Qarshadaı qyz qazaqtyń atyn álemge áıgilep júr. Alty jasynda ala taqtanyń ústinde tizilgen shahmat fıgýralaryna qyzyǵa da, tańǵala qaraǵan Jansaıa Ábdimálik sol kezde araǵa jyldar salyp kúlli álemniń nazaryn ózine aýdartamyn dep oılady ma eken?!
Búgin álemniń eń jas grossmeısteri, eń jas chempıon, eń jas stýdent jáne óz atynda Shahmat akademııasy bar Jansaıanyń jetken jetistikterine toqtalýdy jón kórdik.
Qarshadaı qyz qazaqtyń atyn álemge áıgilep júr. Alty jasynda ala taqtanyń ústinde tizilgen shahmat fıgýralaryna qyzyǵa da, tańǵala qaraǵan Jansaıa Ábdimálik sol kezde araǵa jyldar salyp kúlli álemniń nazaryn ózine aýdartamyn dep oılady ma eken?!
Búgin álemniń eń jas grossmeısteri, eń jas chempıon, eń jas stýdent jáne óz atynda Shahmat akademııasy bar Jansaıanyń jetken jetistikterine toqtalýdy jón kórdik.
О́ziniń shahmat álemindegi alǵashqy ataǵyna Jansaıa qyz alty jasynda qol jetkizgen edi. Bul 2006 jyly Almaty qalasynyń chempıony degen ataq úshin ótken 8 jasqa deıingi jas shahmatshylar týrnıri bolatyn. Keler jyldyń qysynda qarshadaı qyz 9 múmkindikten 8,5 upaı jınap Qazaqstan chempıony atandy. 2007 jyldyń maýsymynda Ýkraınada ótken halyqaralyq jarysta altyn ıelenip, 7 jasar Jansaıa birinshi razrıad talabyn tolyq oryndady.
2008 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń jasóspirimder arasyndaǵy absolıýtti chempıony atanyp «Klassıka», «Rapıd» jáne «Blıs» nomınasııalary boıynsha birneshe altyn medaldi qanjyǵasyna baılady. Baǵy janyp, sol jylǵy qazan aıynda Azııa chempıony atanǵan qarshadaı qyz Vetnamda ótken álem chempıonatynan da bas báıgeni alyp qaıtty.
Mine, nebary 8 jasynda kúlli álemdi moıyndatqan jas sheber «shahmat hanshaıymy» degen atqa laıyq bolyp, óziniń jeńis jolyn odan ári jalǵaı berdi. Arada ýaqyt zaýlap ótip jatty. Qazaqtyń qarshadaı qyzy álemdi aýzyna qaratty. On eki jastaǵy shahmatshy Jansaıa Ábdimálik eń jas grossmeıster atandy. Máskeý men Alýshta qalalarynda ótken týrnırlerde top jaryp, halyqaralyq grossmeıster talabyn oryndap shyqty. Sóıtip, eki dúbirli jarystan keıin Jansaıanyń álemdik reıtıngtegi kórsetkishi 102 balǵa kóterildi. Osy aralyqta «shahmat hanshaıymy» Qazaq-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń eń jas stýdenti atanyp úlgerdi.
Jansaıa Ábdimálik 2000 jyly Almaty qalasynda dúnıege keldi. Ol alty jasqa tolǵanda ákesi shahmattyń erejelerin túsindiripti. Ol kisi uly Sanjar men qyzy Jansaıany shahmat úıirmesine ózi jetektep aparǵan.
– Qyzym Jansaıa kúnine 5 saǵat shahmat oınaıdy. Aǵasy Sanjar shahmattan Qazaqstannyń eki márte chempıony. Ákesi Danııar qyzyn «shahmat patshaıymy» dep ataıdy. Onysy tegin de emes. Jansaıanyń súıikti fıgýrasy – ýázir. Oqý úlgerimi jaqsy, ásirese, matematıkadan myǵym. Árıne, jarystarǵa barý úshin sabaqtan jıi qalýǵa týra keledi. Biraq bolashaqta shahmat úıirmelerin ashqysy keletin Jansaıa úshin oqý da mańyzdy. Sol úshin de bos ýaqytyn ózge pánderdi pysyqtaýǵa jumsaıdy, – deıdi anasy Alma Tórebekqyzy.
Sóz joq, jasóspirimder arasynda shahmattan tórt dúrkin álem chempıony atanǵan Jansaıa Ábdimálikti ata-anasy ǵana emes, qazirgi tańda árqaısymyz maqtan ete alamyz. 13 jasar otandasymyz jan-jaqtylyǵymen erekshelenedi. Ol shahmattan basqa, bos ýaqytynda mánerlep syrǵanaýdy, konkı tepkendi, sýda júzgendi unatady. Sporttyń barlyq túrin jaqsy kóredi. Birneshe shet tilderin biledi.
– Men qatysqan jarystardyń bárine álemniń eń úzdik degen shahmatshylary keldi. Qatysýshylardyń jasy ár týrnırde árqalaı boldy. Máselen, Indonezııadaǵy jarysqa 20 jasqa deıingi shahmatshylar ákelinse, al sońǵy eki týrnırde qatysýshylar arasynda 50 jasqa deıingi shahmatshylar da boldy. Shahmat oınap úırengeli meniń eki armanym bar edi: biri eń jas grossmeıster bolý, ekinshisi – qyzdar arasynda álem chempıony ataný. Mine, sol armanymnyń bireýi júzege asty. О́zimniń jáne eldiń aldynda bergen ýádemdi oryndadym, – deıdi álemniń eń jas chempıony Jansaıa Ábdimálik.
Bıyl Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda shahmattan álem chempıonatynyń tórt dúrkin jeńimpazy Jansaıa Ábdimálik atyndaǵy shahmat akademııasy ashyldy. Jas sportshy ıntellektýaldyq oıyn ordasynyń ashylý saltanatyna qatysyp, jınalǵan qaýymmen etene áńgimelesti. Kezdesý sońynda joǵary oqý ornynyń oqytýshylary men stýdentteri birlesip bir mezette birneshe shahmatshymen oınaý seansyn ótkizip, otandastaryn qaıran qaldyrdy.
Álemniń eń jas álem chempıony utys kólemi jaǵynan Gınnestiń rekordtar kitabyna enýdiń az-aq aldynda tur. Padıshalar oınaǵan úlken aqyl men tájirıbeni talap etetin shahmat arqyly Qazaq eliniń atyn aıdaı álemge tanytqan «shahmattyń patshaıymyna» aldaǵy ómiri jeńisti de, jemisti bolsyn degimiz keledi.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.