Modernıst Mo Iаndy qazaqsha oqımyz

Mo Iаn prozasynda barlyq keıip­kerlerin antropologııalyq deńgeıge qaıtaryp, adamdy janýar, tirshilik, alǵashqy tirlik ıesi etip beıneleıdi. Bul tásil avtordyń ózindik ereksheligi. Iаǵnı máselege sosıologııalyq, etı­kalyq ádispen qaramaıdy. Qoǵamnyń kóńil kúıin baqylaýshy sanatynda emes, qarapaıym jurttyń biri retinde sýretteıdi. Mysaly, «О́mir men ólimniń azabynda» bir adam talaı qubylady – adamǵa da, jylqyǵa da, sıyrǵa da, tipti esekke de aınalady. Demek, qalamger shyǵarmashylyǵynda qytaı ertegilerindegi jan ıeleriniń qaıtys bolǵan soń basqa janýardyń denesine aýysyp, qaıta ómirge kelýi syndy mıfologııany jaqsy paıdalanady. Sondaı-aq Mo Iаn kóbinese ez ben ynjyqty, sorly men beısharany emes, jigerli men qaırattyny, tiresetinder men qasarysatyndardy jazady. Keı synshylardyń «Mo Iаn zor estetıkanyń ónerli rýhy bar jazýshy» deıtini de osydan.

Baspanyń álemdik klassıkterdi aýdarýdaǵy kezekti bul jobasy – Mo Iаnnyń elimizde alǵash ret shyqqaly otyrǵan iri eńbegi. Aıta keteıik, roman 2006 jazylyp, jarııalanǵan bolatyn. Al shyǵarmany túpnusqadan Jáıirbek Muhamedhan men Dúısenáli Álimaqyn tárjimalaǵan. Qyryq alty baspatabaqtan turatyn aýdarmaǵa bir jylǵa jýyq ýaqyt ketipti. Mo Iаnnyń ózge shyǵarmalaryna qaraǵanda múlde basqa stılde jazylǵan «О́mir men ólim azaby» romanynyń kórkemdik qýaty jaıly aýdamarmashy Dúısenáli Álimaqynnan surap kórdik.

«Bul shyǵarma HH ǵasyrdyń ekin­­shi jartysyndaǵy Qytaı ómirin sóz etedi. Bas keıipker – jer ıesi Sı Myn­nao ólim jazasyna kesilgen soń, ómir­ge ıt, maımyl, esek, dońyz bolyp qaı­ta kelip, eń sońynda kádimgi adam retin­de qaıta ómir sú­re bastaıdy. О́zgeshe jazý stıline ult­tyq ańyzdar men mıfter­di asa she­ber­likpen ushtastyryp, osyndaı súıekti shyǵarma jazǵan avtor bul týyndysynda ómir men ólim, qýa­nysh pen jubanysh, izgilik pen jaýyzdyq, mahabbat pen ǵadaýat, el, otbasy taǵdyry sııaqty mańyzdy máselelerdi tilge tıek etý arqyly sol kezdegi solaqaı saıasatty synǵa alady. Shyǵarma barysynda Mo Iаn da mańyzdy keıipkerdiń biri retinde sýretteledi. «О́mir men ólim azaby» – osyǵan deıin álemniń birneshe tiline aýdarylyp, oqyrmandar tarapynan jaqsy baǵa alǵan shyǵarma. Endi bul romandy qazaq oqyrmandary da ana tilimizde oqı alady. Shyǵarmany oqyp otyryp, folklorlyq qazynamyz­dy qunttap aqtaryp, mıfter men áfsa­nalarymyzdy ózek etip, osyndaı roman nege jazbasqa degen oıǵa kelesiz», deıdi ol.

Mo Iаnnyń shyǵarmashylyǵyna Ýılıam Folkner men Gabrıel Gar­sıa Markestiń yqpaly tıgen de­sedi. Bul týraly avtordyń ózi de avto­bıografııalyq esseleri men suh­bat­tarynda jıi aıtady. Bálkı, jazý­shy­nyń modernıstik baǵytta jasaǵan kórkem beıneleri men formalarynyń qytaı ádebıetinde erekshelenýine osy rýhanı baılanystyń áseri bol­ǵan shyǵar. Qalaı desek te, on bir roman, on segiz povest, bes áńgi­me­ler jınaǵynyń avtoryn álem oqyr­mandary jazý sheberligimen hám tosyn oılarymen tanıdy. Aldaǵy basylyp shyǵatyn roman da modernıst Mo Iаndy qazaq oqyrmanymen tanystyrmaq.