Elorda tórinde ornalasqan Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵy mekemesi qazirgi tańda qoǵamda oryn alyp otyrǵan karantındik rejimge baılanysty óz qorynda saqtaýly turǵan qundy jádigerlerdiń onlaın tanystyrylymyn júrgizýde. Sonyń biri – «Jámıǵ ál-rýmýz ýá ǵaýas ál-bahraın» atty qundy mura. Bul kitap 1890 jyly Peterborda basylǵan kórinedi.
Mekemeniń ǵylymı-ádisteme jónindegi orynbasary Qaıyrjan Kúzembaevtyń aıtýyna qaraǵanda, bul shyǵarma fıqh ilimin, ıaǵnı ıslam zańdary jınaǵyn tápsirlegen asa baǵaly týyndy. Avtory eki adam, naqtyraq aıtqanda qos ǵulamanyń biriktirilgen eńbegi. Birinshisi – Shamsýddın Mýhammad bın Hýsamýddın ál-Horasanı ál-Kýhýstanı atty ǵalym bolsa, ekinshisi hıjranyń 953-jyldary dúnıeden ótken (mılládı kúntizbesi boıynsha 1546 jyly) Farýddın bın Ibrahım ápándi ál-Qazanı degen adam eken.
Kitap jaıly anyqtamalyqta bul týyndy hıjranyń 941 jyly (mılládı kúntizbesi boıynsha 1534 jyl) zulqıdja aıynyń 18-shi juldyzy sársenbide jazylyp bitkeni jaıly taspalanypty. Biraq arada úsh ǵasyrdan astam ýaqyt ótkende, ıaǵnı hıjranyń 1308-jyly (1890) erejep aıynda jaryq kórgeni jaıly jáne baspadan shyǵar tusta qańtar aıynda birinshi basylymyna, al tamyz aıynda ekinshi basylymyna ruqsat alynǵandyǵy týraly derek saqtalǵan.
Kitaptiń birinshi bóligi – «Jámıǵ ál-rýmýz» dep atalyp, munda Qýhýstanıdiń hanafı mázhaby boıynsha ıslam fıqhteriniń (zańdarynyń) tápsiri jazylǵan.
Kelesi bóligi – «Ǵaýas ál-bahraın» dep atalady eken. Munda negizinen ǵalym Fahrýddın ál-Qazanıdiń ıslam ilimderine jasaǵan túsindirmesi berilgen. Bul bólim 93-betten bastalyp 712-betpen aıaqtalǵan. Munda saýda-sattyq túrleri men sharttary, ósim týrasynda, jalǵa alý-berý talaptary, kepil, seriktestik, ósıet, urlyq, qylmys sekildi t.b. taqyryptar qamtylǵan.
«Kitaptyń alǵashqy betiniń joǵary jaǵynda «Kitaptyń ıesi Mýlla Darýısh bın Mahan» degen arabsha jazý bar. Osyǵan qaraǵanda bul adam týyndynyń jaryq kórýine atsalysqan jáne avtorlyq quqyna ıelik etýshi tulǵa bolsa kerek», deıdi Qaıyrjan Ǵızatuly.