Jeń ushynan jalǵasqan jemqorlyqpen qansha kúres júrgizilse de, ony túbegeıli toqtatý múmkin bolmaı otyr. Qazirgi kezde qoǵamda qyzý talqyǵa túsken máseleniń biri de osy. Sybaılastyq qaı salany jaılasa da, ony jegiqurttaı túbirimen jep tynatyny anyq. Al «barmaq basty, kóz qysty» áreket bolashaq urpaqty tárbıeleıtin, qalyptastyratyn bilim salasynda oryn alyp jatsa, tipten soraqy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qoǵamda muǵalim mártebesin kóterý kerektigin aıtyp, olarǵa tıisti jaǵdaı jasaýdy tapsyrǵan edi. Biraq memleket tarapynan qansha qoldaý bolsa da, Jambyl óńirindegi bilim salasynda zańsyzdyq beleń alyp tur.
Bir sózben aıtqanda, zańǵa qaıshy áreket kóp. Jalpy, oblys boıynsha bilim salasynda serpindi áreketten góri, sybaılastyq basym bolýda. Jýyrda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń oblystyq departamenti «Jambyl – adaldyq alańy» jobalyq keńsesimen birlesip, aımaqtyń bilim salasyndaǵy birqatar zańsyzdyqty anyqtaǵan. Mundaı jaǵdaı, ásirese, aýdandardaǵy mektepter men balabaqshalarda kóp oryn alǵan.
Sońǵy eki jyl ishinde, ıaǵnı 2018-2020 jyldar aralyǵynda bilim salasynda 34 qylmystyq is tirkelipti. Máselen, 2018 jyly Jambyl aýdany bilim bólimine qarasty T.Rysqulov atyndaǵy orta mekteptiń dırektoryna, Jambyl aýdandyq bilim bólimine qarasty «Nurshýaq» balabaqshasynyń meńgerýshisine, atalǵan aýdannyń Qostóbe aýyldyq okrýgi apparatynyń «Jansaıa» balabaqshasynyń meńgerýshisine jáne Baızaq aýdandyq bilim bólimine qarasty «Jansaıa» balabaqshasynyń meńgerýshisine, atalǵan aýdandaǵy «Dáýlet» balabaqshasynyń meńgerýshisine qatysty qylmystyq ister anyqtalǵan. Al 2019 jyly sybaılas jemqorlyq sıpatyndaǵy 15 qylmys tirkelgen. Atalǵan keleńsizdikter óńirdiń Jýaly, Baızaq, Moıynqum, T.Rysqulov jáne Shý aýdandaryndaǵy birqatar mektepter men balabaqshalarda, sondaı-aq ózge de bilim berý nysandarynda oryn alǵan.
Bul jerde atalǵan aýdandardaǵy birqatar bilim berý mekemeleriniń basshylarymen qatar, keıbir mekemelerdiń esepshileriniń de qatysy bolyp otyr eken. Sonymen qatar byltyr oblystyq bilim basqarmasyna qarasty «Mektep olımpıadalaryn jáne mektepten tys is-sharalardy ótkizý ortalyǵynyń» dırektoryna, Shý aýdandyq bilim bóliminiń burynǵy basshysyna jáne atalǵan bólimniń birqatar esepshilerine, Jýaly aýdandyq bilim bóliminiń basshysyna, Merki aýdandyq bilim bóliminiń bas mamany – aýdandyq qorǵanshylyq jáne qamqorshylyq keńesiniń hatshysy sııaqty laýazymdy tulǵalarǵa qatysty da 14 qylmystyq is tirkelgen.
«Joǵarydaǵy kórsetilgen qylmystarǵa taldaý júrgizetin bolsaq, bilim salasynda oryn alǵan sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń ishinde jumysqa qabyldaý úshin alynatyn para, odan keıingi kezekte memlekettik satyp alýǵa jáne qyzmetkerlerge artyq aqsha tóleýge baılanysty memleket qarajatyn jymqyrý derekteri birinshi orynda tur. Sonymen qatar keıbir aýdandyq bilim bólimderinde bir jyldyń ishinde sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń ártúrli derekteri birneshe ret tirkelgen. Iаǵnı aýdandyq bilim bólimderine qarasty birneshe mekeme qyzmetkerleri qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Mundaı jaǵdaıdy, ásirese, Jýaly jáne Moıynqum aýdandarynyń bilim bólimderinen baıqaýǵa bolady», deıdi «Jambyl – adaldyq alańy» jobalyq ofısiniń basshysy Nazıma Dármenqyzy.
Sonymen qatar jumysqa ornalasý, aqsha jınaý máseleleri boıynsha da Taraz qalasyndaǵy №32, №34, №43 jáne №53 mektepterde saýaldama júrgizilgen. Atalǵan bilim oshaqtarynda keıbir qyzmetkerler aqsha jınaý deregi kezdesetinin aıtsa, keıbiri ishinara, al keıbiri múlde kezdespeıdi dep jaýap bergen. Sol sııaqty birqatar muǵalim jumysqa ornalasý úshin aqsha bergenin aıtsa, endi keıbiri tanys arqyly jumysqa ornalasqanyn jetkizgen. Taraz qalalyq bilim bóliminiń málimeti boıynsha sońǵy 6 aıda ártúrli sanattaǵy 783 qyzmetker qala mektepterine jumysqa qabyldanǵan. Tártip boıynsha mektepke bos vakanttyq orynǵa qyzmetker alý úshin mindetti túrde bos oryn týraly habarlandyrý qajet eken. Máselen, qaladaǵy №3 mektep sońǵy jarty jyl ýaqytta 22 muǵalim, 6 tehnıkalyq qyzmetshi jáne 1 esepshi laýazymyndaǵy adamdardy jumysqa qabyldaǵan. Alaıda atalǵan bilim oshaǵy eshqandaı oryn boıynsha habarlandyrý bermegen. Sondaı-aq №34 mektepte jalǵan qyzmetkerler anyqtalǵan. Iаǵnı atalǵan bilim oshaǵynda elektrık qyzmetine qabyldanǵan azamattyń budan bólek ónerkásiptik aýqymda kún jáne jel elektr stansalaryn jóndeýmen, tehnıkalyq qyzmet kórsetýmen ári paıdalanýmen aınalysatyn ECAP Services Kazakhstan kompanııasynda 2015 jyldan beri vahtalyq ádispen jumys isteıtindigi anyqtalǵan. Biraq on bes kún boıy jumysta bolmaǵanyna qaramastan, qyzmetkerdiń ýaqytty esepteý tabeline 7 saǵattyq jumys ýaqyty tolyq dep kórsetilgen. Mekteptiń dırektory men esep bólimi 15 kún boıy Jýaly aýdanynda jumysta bolǵan adamǵa tolyq jalaqy tólegen. Mundaı jaǵdaı barlyq aıda qaıtalanyp kelgen. Sol sııaqty atalǵan mekteptiń medbıke jáne psıholog qyzmetkerlerin jumysqa qabyldaǵanda da osyndaı jaǵdaı oryn alǵan. Alaıda medbıkeniń Taraz qalalyq №6 emhanada, al psıhologtyń oblys ortalyǵyndaǵy «Kardıohırýrgııa jáne transplantologııa ǵylymı-klınıkalyq ortalyǵynda» jumys isteıtindigi anyqtalǵan.
«Kórsetilgen faktilerdiń barlyǵy qazirgi tańda mektep qabyrǵasynda sybaılas jemqorlyqtyń órship turǵanyn kórsetedi. Osyǵan oraı oblystyq bilim basqarmasyna anyqtalǵan barlyq faktiler boıynsha tıisti zerdeleý jumystaryn júrgizip, jaýapty qyzmetkerlerge shara qoldanýdy usynamyz», deıdi Nazıma Dármenqyzy. Keltirilgen derekterge zer salsaq, óńirde bilim salasyn sybaılastyqtyń jaılaǵany kórinedi. Memlekettiń mekemesin óz menshigindeı bılep-tósteıtin basshylar da jeterlik. Qazyna qarjysyna qol salý, qosymsha jumysy bar adamdardy qyzmetke qabyldap, oǵan tolyq aılyq jazý jáne basqa da kemshilikter qazirgi kezde bilim salasynyń kókeıkesti máselesine aınalyp otyr. Muny, árıne, bir kúnde toqtatý da múmkin emes.
Biz atalǵan derekterdiń mán-jaıyn bilý úshin oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Gúlnár Hodjabergenovamen kezdeskenimizde, ol bul másele boıynsha zerdeleý jumystarynyń júrgizilip jatqanyn aıtty. Sondaı-aq bos oryndar boıynsha eshqandaı habarlandyrý bermeı-aq 29 adamdy jumysqa qabyldap jibergen №3 mektep dırektoryna sógis berilipti. Al ózge mekemelerde jumys istep júrgen adamdardy jumysqa alǵan №34 mektep dırektorynyń máselesi istiń zańdylyǵyn tekserý úshin prokýratýraǵa joldandy. Sonymen qatar óńirdiń bas pedagogi eger oblystaǵy bilim oshaqtarynda qandaı da bir zańsyzdyq oryn alsa, onyń basshylarynyń jazasyz qalmaıtynyn jetkizdi.
«Qoǵamda mektep dırektorlarynyń jumysqa qabyldaý úshin aqsha suraıtyny jıi aıtylady. Biraq aqsha bergeni týraly naqty bizge eshkim shaǵymdanǵan joq. Eger osyndaı jaǵdaı oryn alyp, dırektordyń kinási dáleldense, ony qyzmetinen bosatamyz. О́zge de jaǵdaılar boıynsha sharalar qoldanylady», deıdi G.Hodjabergenova. Árıne, kináli basshylar tıisti jazasyn alar. Biri sógis arqalap, biri qyzmetinen bosatylar. Biraq tutas ulttyń bolashaǵyn tárbıeleıtin, oqytatyn bilim salasynyń ózeginde jemqorlyq deıtin jegi qurt bolsa, bul da qoǵamnyń, adamnyń damýyn tejeıtin keseldiń biri bola bermek.
Mektep eshkimniń jekemenshigi emes. Bilim oshaǵynyń basynda otyrǵan ár adam taza ári ádil jumys isteýge mindetti. Eger osyndaı jaǵdaılar qaıtalana beretin bolsa, salaǵa degen senimsizdik, mamandyqqa degen qurmetsizdik artýy múmkin. Bul rette memleket senimine selkeý túsirmeı, urpaqqa bilim berý mindetin moınyna alǵan árbir azamattyń adal bolýy mańyzdy der edik.
Jambyl oblysy