Kókshetaý áýejaıynyń áleýeti kúsheıdi

Kókshetaý áýejaıynyń tarı­hy 1945 jyldyń maýsym aıynan ózek tartady. Shaǵyn áýejaı qalanyń soltústiginde, Qopa kóliniń irgesinde ornalasty. Sol jylǵy shildeniń orta sheninde áýejaıǵa alǵashqy PO-2 ushaǵy kelip qondy. Ony basqarǵan 4-synypty ushqysh Nıkolaı Bon­dardy qalalyqtar naǵyz batyr retinde qurmetpen qarsy aldy.

Mereke qarsańynda alǵashqy halyqaralyq reıs ashyldy

Keshe men búginge kóz júgirtsek

Kókshetaý áýejaıynyń tarı­hy 1945 jyldyń maýsym aıynan ózek tartady. Shaǵyn áýejaı qalanyń soltústiginde, Qopa kóliniń irgesinde ornalasty. Sol jylǵy shildeniń orta sheninde áýejaıǵa alǵashqy PO-2 ushaǵy kelip qondy. Ony basqarǵan 4-synypty ushqysh Nıkolaı Bon­dardy qalalyqtar naǵyz batyr retinde qurmetpen qarsy aldy.

Oblystyń Eńbekshilder, Ýálı­hanov, Rýzaev, Kýıbyshev sekildi shalǵaı aýdandarynda qarapaıym ushý-qoný alańdary jabdyqtaldy. Osynyń nátıjesinde, 1946 jyly 400 avıajolaýshyǵa qyzmet kórsetildi. Al ushaq sany 3 birlikke kóbeıtilgen 1947 jyldan bastap Kókshetaý áýejaıy jolaýshylar tasymaldaýmen birge, sanıtarlyq avıasııa mindetin atqaryp, halyq sharýashylyǵy júkterin jetkizýmen, egistik alqaptar men orman alaptaryn óńdeý jumystarymen aınalysa bastady.

Kókshetaý tarıhyndaǵy erekshe oqıǵa retinde, 1972 jyly qalanyń shyǵys betkeıinde jańa áýejaıdyń ashylýyn aıtýǵa bolady. Bul iske sol kezdegi obkomnyń birinshi hatshysy, belgili qoǵam qaıratkeri Erkin Áýelbekovtiń aıryqsha úles qosqanyn qurmetpen eske alǵanymyz jón. Saltanat sharalaryna eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov qatysyp, jergilikti ushqyshtardyń boıyna jiger qosty.

Odan keıingi birshama jyldardyń tabystaryn aıtpaǵanda, toqsanynshy jyldardyń qoǵamdy túbegeıli ózge­risterge túsirgen qıyndyqtary áýe­jaıdyń da qalypty tirshiligin buzyp, jumysyn toqtatqany ýaqyt shyndyǵy ekendigi belgili. Eńsesin tiktegen eli­mizdiń alǵa umtylystary bul tyǵy­ryqtan da ońtaıly alyp shyqty. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen Shýche-Býrabaı kýrortty aımaǵyn damytýdyń 2012-2013 jyldarǵa arnalǵan jospary bekitildi. Ártúrli jıyndarda aıtylyp júrgen derekter boıynsha, jazǵy maýsymda Reseıden ǵana 150-200 myńdaı adam óz kólikterimen resmı jáne jabaıy túrde demalysqa keledi eken. Bıyl onyń qatary birshama sıregen. Áńgimeni jol qatynasyna, ıaǵnı Býrabaıǵa jetý máselesine bursaq, Kókshetaý áýejaıynyń mańyzdylyǵy arta túsedi. О́ıtkeni, Býrabaı kýrortty aımaǵyn damytý baǵdarlamasynda bul nysanǵa aıryqsha nazar aýdarylǵan. Joba júzege asyryla bastaǵan jyldardan beri ony qarjylandyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 8,3 mıllıard teńge jumsaldy. Mańyzdy is­tiń barysymen tanysý maqsatynda Respýblıka Premer-Mınıstri Serik Ahmetov, salalyq mınıstrlik basshylary qurylys alańynda birneshe ret boldy. Memlekettik komıssııa 30 nysannan turatyn qaıta qurý qury­lystaryn joǵary talaptar turǵysynda qabyldap aldy.

– Zamanaýı áýejaıdy arnaıy tehnı­kalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý, ushaqtar men qosalqy býyndarǵa qyzmet kórsetý máselesine ǵana 600 mıllıon teńge bólinip, tolyq ıgerildi, – deıdi Kókshetaý áýejaıynyń dırektory Dastan Malıev. Mundaǵy túbegeıli qaıta qurý jumystary mer­ziminen buryn ári joǵary sapada aıaqtaldy. Asfaltty-armobetondyq jamylǵyly ushý-qoný alańy sheteldik qurylǵylardy ornatýmen qatar, 2850 metrge uzartyldy. Saǵatyna 200 jolaýshyny qabyldaı alatyn aerovokzal eki teleskopııalyq trap, lıft jáne eskalatorlarmen jabdyqtaldy. Tanymastaı jańǵyrtylǵan áýe­jaı­da jolaýshylarǵa barlyq qolaıly jaǵdaılar jasalýmen birge, tir­keý, shekaralyq jáne kedendik re­simdeý oryndary qarastyrylǵan.

Áý­ekom­pa­nııa «AIP» álemdik jı­naǵyna áýe­jaıdyń ushyp-qoný alańy, apattan qutqarý sharala­ry, termınaldar, jolaý­shy jáne júk tasymaldaý jónindegi anyqtamalaryn tolyq jarııa­laıdy. Aqparattyq blok iske qosýǵa daıyn. Sondaı-aq, jylý qazandyǵy men taratý júıeleriniń, zerthana ǵımaratynyń, janar-jaǵarmaı or­­ta­lyǵy men transformatordyń qosalqy stansasy sııaqty nysandardyń ju­mystary aıaqtaldy. Kompanııa kúshimen mamandardyń biliktiligi kó­terilip, qosymsha daıarlandy. Bylaı­sha aıt­qanda, áýejaı azamattyq avıa­sııanyń Halyqaralyq uıymy (IKAO) standarttary talaptarynyń 1-sanatyna jaýap bere alady. Iаǵnı, ushyp-qoný alańy jalpy salmaǵy 171 tonnalyq laınerlerdi, tikushaqtardyń barlyq túrin qabyldaı alady.

Respýblıka Premer-Mınıstri S.Ahmetovtiń oblysqa jumys sapary barysynda Qazaqstannyń batys óńirleri men Reseıge jańa avıareıs­ter ashý jóninde tıisti organdarǵa tapsyrma berilgen bolatyn. Bul baǵyttaǵy jumystar da tabysty boldy. Qazirdiń ózinde ushaqtar «Almaty – Kókshetaý – Almaty» baǵytynda aptasyna 4 ret ushsa, «Kókshetaý – Shym­kent – Kókshetaý» reısi 5 tamyzdan bastap jumasyna eki ret qatynaýda. «Kókshetaý – О́skemen» baǵyty boıynsha avıatasymaldaý burynnan bar. Qyrýar istiń qaıtarymynan bir mysal keltirsek, ótken jartyjyldyqta «Almaty – Kókshetaý – Almaty» baǵytynda ǵana 72 reıs oryndalyp, 2500 jolaýshyǵa qyzmet kórsetildi. Bılettiń quny 22 myń teńge. Munyń ózin memleket tarapynan qosymsha qarjylandyrý sharalarymen baılanystyrý kerek.

«Kókshetaý avıakompanııasy» AQ Kókshetaý qalasynyń negizgi áýe operatory bolyp tabylady. Sonymen qatar, qosymsha qurylymdyq júıe de engizilip otyr. Atap aıtqanda, «Qazaqstan temir joly» UK» AQ enshiles kásiporny «QTJ Ekspress» aksıonerlik qoǵamy memlekettik áýe kompanııalardyń bas­qarýshysy mindetin atqarady. Osy oraıda, «Qa­zaqstan temir joly» UK» AQ enshiles kásiporny «QTJ Eks­press» AQ bas menedjeri Galeı Syrtlanovty sózge tartqan edik.

– Kókshetaý áýejaıy halyqaralyq mártebe aldy. Qazaqstan Táýelsiz­diginiń 22 jyldyq merekesi qarsańynda Máskeýden alǵashqy halyqaralyq reısti kútip otyrmyz, – dedi Galeı Valeevıch. Endigi jerde Aqtaý, Aty­raý, Aqtóbe baǵytynda derbes reıs­ter ashylatyn bolady. Jýyrda reseı­lik birqatar áýekompanııalardyń, Omby, Barnaýl, Tıýmen, Novosibir qalasynyń áýejaılary basshylarymen kezdestik. Onda jaz aılarynda Reseı men Qazaqstan jaǵynan áýe qatynastarynyń uıymdastyrylýy jóninde sóz qozǵaldy. Máselen, álemge tanymal «Transaero» kompanııasy «Máskeý–Kókshetaý» baǵytymen aptasyna eki reıs jasaıtyn bolady. Sondaı-aq, Qazaqstannyń týrıstik fırmalarymen birge Reseı, Germanııa jáne Belarýsten charterlik reıster uıymdastyrý jumystaryn qolǵa aldyq. Aldaǵy kezde Germanııa, Túrkııa, Qytaı baǵytynda áýe qatynastaryn ashý nıetindemiz. Bul umtylystarymyz Býrabaıdyń ǵana emes, Zerendi, Sandyqtaý aýdandaryndaǵy týrıstik ındýstrııany damytýǵa septik jasaıtyny belgili. Sondyqtan, jańa áýejaıdyń bolashaǵy zor.

«Transaeronyń» Táýelsizdik toıyna tartýy

Áýejaıǵa 14 jeltoqsandaǵy tańǵy besten asa kelgen biz tabloǵa qaraımyz. Máskeýden UN 223/224 reısin oryndaıtyn kúmis qanat «Boeing-tiń» kelip qonýyna áli birshama ýaqyt bar. Dál osy kezde máskeýlik kompanııanyń Qazaqstandaǵy bas ókili Vladımır Kýshnırenkonyń baspasóz máslıhatyn ótkizetindigi habarlanyp, qýana jú­giristik. Vladımır Ivanovıch álemge áıgili «Transaero» jaıynda keńinen tarqatyp áńgimeledi.

– Bizdiń ujymymyz baýyrlas Qa­zaqstan Táýelsizdiginiń 22 jyldyǵy qarsańynda halyqaralyq mańyzdaǵy erekshe mıssııany oryndaǵaly tur. «Transaero» Kókshetaýǵa birinshi bolyp sapar bastaǵan reseılik áýe kompanııasy. Kóp keshikpeı osynaý kórkem qalaǵa kelip qonatyn ushaq kópultty Reseı halqynyń quttyqtaýyn da ala kelmek, – dedi ol. – Jańa áýejaı qazirgi zamanǵy barlyq talaptarǵa saı keledi. Osynyń ózi Qazaqstannyń údemeli damý kezeńinde ekendigin kórsetýmen qatar, syrtqy dostyq saıasatynyń beriktigin dáleldeıdi. Qazaqstan jáne Reseı Prezıdentteriniń kelisimi boıynsha biz 1995 jyly alǵashqy «Máskeý–Astana» (ol kezde Aqmola) reısin oryndaǵanymyzdy maqtan etemiz. Bul Qazaqstan astanasyna jasalǵan tuńǵysh halyqaralyq áýe baılanysy bolatyn. Endi yntymaq órisi keńeıip, sońǵy 20 jylda Astana, Almaty, Aqtaý, Atyraý, Qaraǵandy, Qostanaı, Shymkent, mine, búgin Kókshetaý qalalaryn Reseı astanasymen tikeleı baılanystyryp otyrmyz.

Osy merzim aralyǵynda kompanııa qyzmetin tórt mıllıonnan astam adam paıdalandy. Kýrortty Kókshetaýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyrǵanyn aıtqym keledi. Munda qatynaıtyn ushaqtarymyz «bıznes-klass» jáne «ekonom-klass» júıesin qamtamasyz etedi. Jolaýshylar bıletterdi kádýilgi kassalarmen qosa ınternet jelisi arqyly da satyp alady, 20 kılogramdyq qol júkterin tegin alyp júredi. Sondaı-aq, Kókshetaý jolaý­shylaryna Vnýkovo áýejaıynda tranzıttik jeliler boıynsha qolaıly jaǵdaılar qarastyrylǵan.

Bas ókil sonymen birge, «Transaero» kompanııasy 2013 jyldyń qorytyndysymen «Qazaqstandaǵy jyl tańdaýy №1» baıqaýynyń jeńimpazy atanǵanyn rızalyqpen atap ótti. Jalpy, kompanııa álemdik qaýipsizdik reıtingi boıynsha 16-shy, Eýropada 6-shy oryndy ıelenedi. Sondaı-aq, ujym 2013 jyly Skytrax agenttiginiń «Álemniń progresshil áýe kompanııasy» altyn júldesin, amerıkalyq portaldyń «Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıkadaǵy úzdik áýe kompanııasy» júldesin jeńip alǵan reseılik tuńǵysh áýe kompanııasy atanyp otyr. «Transaero» alys magıstraldy, keń fıýzelıajdy, qýatty 102 ushaqtan turatyn áýe flotyna ıe birden-bir kompanııa. Ol qysy-jazy álemniń tórt qubylasyn túgel qamtıtyn 200 baǵyt boıynsha senimdi saparlardy júzege asyrady.

Jolaýshylardyń jyly lebizi

Áýejaıdyń kútý zalyndaǵy jıyrmadan astam jolaýshy men qonaqtaryn kútýshilerdiń kóńil kúıi kóterińki. Ushý qujattary men qol júkterin tez arada resimdep úlgergen. Sálemimizdi jyly qabyldap, alǵashqy sapar aldyndaǵy pikirlerimen bólisip jatyr.

Edil Alan – kórshiles Petropavl qalasyndaǵy aǵylshyn tiline baǵyt­talǵan klassıkalyq mektep gımnazııa­syn bıyl bitirip, Toronto ýnıve­r­sıtetiniń ınformatıkalyq tehnologııa fakýltetine qabyldanypty. Ol eldegi tártip boıynsha sabaq qyrkúıek jáne qańtar aılarynda bastalady eken. Ony shyǵaryp salýǵa áke-sheshesi men 6 jasar qaryndasy Darııa birge kelipti. Aǵylshyn tilinde oqyǵan Edil qazaqshaǵa aǵyp tur. Alǵyrlyǵy da súısintedi. Torontoǵa birinshi ret bara jatqanyna qaramastan ol eldiń tanym-talǵamdyq ustanymy, tabıǵaty, Qazaqstanmen baılanys­tary týraly jetik biletindigin ańǵartty. Kókshetaý áýejaıynyń halyqaralyq mártebe alǵanyna, Máskeýge týra reıs ashylǵanyna qýanatynyn aıtady. Biz de talantty jasqa tabystar tiledik.

Valentına Lıah – Kókshetaý qala­synyń 73 jastaǵy turǵyny. Bul kisi Máskeýdegi gospıtalda emdelý úshin jolǵa shyqqan eken. Kókshetaý áýejaıynan sońǵy ret 23 jyl buryn ushypty. Odan keıin densaýlyǵyn túzeý, týysqandaryn kórý maqsatymen temirjol arqyly talaı ret júrgen. Týǵan qalasy arqyly týra áýe joly ashylyp, sharshamaı jetip baratynyna qýanyshty.

Vera Harchenko bizdiń otbasymyz osy reıstiń ashylýyn asyǵa kútti, deıdi ardager ustaz. Tipti, Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri A.Bekturovtyń qatysýymen ótkizilgen jańa áýejaıdy ashý saltanatynyń ishinde bolypty. Máskeýde eki balasy, apa-sińlileri turatyn Vera Vasılevna 4 jasar nemeresi Mark ekeýi ushaqqa otyrǵansha asyǵýly. Áýejaıda ystyq shaı uıymdastyrylyp, nemerelerine syılyqtar úlestirilgenine rıza. Bar­shamyzdy elimizdiń eń qymbat merekesi – Táýelsizdik kúnimen qut­tyqtady.

Mine, alyp laıner ekıpajynyń komandıri Igor Mantrov basqarǵan ushaq ta kelip qondy. Jolaýshylardy qazaq jáne orys ulttyq kıimderin kıgen qyzdar, resmı adamdar gúlshoq­tarymen qarsy aldy.

– Kókshetaý – meniń ata-baba­larymnyń qonysy, – dedi jolaýshylar atynan sóz alǵan Sankt-Peterbýrg turǵyny Natalıa Núrkeeva. – Qyzym ekeýmiz týysqandarymyzben qaýyshý úshin, Jańa jyldy birge qarsy alý úshin kelip turmyz. Qazaqstanymyzdyń qaryshty qadamdaryna qýanamyz. Jolda nebári 2 saǵat qana boldyq. О́te jaıly. Buryn Omby, Astana arqyly kóp ýaqyt joǵaltatynbyz.

Baqbergen AMALBEK,

«Egemen Qazaqstan».

KО́KShETAÝ.