Premer-mınıstr Oljas Bektenov konstıtýsııalyq reforma aıasynda jáne Memleket basshysynyń Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda qoıǵan mindetterine sáıkes, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin jetildirý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep jazady Egemen.kz.
Keńesti ashqan Premer-mınıstr jalpyhalyqtyq referendýmda qabyldanǵan jańa Konstıtýsııada memlekettiń negizgi qaǵıdaty retinde adamǵa baǵdarlanǵan saıasattyń bekitilgenin atap ótti. Bul qabyldanatyn barlyq sheshim eń aldymen azamattar úshin naqty nátıjege baǵyttalýy tıis ekenin bildiredi.
Memleket basshysy aıqyndaǵan basym mindetterdiń biri – áleýmettik salany, onyń ishinde densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtý. Sondaı-aq mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, halyqqa kórsetiletin qyzmet sapasyn arttyrý qajet.
«Memleket basshysy Ulttyq quryltaı otyrysynda ult densaýlyǵyna bólinetin qarajattyń jymqyrylýyn basty másele retinde atap ótti. Ult saýlyǵyna baǵyttalǵan qarjynyń jymqyrylýy – múldem aqylǵa syımaıtyn jaǵdaı. Osyǵan baılanysty birqatar júıeli sheshimder qabyldandy. Qor Qarjy mınıstrliginiń qaramaǵyna berildi. Bul qoldanystaǵy olqylyqtardy joıýǵa, jalǵan esepter men qujattardy burmalaýdyń aldyn alýǵa jáne qatań qarjylyq baqylaýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bıýdjetten bólinetin ár teńgeniń arnaıy medısınalyq qyzmet, dárilik zat nemese medısınalyq qurylǵy túrinde naqty azamatqa deıin jetýi aldaǵy jumystyń negizgi qaǵıdaty bolýy tıis. Barlyq shyǵyn tolyq ashyq ári olardyń óz sıfrlyq izi bolýy qajet. Onsyz biz densaýlyq saqtaý júıesine degen senimdi qamtamasyz ete almaımyz. Qordy transformasııalaý nátıjesinde tıimsiz shyǵyndardy, eń aldymen dárilik zattardy satyp alý salasynda qysqartý; bıýdjettik josparlaýdy neǵurlym dálirek júrgizý jáne demografııalyq ózgeristerdi eskerý arqyly dári-dármek jetkizýdegi irkilister máselesin sheshý; prosesterdi avtomattandyrýǵa kóshý arqyly Qor qurylymyn ońtaılandyrý sııaqty maqsattarǵa qol jetkizilýi tıis», dep atap ótti Oljas Bektenov.
Qor Qarjy mınıstrliginiń qaramaǵyna berilgen kúnnen beri atqarylǵan jumystar barysy qaralyp, MÁMS júıesin transformasııalaýdyń jańa tásilderi talqylandy.
Premer-mınıstrge qarjy mınıstri Mádı Takıev qabyldanyp jatqan ınstıtýsıonaldy sharalar týraly baıandady. MÁMS júıesi sheńberinde jyl saıyn shamamen 3,4 trln teńge qaıta bólinedi. Qarjy mınıstrligi qarajatty basqarýdy ońtaılandyrýǵa jáne onyń tıimdiligin arttyrýǵa, erikti medısınalyq saqtandyrý kólemin «kóleńkeden» shyǵarýǵa, halyqqa medısınalyq kómektiń úzdiksizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan basqa da birqatar zańǵa túzetýler ázirledi.
«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ basqarma tóraǵasy Gúlmıra Sabdenbek MÁMS júıesine júrgizilgen taldaý nátıjeleri týraly baıandady. Birtutas basqarý úderisiniń joqtyǵy jáne jumystardyń naýqas pen jalpy densaýlyq saqtaý júıesiniń túpkilikti nátıjelerine emes, eń aldymen kórsetilgen qyzmetter kólemine baǵdarlanýy basty másele ekeni atap ótildi.
MÁMS júıesindegi olqylyqtardan keıin qorǵa jańa basshy taǵaıyndaldy
Atalǵan máselelerdi sheshý úshin Qor tarapynan sońǵy 1,5 aı ishinde keshendi sharalar qabyldandy. Atap aıtqanda:
Júıeniń shyǵystary men qarjylyq mindettemeleri qurylymyn taldaý negizinde qarjy aǵyndaryn baqylaý kúsheıtildi;
Medısınalyq kómek kólemin lımıtteý, medısınalyq qyzmetterdi tóleý jáne avanstaý tásilderi qaıta qaraldy;
Josparlaý, monıtorıng jáne satyp alýdy qosa alǵanda, negizgi qarjylyq ókilettikterdi ortalyqtandyrý bastaldy;
Qordyń uıymdyq qurylymy ońtaılandyryldy jáne alaıaqtyq áreketterdiń aldyn alýǵa arnalǵan baqylaý kontýry quryldy;
Anomalııalar men aýytqýlardy anyqtaý maqsatynda analıtıkalyq monıtorıng júıesine JI engizý bastaldy;
Qordyń, Densaýlyq saqtaý jáne Qarjy mınıstrlikteriniń, sondaı-aq medısınalyq uıymdardyń aqparattyq júıelerin ıntegrasııalaý jumystary júrgizilýde.
Premer-mınıstrge operasııalyq qarjylandyrýdan strategııalyq ári zııatkerlik basqarýǵa kóshý maqsatynda ázirlengen MÁMS 2.0 jańa modeli tanystyryldy. Jańa arhıtektýraǵa sáıkes, Qor tek qyzmetterge aqy tóleýmen shektelmeı, búkil densaýlyq saqtaý júıesiniń damýyn boljaý, baqylaý, taldaý júrgizý jáne onyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý fýnksııalaryn da atqarady.
Reformanyń tórt negizgi baǵyty belgilendi, olardyń ishinde:
Aktýarlyq basqarý demografııany, aýrý túrlerin jáne medısınalyq tehnologııalardyń damýyn eskere otyryp, qarjylyq mindettemelerdiń júzege asýyn uzaqmerzimdi boljaý tásilin engizýdi kózdeıdi. Bul teńgerimsizdikterdi aldyn ala anyqtaýǵa, qarjylandyrý parametrlerin túzetýge jáne Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesiniń uzaqmerzimdi turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Táýekelge baǵdarlanǵan model boıynsha elimizdiń barlyq medısınalyq uıymdaryn senim, baqylau, qauyp degen úsh sanatqa bólip, olardyń qyzmetin ıntegraldy táýekel-skorıng boıynsha baǵalaý josparlanýda. Adal medısınalyq qyzmet kórsetýshiler jeńildetilgen rejımde jumys isteı alady, al buryn zańbuzýshylyqtar anyqtalǵan uıymdar kúsheıtilgen baqylaý men aýdıtke alynady.
Sıfrlyq antıfrod-qadaǵalaý – bul jalǵan tirkeýlerdi, qyzmetterdiń qaıtalanýyn, negizsiz gospıtalızasııalaýdy, kólemderdiń jasandy ósýin jáne taǵy da basqa jaıttardy avtomatty túrde anyqtaýǵa múmkindik beretin analıtıkalyq júıe. Halyqaralyq tájirıbege sáıkes, ol densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimsiz shyǵyndaryn orta eseppen 5-10%-ǵa tómendetedi.
Biryńǵaı sıfrlyq arhıtektýra josparlaýdan bastap medısınalyq kómekke aqy tóleýge deıingi qarjylandyrýdyń barlyq prosesterin biriktiredi, onda aqsha aǵyndary tolyq qadaǵalanady. Mundaǵy negizgi element – sıfrlyq teńgeni paıdalaný. Qor «SK-Farmasııamen» birlesip ony dárilik zattardy satyp alý salasynda qoldaný boıynsha jumysty bastady.
Sondaı-aq Premer-mınıstrge MÁMS-tiń jańa arhıtektýrasynyń tehnologııalyq negizi jáne «sıfrlyq qalqany» bolyp sanalatyn Qalqan jańa sıfrlyq platformasynyń fýnksıonaldyq múmkindikteri tanystyryldy.
Aqparattyq-esepke alý ortalyǵynyń basshysy Janasyl Ospanovtyń aıtýynsha, platforma qarjylandyrý prosesterin tolyq sıfrlandyrýdy, medısınalyq aqparat júıelerimen (AJ) ıntegrasııalaýdy, barlyq basqarý sheshimderin taldamalyq súıemeldeýdi jáne pasıentter men klınıkalardy qoldaýdy qamtamasyz etedi.
Máselen, pasıent deńgeıinde Qalqan júıesinde qyzmetter, gospıtalızasııalar, taldaýlar, taǵaıyndaýlar, medısınalyq shyǵystar, MÁMS, TMKKK boıynsha shyǵyndardy bólý boıynsha aqparat jınaqtalady. Qazirgi ýaqytta bul derekterdiń barlyǵy bytyrańqy, sol sebepti pasıent kóp rette ózine qatysty ahýaldyń tolyq sıpatyn kóre almaıdy. Qalqan pasıenttiń biryńǵaı derekter tizbegin qamtamasyz etedi. Sonymen qatar azamattar sáıkessizdikter týraly habarlaýǵa múmkindik alady. Bul «halyqtyq baqylaý» mehanızmin qurýǵa múmkindik beredi.
Al medısınalyq mekemeler deńgeıinde platforma resýrstar, ınfraqurylymdar, kadr tapshylyǵy, aýytqýlar, qarjy sııaqty jáne taǵy da basqa málimetterdi taldaıdy. Osy derekter negizinde táýekelderdi keshendi túrde baǵalaı otyryp, olardy joıý boıynsha usynymdardy avtomatty túrde ázirleıdi. Osylaısha ol eldegi barlyq medısınalyq uıymdardyń reıtıngin kezeń-kezeńimen qalyptastyrady. Odan bólek, Qalqan qoldanystaǵy shekteýler men basymdyqtardy eskere otyryp, bıýdjetti úılestire basqarýdy qamtamasyz etedi.
Qor sarapshylarynyń esepteýlerine sáıkes, engiziletin ınnovasııalardyń áleýetti ekonomıkalyq áseri 200 mlrd teńgeden asady. Reforma medısınalyq qyzmetterdi qarjylandyrý men onyń sapasynyń aıqyndyǵyn jáne tolyq qadaǵalanýyn, medısına qyzmetkerlerine túsetin júktemeniń tómendeýin qamtamasyz etedi, bul óz kezeginde jalpy densaýlyq saqtaýdyń búkil júıesine oń áser etedi.
MÁMS jarnasyn jergilikti ákimdik kimderge tóleıdi?
Keńes qorytyndysy boıynsha Oljas Bektenov usynylǵan tásilderdi maquldap, memlekettik organdar men vedomstvolarǵa birqatar tapsyrma berdi.
Ádilet, Ulttyq ekonomıka jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri osy jyldyń 25 naýryzyna deıin Qor qyzmetin jetildirý boıynsha túzetýler engizýi tıis.
Qarjy mınıstrligi Densaýlyq saqtaý, Ádilet, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterimen birlesip, bıylǵy 31 naýryzǵa deıin memlekettiń jyl saıynǵy jarnasy mólsherin respýblıkalyq bıýdjet qarajatynan alynǵan ınvestısııalyq kiris somasynan aspaıtyn somaǵa qysqartý boıynsha, sondaı-aq TMKKK men MÁMS-ti qarjylandyrý úshin qordyń jınaqtalǵan aktıvterin paıdalaný jóninde naqty usynystar berýi qajet.
MÁMS qarjysyn jymqyrǵandar sottaldy
Al Astana, Almaty, Shymkent qalalary men barlyq óńir ákimderi, sondaı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrligi 2026 jyldyń 15 sáýirine deıin MÁMS jáne TMKKK sheńberinde qyzmet kórsetetin medısınalyq uıymdardyń Qalqan júıesine kóshýin qamtamasyz etýi kerek.