomattandyrýmen jáne kóptegen qyzmetterdi onlaın formatqa aýystyrýmen baılanysty boldy.
Salystyrý úshin: zańnamaǵa sáıkes qor komıssııasy ınvestısııalyq kiristiń 7,5%, zeınetaqy aktıvteri somasynyń aıyna 0,025% aspaýy kerek. Qazirgi komıssııalar osy shekterden birneshe ese tómen eken. Eske sala keteıik, BJZQ komıssııalarynyń mólsherin jyl saıyn Ulttyq Bank Basqarmasy anyqtaıdy.
Eki jyl buryn BJZQ zańnamaǵa engizilgen ózgeristerge baılanysty avtomatty túrde shyǵyndaryn qysqartty. 2018 jylǵy naýryzdan bastap zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdan artyq kirister alýdan retteýshige komıssııalardy esepteý jáne tóleý joıyldy. Bul komıssııalar aqshalaı mánde mıllıardtaǵan bolýy múmkin. Mundaı komıssııa zeınetaqy aktıvterindegi ınvestısııalyq kiristiń resmı ınflıasııa deńgeıinen asyp ketýinen 10% qurady. Oǵan qordyń 2019 jylǵa tekserilgen qarjylyq esebiniń derekteri dálel.
BJZQ-dan alynatyn komıssııalar operasııalyq shyǵyndar men ınvestısııalyq aktıvterdi basqarýmen baılanysty shyǵystardy, sondaı-aq salymshylarǵa qyzmet kórsetý jáne kastodıandyq operasııalar boıynsha shyǵyndardy jabý úshin paıdalanylatynyn kópshilik bile bermeıdi. Qordyń bul quqyǵy «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańda bekitilgen.
Tek Qazaqstanda ǵana emes, zeınetaqy júıesi qordan komıssııa alýdy qarastyrady. Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi bar basqa elderde osyndaı mehanızm jumys isteıdi. Biraq ol jerde komıssııalardan tek aktıvter somasynan nemese ınvestısııalyq kiristen ǵana emes, qorǵa aýdarymdar somasynan da alynady.
Mysaly, EYDU málimetteri boıynsha, komıssııa Vengrııa sııaqty elderdegi zeınetaqy jarnasy mólsherinen alynady (2019 jyly aktıvtermen alynǵan komıssııanyń naqty mólsheri 0,3% qurady), Izraıl (0,2%), Slovakııa (0, bir%). EYDU-ǵa múshe emes elderdiń arasynda zeınetaqy jarnalary Ýrýgvaıda (0,6%), Bolgarııada (0,4%), Soltústik Makedonııada (0,3%), Rýmynııada, Serbııada (árqaısysynda 0,2%), Lıhtenshteınde komıssııaǵa jatady. (0,1%). Qazaqstanda BJZQ mundaı komıssııa almaıdy.
Qazaqstanda komıssııalar basqa shtattarǵa qaraǵanda aıtarlyqtaı tómen. EYDU elderinde 2019 jyly zeınetaqy aktıvteri boıynsha jyldyq tıimdi komıssııanyń mólsheri, mysaly, Túrkııada 1,5%, Ispanııada - 1%, Meksıkada - 0,9%, Estonııada - 0,8% jetti. Eger EYDU-dan tys elder týraly aıtatyn bolsaq, onda Albanııadaǵy mundaı komıssııa 2,3%, Bolgarııada - 0,6%, Kosta-Rıka, Horvatııa jáne Rýmynııada - 0,4% jetedi. Salystyrý úshin: bizdiń respýblıkada bul komıssııa eń tómen komıssııalardyń biri bolyp sanalady. 1999 jyldan bastap Qazaqstanda bul kórsetkish 4,9% -dan 0,2% -ǵa deıin tómendedi.
Bizdiń respýblıkamyzdaǵy sııaqty, basqa elderdiń zeınetaqy qorlary operasııalyq shyǵyndardy jabý úshin komıssııa alady. Atap aıtqanda, zeınetaqy josparyn ilgeriletý, jarnalardy tartý, zeınetaqy jarnalaryn senimgerlik basqarýǵa aýdarý, jeke zeınetaqy shottarynyń esebin júrgizý, salymshylarǵa úzindiler berý, zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý, zeınetaqy jınaqtaryn annýıtet tólemderi túrinde nemese keste boıynsha tóleý.
Zeınetaqy júıeleri barlyq elderde jetilgendikten, tólemder birtindep tómendeıdi. Mysaly, Chılıde jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin qurý bastalǵan kezde jyldyq tıimdi komıssııanyń mólsheri shamamen 9,5% -dy qurady, al 38 jyldan keıin ol 0,7% -ǵa deıin tómendedi (2019 jylǵy málimetter). BJZQ komıssııalardy qysqartýdy jalǵastyrady. 2021 jylǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2020 jylǵy 27 qarashadaǵy No 132 qaýlysymen BJZQ kelesi komıssııalyq syıaqylar belgilendi: ınvestısııalyq kiris somasynan 2% jáne zeınetaqy aktıvterinen aıyna 0,01%. Osylaısha, komıssııalar zańnamalyq turǵydan belgilengen shekterden birneshe ese tómen bolady: ınvestısııalyq kiris mólsherinen - 3,75 ese, zeınetaqy aktıvterinen - 2,5 ese tómendedi. BJZQ komıssııalardy qysqartýdy jalǵastyrady. 2021 jylǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2020 jylǵy 27 qarashadaǵy No 132 qaýlysymen BJZQ kelesi komıssııalyq syıaqylar belgilendi: ınvestısııalyq kiris somasynan 2% jáne zeınetaqy aktıvterinen aıyna 0,01%.
Qor komıssııalyq syıaqyny tek operasııalyq shyǵyndardy ońtaılandyrý arqyly ǵana emes, sonymen qatar menshikti kapıtaldy ulǵaıtý, menshikti aktıvterin ınvestısııalaý arqyly azaıtýǵa múmkindigi bar. Qordyń aýdıttelgen qarjylyq esebine sáıkes BJZQ-nyń menshikti kapıtaly úsh jylda eki esege jýyq ósti. Eger 2017 jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda bul kórsetkish 91,3 mıllıard teńgeni qurasa, 2019 jyldyń dál osy kúninde ol 175,6 mıllıard teńgeden asty. BJZQ-nyń taza paıdasy úsh jylda eki eseden astam ósti. Eger 2017 jyly 18,2 mlrd teńgeni qurasa, 2019 jyly 41,4 mlrd teńgege jetti.