Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Twitter-degi paraqshasynda óziniń Prezıdent retinde zań shyǵarýǵa bastamashylyq etý quqyǵyn paıdalanyp, jerdi sheteldikterge satýǵa jáne jalǵa berýge birjola tyıym salýdy kózdeıtin zań jobasyn Parlament Májilisine joldaǵandyǵyn málimdegen bolatyn. Osyǵan oraı, belgili qoǵam qaıratkerleriniń «Egemen Qazaqstan» gazetine joldaǵan pikirlerin jarııalaýdy jón kórdik.
Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń jerdi sheteldikterge satpaý jáne jalǵa bermeý týraly zań jobasyn Májiliske joldaýy – prınsıpti, saıası iri ekonomıkalyq jaǵynan tolyq qoldaıtyn sheshim.
О́ıtkeni, jer daýy 2016 jyly bastalǵaly beri bul məsele qoǵamda qyzý talqylanyp kele jatyr. Sol jyly-aq moratorıı jarııalaýmen shektelmeı, osyndaı naqty sheshim shyǵarýǵa bolatyn edi. Biraq ol kezde jerdi qosymsha ekonomıkalyq qarjy kózi retinde qarastyrǵandardyń bəsi basym edi. Jerdi munaı sııaqty satyp, paıda tabamyz degen ustanymnyń jaqtastary da kóp bolǵany anyq.
2016 jyldan beri bul məsele boıynsha túrli usynystar da aıtyldy. Uzaq merzimge jalǵa berý jaıy da jıi kóterilip júrdi. Kezinde sheteldikterge jerdi uzaq merzimge jalǵa berýge qatysty bastamalardy jaqtaǵandar da bolǵany belgili. Munyń artynda yqpaldy bir kúshterdiń, múddeli toptardyń bolǵany anyq.
Alaıda ýaqyt óte kele, bul túıinniń birjola əri túbegeıli sheshilgeni – óte quptarlyq is. О́ıtkeni, jerdi sheteldikterge jalǵa berý – kez kelgen memleket pen kez kelgen halyq úshin eń mańyzdy əri taǵdyrly məsele ekeni daýsyz. Jerge qatysty osy túıtkil kóterilgeli beri bizdiń qoǵamda úlken saıası silkinis boldy. Keshtetip bolsa da osy máselege birjolata núkte qoıylǵany qýantady.
Aınalyp kelgende, jer – ekonomıkalyq aktıv qana emes, memleketimizdiń aýmaqtyq tutastyǵynyń negizi. Jer məselesi úlken saıası jəne tarıhı mənge ıe. Bul məselege erekshe mən berip, el Prezıdentiniń osyndaı naqty sheshim shyǵarýy, túptep kelgende, eldiń amandyǵy men memleketimizdiń təýelsizdiginiń kepili bolyp sanalady. Sebebi, jerdiń tek Qazaq eliniń qaraýynda, osy memlekettiń menshigi men baqylaýynda bolýynyń mańyzy zor.
Endigi məsele – osy jerlerdi tolyq əri ədil paıdalanýǵa qatysty. Atap aıtqanda, «Aýyl sharýashylyǵy jerlerin aýyl-aımaqta turatyn el-jurt qanshalyqty paıdalanyp júr?», «Qarapaıym halyqqa osy jerlerdi paıdalaný úshin zań turǵysynan qandaı múmkindikter berilgen?» degen ózekti suraqtar jer komıssııasynda aldaǵy ýaqytta talqylanady dep josparlanǵan. Jer naqty jumys isteıtin dıqandarǵa, sharýa qojalyqtary men sharýalarǵa berilýi kerek.
Jer məselesi – óte nəzik, sezimtal problema. Al jeriniń tutastyǵy men eliniń bolashaǵyn oılaıtyn kez kelgen memleket jerdiń ıesi kim, jerdi óńdeıtin kim, jerdi jalǵa beretin kim degen taǵdyrly suraqtarǵa nemquraıly qaramaıdy. Sebebi, jer – Təýelsizdigimizdiń tuǵyryn bekemdep turǵan kıeli dúnıe.
Rasýl JUMALY,
qoǵam qaıratkeri