Otyz jyl ishinde Qazaq eli kúrdeli kezeńniń túrli syn-ótkelderinen ótti. Táýelsizdik alǵan jyldary ekonomıkalyq jaǵdaı myqty bolmaǵanymen, memleketimiz elimizdi tórtkúl dúnıege tanytatyn sporttyń damýyna, sportshylarymyzdyń dúbirli jarystarda atoı salýyna barynsha qoldaý kórsete bildi. Ol búginge deıin jalǵasyp keledi. Nátıjesinde, Qazaqstan óz aldyna derbes memleket retinde alty ret (1996-2016 jyldary) jazǵy Olımpıadaǵa qatysyp, jalpy jıyntyǵy 64 medal, onyń ishinde 15 altyn, 21 kúmis jáne 28 qola medal jeńip aldy. Egemen el bolǵannan beri boksshylarymyz Vasılıı Jırov, Ermahan Ibraıymov, Bekzat Sattarhanov, Serik Sápıev, Danııar Eleýsinov, jeńilatlet Olga Shıshıgına, veloshabandoz Aleksandr Vınokýrov, sýda júzýden Dmıtrıı Balandın syndy sańlaqtarymyz Olımpıada tarıhyna altyn áriptermen jazyldy. Jeńistiń barlyǵy el táýelsizdiginiń jáne memlekettiń sportty damytýǵa degen syndarly saıasatynyń arqasynda kelip otyr. Búgin biz Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna oraı ulttyq sportty asqaqtatqan sańlaqtardyń jetistikterin sportsúıer qaýymǵa qaıta usynǵandy jón kórdik.
1996 jyly eń basty básekeniń biri Atlanta (AQSh) jazǵy Olımpıadasy edi. Bul saıysqa derbes el retinde qatysqan Qazaq eli 96 sportshysyn úkilep qosty. Qazaqtyń týyn tuńǵysh ret alyp shyqqan Ermahan Ibraıymov (sýrette) el senimin aqtap, qola júldemen oraldy. Boksshy Vasılıı Jırov, grek-rım kúresiniń sheberi Iýrıı Melnıchenko jáne bessaıysshy Aleksandr Parygın Olımpıada chempıony atandy. «Balqash barysy» Vasılıı Jırov úzdik boksshyǵa beriletin Vel Barker kýbogyna laıyq dep tanyldy. Doda qorytyndysy boıynsha 11 medal enshilegen qazaqstandyqtar 197 memlekettiń ishinen beıresmı jalpykomandalyq esepte 24-orynnan kórindi.
Atlanta-1996
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Vasılıı Jırov
Boks
Altyn
2
Iýrıı Melnıchenko
Grek-rım kúresi
Altyn
3
Aleksandr Parygın
Qazirgi bessaıys
Altyn
4
Sergeı Belıaev
Nysana kózdeý
Kúmis (eki dúrkin)
5
Bolat Jumadilov
Boks
Kúmis
6
Anatolıı Hrapatyı
Aýyr atletıka
Kúmis
7
Ermahan Ibraıymov
Boks
Qola
8
Bolat Nııazymbetov
Boks
Qola
9
Máýlen Mamyrov
Erkin kúres
Qola
10
Vladımır Vohmıanın
Nysana kózdeý
Qola
2000 jyly Sıdneıde ótken HHVII jazǵy Olımpııa oıyndarynda elimizdiń 130 sportshysy saıystyń 17 túrinen baq synady. Nátıjesinde, 3 altyn, 4 kúmis medal jeńip alǵan Qazaqstan beıresmı jalpykomandalyq esepte 22-orynnan kórindi.
Kók baıraqty ustap shyqqan Ermahan Ibraıymov Sıdneı tórinde kók týymyzdy kókke kóterip, Ánuranymyzdy shyrqatsa, jeńilatlet Olga Shıshıgına 100 metr qashyqtyqta júgirýde aldyna jan salmady.
Jasyl qurlyqta 20 jastaǵy Bekzat Sattarhanov (sýrette) bokstan qazaqtan shyqqan tuńǵysh Olımpıada chempıony atandy. 1999 jyly AQSh-tyń Hıýston qalasynda ótken dúbirli dodada el sportshysy 57 kıloda joldama almaǵannan keıin quramanyń bas bapkeri Tursynǵalı Edilov jastar arasynda álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Bekzat Sattarhanovqa zor úmit artty. Bas bapker 1999 jyly Tashkentte ótken Azııa birinshiligine 19 jastaǵy Bekzatty alyp bardy. Basynda boks mamandary jas jigittiń úlken synǵa túsýine qarsy bolǵanymen, T.Edilov sheshiminen aınyǵan joq. Bekzat ta senimdi aqtap, fınalǵa deıin jetti. Aqtyq synda jerlesimiz álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Týlkýnbaı Týrgýnovpen terezesi teń judyryqtasqanymen, tóreshiler jeńisti ózbek boksshysyna berdi. Jeńis jergilikti boksshynyń paıdasyna sheshilgenimen, eń bastysy, Sattarhanov Olımpıada joldamasyna ıe boldy. Bekzat Sıdneı tórinde álem chempıonatynyń qola júldegeri Ramazan Palıanı, álem chempıony Rıkardo Hýares sekildi myqtylardy joldan taıdyryp, Olımpıada chempıony atandy.
Sıdneı-2000
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Bekzat Sattarhanov
Boks
Altyn
2
Ermahan Ibraıymov
Boks
Altyn
3
Olga Shıshıgına
Jeńil atletıka
Altyn
4
Bolat Jumadilov
Boks
Kúmis
5
Muhtarhan Dildábekov
Boks
Kúmis
6
Islam Baıramýkov
Erkin kúres
Kúmis
7
Aleksandr Vınokýrov
Velosport
Kúmis
2004 jyly Afına Olımpıadasynda sportshylarymyz burynǵy dodalarmen salystyrǵanda tómen nátıje kórsetti. Jarystyń sońǵy kúni ǵana Baqtııar Artaev (sýrette) bokstan chempıon bolmaǵanda, Qazaqstan elge altynsyz oralar edi. Bir altynnyń arqasynda el quramasy jalpykomandalyq esepte 42-orynnan kórindi.
Bir qyzyǵy, Artaev 2003 jyly álem chempıonatynda baq synaǵanymen, 1/4 fınaldan ary asa almaǵan. 2004 jyly Pákistanda ótken lısenzııalyq týrnırde eń sońǵy bolyp Olımpıada joldamasyna ıelik etkendikten be, mamandar oǵan kóp úmit arta qoıǵan joq-ty. Tipti Olımpıadanyń jartylaı fınalyna deıin jetse de, oǵan senim bildirgender kóp emes-tin. Sebebi onyń jolynda eki dúrkin Olımpıada chempıony reseılik Oleg Saıtov qarsy turdy. Degenmen qarsylasynan 20:18 esebimen basym túsken Baqtııar fınalda Lorenso Aragondy 36:26 esebimen jeńdi.
AIBA tóreshisi Serik Ábdinálıev Artaev-Saıtov arasyndaǵy jekpe-jekke óz pikirin bildirgen edi. «Sol keshte Baqtııar taza ári iri eseppen jeńdi. Tóreshiler qansha jerden upaıyn kemitkenimen, Baqtııar jeńisti qarsylasynan julyp aldy», dedi ol.
Jarqyn jeńisinen keıin Olımpıada chempıony atanǵan Artaev myqtylarǵa beriletin Vel Barker kýbogyn ıelenip, 69 kılo qazaqtyń salmaǵy ekenin dáleldedi.
Búginge deıin 2004, 2008, 2012 jáne 2016 jylǵy Olımpıadalarda qazaqtyń jigitteri 69 kıloda aldaryna jan salmaı keledi.
AfınA-2004
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Baqtııar Artaev
Boks
Altyn
2
Gennadıı Golovkın
Boks
Kúmis
3
Gennadıı Lalıev
Erkin kúres
Kúmis
4
Georgıı Sýrsýmııa
Grek-rım kúresi
Kúmis
5
Sergeı Fılımonov
Aýyr atletıka
Kúmis
6
Mhıtar Manýkıan
Grek-rım kúresi
Qola
7
Dmıtrıı Karpov
Jeńil atletıka
Qola
8
Serik Eleýov
Boks
Qola
2008 jyly Beıjińdegi HHIH jazǵy Olımpıadasyna elimiz sporttyń 22 túrinen 132 sportshysyn alamanǵa qosty. 2 altyn, 3 kúmis, 4 qola medal jeńip alǵan Qazaq eli jalpykomandalyq esepte 29-orynǵa turaqtady.
Taǵy bir tarıhı oqıǵa, ol – qos qazaqtyń tuǵyrda birge turýy. Qazaqtyń ánuranyn shyrqatqan Baqyt Sársekbaevtyń (sýrette) janynda qola medal enshilep Qytaı týy astynda óner kórsetken qandasymyz Qanat Islam qasqaıyp turdy. Buryn-sońdy qaıtalanbaǵan sát!
Beıjiń-2008
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Baqyt Sársekbaev
Boks
Altyn
2
Alla Vajenına
Aýyr atletıka
Altyn
3
Nurbaqyt Teńizbaev
Grek-rım kúresi
Kúmis
4
Ashat Jitkeev
Dzıýdo
Kúmis
5
Olga Rypakova
Jeńil atletıka
Kúmis
6
Erkebulan Shynalıev
Boks
Qola
7
Marıd Mýtalımov
Erkin kúres
Qola
8
Elena Shalygına
Áıelder kúresi
Qola
9
Arman Shylmanov
Taekvondo
Qola
2012 jyly London Olımpıadasynda Qazaqstannyń 107 sportshysy saıystyń 27 túrinen el namysyn qorǵady. Tumandy Albıondaǵy dodaǵa álemniń 10 500 atleti qatysyp, sporttyń 39 túrinen 302 medal jıyntyǵyn sarapqa saldy. 3 altyn, 1 kúmis jáne 7 qola medal enshilegen Qazaqstan jalpykomandalyq esepte 25-orynǵa ıe boldy.
Jarystyń alǵashqy kúni-aq qazaq sporty tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaı oryn aldy. El qorjynyna alǵashqy altyn medal tústi. Tosyn syımen qýantqan veloshabandoz Aleksandr Vınokýrov (sýrette) edi. 12 jyl buryn Sıdneı Olımpıadasynda kúmis medalǵa qol jetkizgennen keıin Sashadan mundaı erlik kútpegenimiz ras. Jerlesimiz óz mansabyn jaqsy «notamen» aıaqtady. 248 shaqyrymdy 5 saǵat 45 mınýt 57 sekýndta júrip ótken Vınokýrovtyń armany London tórinde oryndaldy.
Kelesi altyn – jeńilatlet Olga Rypakovanyń enshisinde. Úsh qarǵyp sekirý boıynsha synǵa túsken ol 14,98 metr uzyndyqqa sekirip, aldyna jan salǵan joq. Bir qyzyǵy, Olga 2008 jyly Beıjiń Olımpıadasynda 15,15 metrge sekirip, kúmis júldeger atanǵan edi. Bul joly altyn alýǵa 14,98 metr de jetkilikti boldy.
El qorjynyna úshinshi altyndy 69 kıloda synǵa túsken boksshy Serik Sápıev saldy. Serik jartylaı fınalda reseılik Andreı Zamkovoımen judyryqtasyp, 2009 jylǵy álem chempıonatynyń jartylaı fınalynda ketken esesin qaıtardy. Al fınalda brıtandyq qarsylasy Freddı Evansty 17:9 esebimen asa qınalmaı jeńip, Olımpıada chempıony atanyp ári Vel Barker kýbogyn ıelendi.
London-2012
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Serik Sápıev
Boks
Altyn
2
Olga Rypakova
Jeńil atletıka
Altyn
3
Aleksandr Vınokýrov
Velosport
Altyn
4
Ádilbek Nııazymbetov
Boks
Kúmis
5
Ivan Dychko
Boks
Qola
6
Marına Volnova
Boks
Qola
7
Aqjúrek Tańatarov
Erkin kúres
Qola
8
Danııal Gadjıev
Grek-rım kúresi
Qola
9
Gýzel Manıýrova
Áıelder kúresi
Qola
10
Anna Nurmuhambetova
Aýyr atletıka
Qola
11
Dáýlet Shabanbaı
Erkin kúres
Qola
2016 jyly ótken Rıo Olımpıadasyndaǵy tamasha jeńister Qazaqstannyń álem aldynda mereıin asyrdy. 18 medal jeńip alǵan Qazaqstan quramasy medaldar sany boıynsha óziniń jeke rekordyn ornatty – 3 altyn, 5 kúmis jáne 10 qola. Atalǵan medaldar Qazaqstandy 207 memlekettiń ishinen beıresmı jalpykomandalyq esepte 22-oryndy ıelenýine múmkindik berdi.
Dodada boksshy Danııar Eleýsinov, júzýden Dmıtrıı Balandın (sýrette) jáne aýyr atlet Nıjat Rahımov Olımpıada chempıony atandy.
Rıo-2016
№
Aty-jóni
Sport túri
Medal
1
Danııar Eleýsinov
Boks
Altyn
2
Dmıtrıı Balandın
Júzý
Altyn
3
Nıjat Rahımov
Aýyr atletıka
Altyn
4
Ádilbek Nııazymbetov
Boks
Kúmis
5
Vasılıı Levıt
Boks
Kúmis
6
Eldos Smetov
Dzıýdo
Kúmis
7
Gýzel Manıýrova
Áıelder kúresi
Kúmis
8
Jazıra Japparqul
Aýyr atletıka
Kúmis
9
Ivan Dychko
Boks
Qola
10
Darıǵa Shákimova
Boks
Qola
11
Otgonseseg Galbadrah
Dzıýdo
Qola
12
Elmıra Syzdyqova
Áıelder kúresi
Qola
13
Ekaterına Larıonova
Áıelder kúresi
Qola
14
Olga Rypakova
Jeńil atletıka
Qola
15
Aleksandr Zaıchıkov
Aýyr atletıka
Qola
16
Farhad Harkı
Aýyr atletıka
Qola
17
Karına Gorıcheva
Aýyr atletıka
Qola
18
Denıs Ýlanov
Aýyr atletıka
Qola
P.S. Iá, joǵarydaǵy jeńis jylnamasy sportshylarymyzǵa ońaı kelgen joq. Bul, árıne, tynymsyz eńbek, tókken terdiń ótemi. Munyń barlyǵy – tuǵyrly táýelsizdik tusynda qol jetkizgen jeńister. Táýelsizdiktiń arqasynda júzege asqan jetistik.