Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynda quqyq qorǵaý organdary jumystarynyń ozyq ádisterin paıdalanýynyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Osy oraıda «Polısııa qadamdyq qoljetimdilikte» qaǵıdatyn engizý onyń modýldik beketteri jelisin damytý, polısııanyń jańa ýchaskelik pýnktteriniń ornalasýyn ońtaılandyrý, beınebaqylaý júıesin damytý, sondaı-aq «ıkemdi» patrýldeý ádisin engizý arqyly júzege asyrylady. Qazirgi ýaqytta bul baǵytta óte belsendi jumys júrgizilýde.
Memleket basshysy IIM-niń keńeıtilgen alqa otyrysynda júrgizilip jatqan jumystyń negizgi tulǵasy ýchaskelik polısııa ınspektory (ÝPI) ekendigin atap ótti. Bul rette ýchaskelik ınspektordyń mártebesin zańdy túrde arttyrý, oǵan nátıjeli jumys úshin barlyq múmkindikterdi berý tapsyryldy. Osyǵan baılanysty, ýchaskelik polısııa mártebesin zańnamalyq arttyrý onyń ókilettikterin keńeıtý arqyly iske asyrylady. Atap aıtqanda, ýchaskelik ınspektorlarǵa mynadaı quqyqtardy berý máselesi pysyqtalýda: qorǵaý nusqamalaryn óz betinshe shyǵarý; eger quqyq buzýshynyń qatysýy zardap shekken adamnyń nemese otbasy músheleriniń ómiri men densaýlyǵyna qater tóndiretin bolsa, onyń turýyna 10 táýlikke deıingi merzimge tyıym salýdy belgileý týraly; erekshe talaptardy belgileý, onyń ishinde keshendi medısınalyq-psıhologııalyq kómek baǵdarlamasynan ótý týraly sotqa ótinishhat engizý.
Sondaı-aq ákimshilik materıaldardy qaraý boıynsha ÝPI quzyretin keńeıtý josparlanýda. Qazirgi tańda ýchaskelik ınspektordyń eń tómengi jalaqysy 150 myńnan 200 myń teńgege, al onyń kómekshisiniki 117 myńnan 170 myńǵa deıin kóterilip, eńbekaqy júıesin jaqsartý máselesi sheshilýde. Budan basqa, ýchaskelik ınspektorlardyń kómekshilerine turǵyn úıdi jaldaý úshin ótemaqy alý quqyǵy beriledi. Qyzmetkerdi yntalandyrý sharasy retinde ýchaskelik ınspektorlar úshin shekti arnaıy ataqtardy kóterý máselesi pysyqtalýda.
Kóptegen sheteldiń polısııasy servıstik model qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtini belgili. Memleket basshysy óz Joldaýynda polısııa qyzmetine osy modeldi engizýdiń qolda bar fragmenttik nátıjelerin atap ótti. Áńgime Ishki ister mınıstri E.Turǵymbaevtyń tapsyrmasymen Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy boıynsha azamattar úshin qabyldaý bólmelerin ashý, halyqpen esep berý kezdesýlerin, «Joldaǵy qabyldaý» aksııalaryn ótkizý, halyqtyń senim deńgeıin eskere otyryp, polısııa qyzmetin baǵalaý ólshem sharttaryn ózgertý boıynsha atqarylǵan jumystar týraly bolyp otyr.
Qazaqstan polısııasyna qatysty servıstik model qaýipsizdik problemalaryn aıqyndaý men birlesip sheshýde qoǵammen tyǵyz ózara is-qımyl jasaýǵa baǵyttalǵan jańa ıdeologııa retinde qaralady. Polısııanyń servıstik modelin engizý boıynsha alǵashqy qadamdar jasaldy. 2019 jylǵy qarashadan bastap Qaraǵandy oblysy ákimdiginiń qoldaýymen Nur-Sultandaǵy EQYU baǵdarlamalar ofısimen yntymaqtastyq sheńberinde Qaraǵandy oblysynyń aýdandarynyń birinde qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýde servıstik tásildeme boıynsha qanatqaqty joba iske asyrylýda.
Paraqorlyqtyń sebepteri men saldaryn zertteýge jáne joıýǵa kóp kóńil bólinýde. Negizgi quraldardyń biri – turaqty negizde júrgiziletin sybaılas jemqorlyq áreketterine taldaý jasaý. Qazirgi ýaqytta ákimshilik polısııa, kóshi-qon qyzmeti, tergeý jáne qylmystyq atqarý júıesi bólimsheleriniń qyzmetine osyndaı 14 taldaý júrgizildi. Polısııa qyzmetiniń azamattarmen ózara is-qımyl kezinde bıýrokratııalyq kedergiler men sybaılas jemqorlyq áreketterin azaıtýǵa baǵyttalǵan prosesterdi sıfrlandyrý jáne avtomattandyrý kezeń-kezeńmen belsendi júzege asyrylýda.
Búgingi tańda memlekettik qyzmetter jumysyn avtomattandyrý 83%-dan asady, bul biz kórsetetin 36 qyzmettiń 30-y. Jol qozǵalysy erejelerin buzýdy tirkeıtin avtomatty quraldar jelisi damýda, bul polısııanyń júrgizýshilermen baılanysyn boldyrmaıdy.
Barlyq óńirde kóshi-qon qyzmetteri ortalyqtary ashyldy, bul eńbek ımmıgranttaryna ruqsatty berý men uzartýdy aıtarlyqtaı jeńildetedi. Tirkeý-emtıhan bólimsheleri taratyldy. Olardyń qyzmetteri «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasyna berildi. «Shep» stasıonarlyq baqylaý beketteri taratyldy, óıtkeni olardyń qyzmeti jıi synǵa ushyrady. Búginde eldiń shekaralaryn kesip ótý kezinde eń mańyzdy jerlerde altaýy ǵana qaldy. Statıstıka derekteri mınıstrlik qabyldaǵan sharalardyń tıimdiligin aıǵaqtaıdy.
Qyzmetkerlerge qatysty bastalǵan sotqa deıingi tergep-tekserýler sany 8 paıyzǵa, 2019 jyly 369-dan osy jyly 341-ge deıin tómendedi. Sybaılas jemqorlyq qylmystary bes paıyzǵa azaıdy. Quqyqbuzýshylyqtardy jasaýdyń árbir faktisi boıynsha ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri qyzmettik tekserýler júrgizedi, olardyń nátıjeleri boıynsha kináli adamnan basqa, onyń tikeleı basshylary da atqaratyn laýazymdarynan bosatýǵa deıin qatań tártiptik jaýaptylyqqa tartylady.
Jalpy, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl, ishki ister organdary júıesindegi tártip pen zańdylyqty saqtaý jónindegi jumys júıeli túrde ótip jatyr. Prezıdent óziniń Joldaýy arqyly eldegi turaqtylyq pen quqyqtyq tártipti saqtaýǵa úlken mán beretinin kórsetti. Bul másele Ishki ister mınıstrliginiń quzyretinde. Árıne, munda kadrlar mańyzdy ról atqarady. IIM-niń keńeıtilgen alqa otyrysynda Memleket basshysy kadr saıasatynyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev: «polısııada dórekilik pen biliksizdikke oryn joq. Bul jerde tek óz isine berilgen jáne kásibı turǵyda daıyndalǵan azamattar ǵana qyzmet etýge tıis», dedi. Mınıstrlikte jas qyzmetkerlerdi sapaly irikteýge úlken kóńil bólinedi. Vedomstvolyq bilim berý salasyndaǵy reformalarǵa baılanysty 12 oqý ornynyń ishinde polıseılerdi daıarlaý úshin 5 úzdik oqý oryny saqtaldy. JOO qyzmeti tolyǵymen praktıkaǵa baǵyttalǵan, dárister oqý úshin mınıstrlik pen polısııa departamentteri basshylarynyń qatarynan neǵurlym bilikti mamandar tartylady. Qazirgi tańda vedomstvolyq oqý oryndaryna polısııanyń servıstik modelin engizý máselesin keńinen talqylaý bastaldy. Mınıstrlik úshin aqparatty tek professorlyq-oqytýshylyq quramǵa ǵana emes, sonymen qatar óz qyzmetinde servıstik tásildi engize bastaıtyn kýrsanttarǵa da jetkizý óte mańyzdy. Qazirgi basty mindet – servıstik modeldi engizýdiń mánin túsindirý. Sebebi mysal retinde, shetelde servıstik modeldi engizý úshin 20 jyldan astam ýaqyt qajet boldy. Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev polısııanyń tirek pýnktteri janyndaǵy Qoǵamdyq keńesterdi qaıta qurýdy tapsyrdy. Búgingi tańda ýchaskelik polısııa pýnktterinde bir jarym myńnan astam Qoǵamdyq keńes jumys isteıdi, olardyń quramyna ákimdikterdiń, PIK-tiń, túrli uıymdar men kásiporyndardyń ókilderi, aqsaqaldar men eldi mekenderdiń qurmetti turǵyndary kiredi. Keńesterdiń jumysyna barlyǵy segiz myńnan astam azamat qatysady.
Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaev alqa otyrysynda qyzmetkerlerdi áleýmettik-materıaldyq qoldaý negizgi mindetterdiń biri bolyp tabylatynyn atap ótti. Árıne, materıaldyq kómek – jumysqa degen kózqarasqa áser etetin mańyzdy faktorlardyń biri. Prezıdent pen Úkimet tarapynan ýchaskelik ınspektorlarǵa qoldaý kórsetý, olarǵa senim artý sala qyzmetin jaqsartýǵa jol ashatyny anyq.
Mınıstrlik óz kezeginde qoǵam úshin úlken paıda ákelmeıtin erekshe jáne beıindi emes fýnksııalardy alyp tastaý, olardyń jumys formatyn ózgertý turǵysynda jumys isteıdi. О́zgerister kóbinese qoǵamǵa qyzmet etýge, qaýipsizdik máselelerinde tıimdi sheshimderdi ázirleý boıynsha birlesken jumysqa baǵyttalǵan uıymdastyrýshylyq tásil men minez-qulyq stılin ózgertýge baǵyttalǵan. Bul salada bolyp jatqan ózgerister, eń aldymen, ishki ister organdary jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne organ qyzmetkerleriniń áleýetin damytýǵa baǵyttalǵan. Polısııa jumysyn baǵalaýdyń eń mańyzdy ólshemi qoǵamnyń oń pikiri jáne ishki ister organdaryna degen senim deńgeıi bolyp qala beredi.
Aıdar SAITBEKOV,
IIM Almaty akademııasynyń bastyǵy, polısııa polkovnıgi