Mal urlyǵy edáýir azaıdy

Sońǵy 5 jylda elimizdiń barlyq óńirinde mal urlyǵynyń tómendeýi baıqalady. Máselen, 2015 jyly 8 myń qylmys bolsa, 2016 jyly – 7,3 myń (8%), 2017 jyly – 6,4 myń (13%), 2018 jyly – 5,6 myń (12,4%), 2019 jyly – 4,7 myń (15,2%) fakti tirkelgen. Osylaısha, 2015 jyldan bastap 2019 jylǵa deıin mal urlyǵynyń sany 40%-ǵa tómendedi. Pandemııaǵa baılanysty engizilgen karantınniń nátıjesinde mal urlyǵy taǵy eki esege azaıdy. Desek te, bul másele áli de ózektiligin joımaı otyr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev mal urlyǵymen kúresti kúsheıtýge erekshe nazar aýdardy. Mal urlyǵynyń aldyn alý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Ishki ister mınıstrligi birlesken memorandým qabyldady. Qujatqa sáıkes vedomstvoaralyq arnaıy top qurylyp, zań shyǵarý salasynda birlesken jumys atqaryldy, tehnıkalyq jáne aqparattyq qoldaý jolǵa qoıyldy, veterınarlyq talaptardy, maldy sáıkestendirý tártibin jáne aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn tasymaldaý qaǵıdalaryn túsindirý boıynsha jáne t.b. is-sharalar júrgizilýde.

Sharýa qojalyqtar basshylary jáne tur­ǵyn­dar­men mal basyn sáıkestendirý (bırkalaý, elek­trondy chıpter, GPS-baqylaý jáne t.b.), mal jaıý máseleleri boıynsha túsindirý jumystary turaqty júrgiziledi. Sondaı-aq saýda oryndarynyń, mal bazarlarynyń qyzmeti normatıvtik-quqyqtyq talaptarǵa sáıkes tekserilýde. Mal urlyǵynyń aldyn alýdyń pármendi sharasynyń biri – Qazaq­stan­da mindetti bolyp tabylatyn aýyl sha­rýa­shy­lyǵy janýarlaryn sáıkestendirý jumys­tary. Birinshi kezekte, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn sáıkestendirý bazasy – ár janýarǵa baqylaý júr­gizýge jáne aýrýlarǵa qarsy veterınarlyq ekpe­lerdi baqylaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar maldy tirkeý júıesi urlanǵan maldy satýdy qıyn­datady. Búginde oblystar ákimdikteriniń veterınarııa basqarmalarynyń esepteri boıyn­sha respýblıka kóleminde barlyq mal basy sáıkes­tendirilgen.

Mal urlyǵyna qarsy tıimdi sharanyń taǵy biri, ol – Veterınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komı­tetiniń respýblıkanyń barlyq óńirlerinde «ishki veterınarııalyq baqylaý» beketterin ornatý bas­tamasy boldy. Olar mal men et ónim­derin ilespe qujattarsyz tasymaldaıtyn kólik­terdi bel­sen­di túrde anyqtaýda. Sondaı-aq Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstriniń buıryǵymen memlekettik shekara boıynda agroónerkásiptik keshen ónimine mem­lekettik baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyratyn Qazaqstan-Reseı ýchaskesinde – 28, Qazaqstan-Qyrǵyz ýchaskesinde – 4 veterınarlyq-baqylaý pýnkti ornatyldy.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha vedomstvolar birqatar jańa, onyń ishinde zańnamalyq sıpattaǵy sharalar qabyldady. Má­se­len, Qylmystyq kodekske 188-1 «mal ur­lyǵy» baby engizildi. Atalǵan babqa sáıkes, múl­kin tárkileı otyryp, 12 jylǵa deıin bas bos­tan­dyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen. Bul ret­te mal urlyǵy aýyr qyl­mystar qataryna aýys­­tyryldy, bul taraptar­dyń tatýlasýy ar­qy­ly jaýapkershilikten qashý múm­kindigin joq­qa shy­­ǵarady. Urlyqtyń basym bóligi maldy erkin jaıý kezinde bolǵandyqtan, mınıs­tr­lik tara­pynan aýyl sharýashylyǵy janýar­laryn jaıý­dyń úlgilik qaǵıdalary bekitilip, jer­gi­likti atqarýshy organdarǵa jiberildi. О́z keze­ginde qaǵıdalardy buzǵany úshin ákimshilik jaýap­ker­shilik engizildi. IIM urlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi vedomstvolyq baǵdarlamany bekitti, óńirlerde úlgilik jospar boıynsha maman­dandy­rylǵan jedel-izdestirý toptary quryldy.